Shloka 94
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
ततो मन्दतरं नाभ्यां चक्रं भ्रमति वै यथा / मृत्पिण्ड इव मध्यस्थो ध्रुवो भ्रमति वै तथा
Transliteration
tato mandataraṃ nābhyāṃ cakraṃ bhramati vai yathā / mṛtpiṇḍa iva madhyastho dhruvo bhramati vai tathā
Translation
Kemudian, sebagaimana roda berputar lebih perlahan dekat pusatnya, demikian pula Dhruva yang berada di tengah tampak berputar laksana segumpal tanah liat.
Word by Word
ततःthereupon; then
ततः:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/ततः इति अपादानार्थक/क्रमवाचक (thereupon/therefore)
मन्दतरम्more slowly
मन्दतरम्:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formतुलनात्मक (तरप्) रूप; क्रियाविशेषणवत् नपुंसक एकवचन द्वितीया; adverbial comparative accusative
नाभ्याम्by/with the hub (axle) (dual form as per text)
नाभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया द्विवचन; Instrumental dual
चक्रम्the wheel
चक्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; here as subject: Nominative singular (form same as accusative)
भ्रमतिturns; revolves
भ्रमति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative 3rd singular
वैindeed
वै:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक निपात (emphatic particle)
यथाas
यथा:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक (as)
मृत्-पिण्डःa lump of clay
मृत्-पिण्डः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृत् (प्रातिपदिक) + पिण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular; (मृदः पिण्डः) षष्ठी-तत्पुरुष
इवlike
इव:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (like)
मध्यस्थःstanding in the middle
मध्यस्थः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमध्यस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular; विशेषण (ध्रुवस्य)
ध्रुवःDhruva (Pole Star)
ध्रुवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular
भ्रमतिrevolves
भ्रमति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative 3rd singular
वैindeed
वै:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक निपात
तथाso; likewise
तथा:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (so; in that manner)