Adhyaya 27

Verse 1

श्रीभगवानुवाच प्रकृतिस्थोऽपि पुरुषो नाज्यते प्राकृतैर्गुणै: । अविकारादकर्तृत्वान्निर्गुणत्वाज्जलार्कवत् ॥ १ ॥

Sri Bhagavan Kapila bersabda: Walaupun berada dalam prakrti, purusha tidak ternoda oleh guna-guna kebendaan; kerana ia tidak berubah, bukan pelaku, dan nirguna—seperti matahari yang tetap terpisah daripada pantulannya di air.

Verse 2

स एष यर्हि प्रकृतेर्गुणेष्वभिविषज्जते । अहंक्रियाविमूढात्मा कर्तास्मीत्यभिमन्यते ॥ २ ॥

Apabila jiwa ini melekat pada guna-guna prakrti, ia dikelirukan oleh tindakan ego palsu, menganggap tubuh sebagai diri, lalu menyangka, “Akulah pelaku.”

Verse 3

तेन संसारपदवीमवशोऽभ्येत्यनिर्वृत: । प्रासङ्गिकै: कर्मदोषै: सदसन्मिश्रयोनिषु ॥ ३ ॥

Oleh itu, jiwa yang terikat mengembara di jalan samsara tanpa ketenteraman; akibat kecacatan karma yang timbul daripada pergaulan dengan guna, ia lahir dalam rahim yang tinggi dan rendah, bercampur baik dan buruk.

Verse 4

अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ ४ ॥

Sebenarnya, walaupun objek deria tidak mempunyai hakikat sejati, samsara tidak terhenti bagi orang yang terus memikirkannya; seperti dalam mimpi, pelbagai keburukan menimpa si pemimpi.

Verse 5

अत एव शनैश्चित्तं प्रसक्तमसतां पथि । भक्तियोगेन तीव्रेण विरक्त्या च नयेद्वशम् ॥ ५ ॥

Oleh itu, kesedaran yang terikat pada jalan kenikmatan duniawi hendaklah perlahan-lahan ditundukkan dengan bhakti-yoga yang sungguh-sungguh serta vairagya (ketidakmelekatan).

Verse 6

यमादिभिर्योगपथैरभ्यसन्श्रद्धयान्वित: । मयि भावेन सत्येन मत्कथाश्रवणेन च ॥ ६ ॥

Dengan mengamalkan jalan yoga seperti yama dan niyama dengan sraddha (iman), serta dengan bhava yang tulus kepada-Ku dan mendengar serta melantunkan kisah-Ku, seseorang naik ke bhakti yang murni.

Verse 7

सर्वभूतसमत्वेन निर्वैरेणाप्रसङ्गत: । ब्रह्मचर्येण मौनेन स्वधर्मेण बलीयसा ॥ ७ ॥

Dalam bhakti, hendaklah memandang semua makhluk setara, tanpa permusuhan namun juga tanpa keterikatan akrab; menjalani brahmacarya, ketenangan/keheningan, dan menunaikan svadharma dengan teguh.

Verse 8

यद‍ृच्छयोपलब्धेन सन्तुष्टो मितभुङ्‍मुनि: । विविक्तशरण: शान्तो मैत्र: करुण आत्मवान् ॥ ८ ॥

Seorang bhakta hendaklah puas dengan apa yang diperoleh tanpa kesukaran besar, makan secukupnya; tinggal di tempat sunyi, sentiasa tenang, bersahabat, penuh belas kasihan, dan menguasai diri.

Verse 9

सानुबन्धे च देहेऽस्मिन्नकुर्वन्नसदाग्रहम् । ज्ञानेन द‍ृष्टतत्त्वेन प्रकृते: पुरुषस्य च ॥ ९ ॥

Jangan berkeras melekat pada tubuh ini beserta ikatan-ikatannya; dengan pandangan pengetahuan, lihatlah hakikat prakrti (materi) dan purusa (roh).

Verse 10

निवृत्तबुद्ध्यवस्थानो दूरीभूतान्यदर्शन: । उपलभ्यात्मनात्मानं चक्षुषेवार्कमात्मद‍ृक् ॥ १० ॥

Seseorang hendaklah teguh pada kedudukan transendental, melampaui tahap kesedaran material, dan menjauh daripada segala tanggapan hidup yang lain. Setelah bebas daripada ego palsu, dia melihat diri sejatinya sebagaimana dia melihat matahari di langit.

Verse 11

मुक्तलिङ्गं सदाभासमसति प्रतिपद्यते । सतो बन्धुमसच्चक्षु: सर्वानुस्यूतमद्वयम् ॥ ११ ॥

Jiwa yang terbebas menyedari Keperibadian Tuhan Yang Mutlak, yang transendental dan bahkan tampak sebagai pantulan dalam ego palsu. Dialah sandaran sebab material dan Dia meresapi serta memasuki segala sesuatu; Dia mutlak, tiada yang kedua, dan Dia menguasai pandangan semu māyā.

Verse 12

यथा जलस्थ आभास: स्थलस्थेनावद‍ृश्यते । स्वाभासेन तथा सूर्यो जलस्थेन दिवि स्थित: ॥ १२ ॥

Kehadiran Tuhan Yang Maha Tinggi dapat disedari seperti matahari: mula-mula sebagai pantulan di air, kemudian sebagai pantulan kedua pada dinding bilik, walaupun matahari sendiri berada di langit.

Verse 13

एवं त्रिवृदहङ्कारो भूतेन्द्रियमनोमयै: । स्वाभासैर्लक्षितोऽनेन सदाभासेन सत्यद‍ृक् ॥ १३ ॥

Demikianlah diri yang tersedar tercermin mula-mula dalam ego tiga jenis, kemudian tercermin pula dalam tubuh, pancaindera dan minda sebagai pantulan masing-masing.

Verse 14

भूतसूक्ष्मेन्द्रियमनोबुद्ध्यादिष्विह निद्रया । लीनेष्वसति यस्तत्र विनिद्रो निरहंक्रिय: ॥ १४ ॥

Walaupun seorang bhakta kelihatan seolah-olah tenggelam kerana tidur ke dalam lima unsur, objek kenikmatan, pancaindera serta minda dan kecerdasan material, dia sebenarnya difahami tetap berjaga dan bebas daripada ego palsu.

Verse 15

मन्यमानस्तदात्मानमनष्टो नष्टवन्मृषा । नष्टेऽहङ्करणे द्रष्टा नष्टवित्त इवातुर: ॥ १५ ॥

Jiwa merasai kewujudannya sebagai penyaksi, namun dalam tidur lena apabila ego lenyap, ia tersalah sangka dirinya hilang; seperti orang kehilangan harta lalu resah dan berdukacita.

Verse 16

एवं प्रत्यवमृश्यासावात्मानं प्रतिपद्यते । साहङ्कारस्य द्रव्यस्य योऽवस्थानमनुग्रह: ॥ १६ ॥

Dengan renungan yang matang demikian, dia menyedari jati dirinya; lalu keadaan yang diterimanya di bawah ego palsu dalam alam kebendaan menjadi nyata baginya.

Verse 17

देवहूतिरुवाच पुरुषं प्रकृतिर्ब्रह्मन्न विमुञ्चति कर्हिचित् । अन्योन्यापाश्रयत्वाच्च नित्यत्वादनयो: प्रभो ॥ १७ ॥

Devahūti bertanya: “Wahai brāhmaṇa, adakah prakṛti (alam kebendaan) pernah melepaskan puruṣa (roh)? Wahai Tuhan, jika kedua-duanya saling bergantung dan kekal, bagaimana perpisahan mungkin terjadi?”

Verse 18

यथा गन्धस्य भूमेश्च न भावो व्यतिरेकत: । अपां रसस्य च यथा तथा बुद्धे: परस्य च ॥ १८ ॥

Seperti bumi tidak terpisah daripada baunya dan air tidak terpisah daripada rasanya, demikian juga akal-budi (buddhi) tidak mempunyai kewujudan terpisah daripada kesedaran (caitanya).

Verse 19

अकर्तु: कर्मबन्धोऽयं पुरुषस्य यदाश्रय: । गुणेषु सत्सु प्रकृते: कैवल्यं तेष्वत: कथम् ॥ १९ ॥

Walaupun puruṣa pada hakikatnya bukan pelaku, ikatan karma ini seolah-olah bersandar padanya; selagi guṇa-guṇa prakṛti masih berfungsi dan mengikat, bagaimana mungkin ada kebebasan (kaivalya) bagi jiwa?

Verse 20

क्‍वचित्तत्त्वावमर्शेन निवृत्तं भयमुल्बणम् । अनिवृत्तनिमित्तत्वात्पुन: प्रत्यवतिष्ठते ॥ २० ॥

Walau ketakutan besar akan belenggu lenyap melalui renungan tattva, ia boleh muncul semula kerana puncanya belum terhapus.

Verse 21

श्रीभगवानुवाच अनिमित्तनिमित्तेन स्वधर्मेणामलात्मना । तीव्रया मयि भक्त्या च श्रुतसम्भृतया चिरम् ॥ २१ ॥

Tuhan Yang Mahaagung berfirman: Laksanakan svadharma dengan jiwa yang suci tanpa mengharap balasan; dan dengan bhakti yang kuat kepada-Ku, dengarlah tentang-Ku untuk waktu yang lama.

Verse 22

ज्ञानेन द‍ृष्टतत्त्वेन वैराग्येण बलीयसा । तपोयुक्तेन योगेन तीव्रेणात्मसमाधिना ॥ २२ ॥

Bhakti ini hendaklah dilakukan dengan pengetahuan yang teguh dan penglihatan tattva; dengan vairagya yang kuat, tapa, yoga, dan samadhi diri yang mendalam.

Verse 23

प्रकृति: पुरुषस्येह दह्यमाना त्वहर्निशम् । तिरोभवित्री शनकैरग्नेर्योनिरिवारणि: ॥ २३ ॥

Pengaruh prakriti menutupi jiwa dan seolah-olah membakarnya siang malam seperti berada dalam api; namun melalui bhakti yang bersungguh-sungguh, pengaruh itu tersingkir, seperti kayu penggesek api habis dimakan apinya sendiri.

Verse 24

भुक्तभोगा परित्यक्ता द‍ृष्टदोषा च नित्यश: । नेश्वरस्याशुभं धत्ते स्वे महिम्नि स्थितस्य च ॥ २४ ॥

Setelah menikmati kesenangan dan sentiasa melihat kecacatannya lalu meninggalkannya, jiwa tidak lagi memikul dorongan buruk untuk menjadi penguasa, dan ia tegak dalam kemuliaannya sendiri.

Verse 25

यथा ह्यप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थभृत् । स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते ॥ २५ ॥

Seperti dalam keadaan mimpi, kesedaran orang yang belum terjaga hampir tertutup dan melihat banyak perkara tidak baik; tetapi apabila benar-benar sedar, perkara itu tidak lagi memperdayakannya.

Verse 26

एवं विदिततत्त्वस्य प्रकृतिर्मयि मानसम् । युञ्जतो नापकुरुत आत्मारामस्य कर्हिचित् ॥ २६ ॥

Demikianlah, orang yang mengetahui hakikat dan menautkan mindanya kepada-Ku, si atmarama, walau berbuat dalam alam material, tidak pernah dicederai oleh pengaruh prakriti.

Verse 27

यदैवमध्यात्मरत: कालेन बहुजन्मना । सर्वत्र जातवैराग्य आब्रह्मभुवनान्मुनि: ॥ २७ ॥

Apabila seseorang demikian tekun dalam khidmat bhakti dan penyedaran diri selama banyak tahun dan banyak kelahiran, dia menjadi muni yang bervairagya di mana-mana, bahkan terhadap kenikmatan hingga Brahmaloka; kesedarannya pun matang.

Verse 28

मद्भक्त: प्रतिबुद्धार्थो मत्प्रसादेन भूयसा । नि:श्रेयसं स्वसंस्थानं कैवल्याख्यं मदाश्रयम् ॥ २८ ॥ प्राप्नोतीहाञ्जसा धीर: स्वद‍ृशाच्छिन्नसंशय: । यद्गत्वा न निवर्तेत योगी लिङ्गाद्विनिर्गमे ॥ २९ ॥

Bhakta-Ku, dengan rahmat-Ku yang tidak terbatas dan tanpa sebab, benar-benar mencapai kesedaran diri; dengan penglihatan rohaninya segala keraguan terputus. Dengan teguh dia maju dengan mudah menuju kediamannya yang ditakdirkan, bernama kaivalya, di bawah lindungan tenaga rohani-Ku yang murni penuh kebahagiaan. Setelah meninggalkan tubuh ini, yogi-bhakta pergi ke alam transenden itu dan tidak kembali lagi.

Verse 29

मद्भक्त: प्रतिबुद्धार्थो मत्प्रसादेन भूयसा । नि:श्रेयसं स्वसंस्थानं कैवल्याख्यं मदाश्रयम् ॥ २८ ॥ प्राप्नोतीहाञ्जसा धीर: स्वद‍ृशाच्छिन्नसंशय: । यद्गत्वा न निवर्तेत योगी लिङ्गाद्विनिर्गमे ॥ २९ ॥

Bhakta-Ku, dengan rahmat-Ku yang tidak terbatas dan tanpa sebab, benar-benar mencapai kesedaran diri; dengan penglihatan rohaninya segala keraguan terputus. Dengan teguh dia maju dengan mudah menuju kediamannya yang ditakdirkan, bernama kaivalya, di bawah lindungan tenaga rohani-Ku yang murni penuh kebahagiaan. Setelah meninggalkan tubuh ini, yogi-bhakta pergi ke alam transenden itu dan tidak kembali lagi.

Verse 30

यदा न योगोपचितासु चेतो मायासु सिद्धस्य विषज्जतेऽङ्ग । अनन्यहेतुष्वथ मे गति: स्याद् आत्यन्तिकी यत्र न मृत्युहास: ॥ ३० ॥

Apabila perhatian seorang yogi yang sempurna tidak lagi terpikat pada hasil sampingan siddhi—manifestasi māyā luaran—maka kemajuannya menuju-Ku menjadi tanpa batas, dan kuasa maut tidak dapat menewaskannya.