Adhyaya 14

Verse 1

श्रीशुक उवाच निशम्य कौषारविणोपवर्णितां हरे: कथां कारणसूकरात्मन: । पुन: स पप्रच्छ तमुद्यताञ्जलि- र्न चातितृप्तो विदुरो धृतव्रत: ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī berkata: Setelah mendengar daripada resi agung Maitreya (Kauṣāravi) kisah Hari dalam penjelmaan Varāha, Vidura yang teguh dalam nazar, dengan tangan terkatup, kembali memohon agar lila-lila Tuhan diceritakan lebih lanjut, kerana ia belum puas.

Verse 2

विदुर उवाच तेनैव तु मुनिश्रेष्ठ हरिणा यज्ञमूर्तिना । आदिदैत्यो हिरण्याक्षो हत इत्यनुशुश्रुम ॥ २ ॥

Vidura berkata: Wahai yang terbaik antara para resi, aku telah mendengar melalui paramparā bahawa Hiraṇyākṣa, iblis purba, dibunuh oleh Hari yang sama, Sang Yajña-mūrti, yakni Bhagavān Varāha.

Verse 3

तस्य चोद्धरत: क्षौणीं स्वदंष्ट्राग्रेण लीलया । दैत्यराजस्य च ब्रह्मन् कस्माद्धेतोरभून्मृध: ॥ ३ ॥

Wahai brāhmaṇa! Ketika Bhagavān Varāha mengangkat bumi di hujung taring-Nya sebagai līlā, apakah sebab terjadinya pertempuran dengan raja asura itu?

Verse 4

श्रद्दधानाय भक्ताय ब्रूहि तज्जन्मविस्तरम् । ऋषे न तृप्यति मन: परं कौतूहलं हि मे ॥ ४ ॥

Sampaikanlah dengan terperinci kisah kelahiran (penampakan) itu kepada seorang bhakta yang penuh śraddhā. Wahai ṛṣi, hatiku sangat ingin tahu; mendengar pun belum memuaskan.

Verse 5

मैत्रेय उवाच साधु वीर त्वया पृष्टमवतारकथां हरे: । यत्त्वं पृच्छसि मर्त्यानां मृत्युपाशविशातनीम् ॥ ५ ॥

Sang ṛṣi Maitreya berkata: Wahai pahlawan, pertanyaanmu tentang avatāra Hari amat mulia, kerana kisah ini memutus jerat maut bagi manusia yang terikat kelahiran dan kematian.

Verse 6

ययोत्तानपद: पुत्रो मुनिना गीतयार्भक: । मृत्यो: कृत्वैव मूर्ध्‍न्यङ्‌घ्रि मारुरोह हरे: पदम् ॥ ६ ॥

Dengan mendengar topik-topik ini daripada ṛṣi Nārada, Dhruva putera Uttānapāda mengenal Bhagavān, lalu naik ke dhāma Tuhan, seolah-olah memijak kepala kematian.

Verse 7

अथात्रापीतिहासोऽयं श्रुतो मे वर्णित: पुरा । ब्रह्मणा देवदेवेन देवानामनुपृच्छताम् ॥ ७ ॥

Sejarah ini juga pernah aku dengar dahulu kala; ketika para dewa bertanya, Brahmā, dewa tertinggi antara para dewa, telah menceritakannya.

Verse 8

दितिर्दाक्षायणी क्षत्तर्मारीचं कश्यपं पतिम् । अपत्यकामा चकमे सन्ध्यायां हृच्छयार्दिता ॥ ८ ॥

Diti, puteri Dakṣa, pada waktu senja dilanda keinginan di hati; lalu memohon kepada suaminya Kaśyapa, putera Marīci, agar bersatu demi memperoleh zuriat.

Verse 9

इष्ट्वाग्निजिह्वं पयसा पुरुषं यजुषां पतिम् । निम्‍लोचत्यर्क आसीनमग्‍न्यगारे समाहितम् ॥ ९ ॥

Tatkala matahari sedang terbenam, sang resi duduk khusyuk di rumah api suci; setelah mempersembahkan susu sebagai oblation kepada Bhagavān Viṣṇu—yang lidah-Nya ialah api yajña, Penguasa mantra Yajus—beliau pun tenggelam dalam samādhi.

Verse 10

दितिरुवाच एष मां त्वत्कृते विद्वन् काम आत्तशरासन: । दुनोति दीनां विक्रम्य रम्भामिव मतङ्गज: ॥ १० ॥

Diti berkata: “Wahai orang bijaksana, demi dirimu Kāma-deva telah mengangkat busur dan panahnya, menekanku dengan paksa, bagaikan gajah mabuk menghempas pohon pisang.”

Verse 11

तद्भवान्दह्यमानायां सपत्नीनां समृद्धिभि: । प्रजावतीनां भद्रं ते मय्यायुङ्क्तामनुग्रहम् ॥ ११ ॥

Oleh itu, wahai yang mulia, aku seakan terbakar; limpahkanlah belas kasihan sepenuhnya kepadaku. Melihat kemewahan para isteri madu, aku berdukacita; aku ingin mempunyai putera—dengan ini engkau juga akan gembira.

Verse 12

भर्तर्याप्तोरुमानानां लोकानाविशते यश: । पतिर्भवद्विधो यासां प्रजया ननु जायते ॥ १२ ॥

Seorang wanita dimuliakan di dunia melalui anugerah suaminya. Dan suami sepertimu, yang ditetapkan untuk memperluas keturunan makhluk hidup, akan menjadi masyhur melalui anak-anak.

Verse 13

पुरा पिता नो भगवान्दक्षो दुहितृवत्सल: । कं वृणीत वरं वत्सा इत्यपृच्छत न: पृथक् ॥ १३ ॥

Pada zaman dahulu, bapa kami Bhagavān Dakṣa yang sangat menyayangi puteri-puterinya, bertanya kepada kami seorang demi seorang, “Wahai anakku, siapakah yang engkau pilih sebagai suami?”

Verse 14

स विदित्वात्मजानां नो भावं सन्तानभावन: । त्रयोदशाददात्तासां यास्ते शीलमनुव्रता: ॥ १४ ॥

Setelah mengetahui hasrat kami, bapa kami Dakṣa yang menginginkan kesejahteraan zuriat, menyerahkan tiga belas puterinya kepada tuan; sejak itu kami semua setia menurut keluhuran budi tuan.

Verse 15

अथ मे कुरु कल्याणं कामं कमललोचन । आर्तोपसर्पणं भूमन्नमोघं हि महीयसि ॥ १५ ॥

Wahai yang bermata teratai, berkatilah aku dengan memenuhi hasratku. Wahai insan mulia, apabila orang yang menderita mendekati seorang agung, permohonannya tidak patut menjadi sia-sia.

Verse 16

इति तां वीर मारीच: कृपणां बहुभाषिणीम् । प्रत्याहानुनयन् वाचा प्रवृद्धानङ्गकश्मलाम् ॥ १६ ॥

Wahai wira (Vidura), Diti yang dilanda kekotoran nafsu menjadi lemah dan banyak bicara; putera Marīci menenangkannya dengan kata-kata yang sesuai dan lembut.

Verse 17

एष तेऽहं विधास्यामि प्रियं भीरु यदिच्छसि । तस्या: कामं न क: कुर्यात्सिद्धिस्त्रैवर्गिक यत: ॥ १७ ॥

Wahai yang gelisah, apa pun yang engkau inginkan dan yang engkau kasihi akan segera kulaksanakan. Kerana engkaulah punca kejayaan tiga tujuan—dharma, artha dan kāma; maka siapa yang tidak akan memenuhi kehendakmu?

Verse 18

सर्वाश्रमानुपादाय स्वाश्रमेण कलत्रवान् । व्यसनार्णवमत्येति जलयानैर्यथार्णवम् ॥ १८ ॥

Seperti lautan dapat diseberangi dengan kapal, demikian juga lautan bahaya duniawi dapat dilampaui dengan hidup menurut dharma āśrama bersama isteri.

Verse 19

यामाहुरात्मनो ह्यर्धं श्रेयस्कामस्य मानिनि । यस्यां स्वधुरमध्यस्य पुमांश्चरति विज्वर: ॥ १९ ॥

Wahai yang dihormati, isteri disebut separuh diri seorang lelaki kerana turut serta dalam segala amal yang membawa kebaikan. Dengan menyerahkan tanggungjawab kepadanya, lelaki berjalan tanpa resah.

Verse 20

यामाश्रित्येन्द्रियारातीन्दुर्जयानितराश्रमै: । वयं जयेम हेलाभिर्दस्यून्दुर्गपतिर्यथा ॥ २० ॥

Seperti panglima benteng mudah menewaskan perompak yang menyerbu, demikian juga dengan bersandar pada isteri kita dapat menundukkan indera—yang sukar ditaklukkan dalam āśrama lain.

Verse 21

न वयं प्रभवस्तां त्वामनुकर्तुं गृहेश्वरि । अप्यायुषा वा कार्त्स्‍न्येन ये चान्ये गुणगृध्नव: ॥ २१ ॥

Wahai ratu rumah tangga, kami tidak mampu mencontohimu; dan apa yang telah engkau lakukan tidak mungkin kami balas, walau sepanjang hayat—bahkan selepas mati—bahkan oleh para pengagum sifat mulia sekalipun.

Verse 22

अथापि काममेतं ते प्रजात्यै करवाण्यलम् । यथा मां नातिरोचन्ति मुहूर्तं प्रतिपालय ॥ २२ ॥

Namun demi memperoleh zuriat, aku akan segera memenuhi hasratmu ini. Tetapi tunggulah seketika sahaja, agar orang lain tidak mencelaku.

Verse 23

एषा घोरतमा वेला घोराणां घोरदर्शना । चरन्ति यस्यां भूतानि भूतेशानुचराणि ह ॥ २३ ॥

Waktu ini amat tidak mujur; pada saat ini makhluk hantu yang mengerikan dan para pengiring tetap Tuhan segala hantu kelihatan berkeliaran.

Verse 24

एतस्यां साध्वि सन्ध्यायां भगवान् भूतभावन: । परीतो भूतपर्षद्‍‌भिर्वृषेणाटति भूतराट् ॥ २४ ॥

Wahai wanita suci, pada waktu senja ini Bhagavān Śiva, pemelihara para bhūta, dikelilingi rombongan bhūta, mengembara menaiki lembu wahana-Nya.

Verse 25

श्मशानचक्रानिलधूलिधूम्र- विकीर्णविद्योतजटाकलाप: । भस्मावगुण्ठामलरुक्‍मदेहो देवस्त्रिभि: पश्यति देवरस्ते ॥ २५ ॥

Rambut jata-Nya berhamburan, kelabu oleh debu dan asap pusaran dari tempat pembakaran mayat; tubuh-Nya kemerahan laksana emas namun tanpa noda, meski diselubungi abu—Dialah dewa bermata tiga, adik kepada suamimu, Śiva.

Verse 26

न यस्य लोके स्वजन: परो वा नात्याद‍ृतो नोत कश्चिद्विगर्ह्य: । वयं व्रतैर्यच्चरणापविद्धा- माशास्महेऽजां बत भुक्तभोगाम् ॥ २६ ॥

Di dunia ini bagi-Nya tiada kerabat atau orang asing; tiada yang terlalu disukai, tiada pula yang dicela. Dengan nazar dan laku suci, kami memuliakan sisa makanan yang ditinggalkannya, dan berikrar menerima apa yang ia buang.

Verse 27

यस्यानवद्याचरितं मनीषिणो गृणन्त्यविद्यापटलं बिभित्सव: । निरस्तसाम्यातिशयोऽपि यत्स्वयं पिशाचचर्यामचरद्‍गति: सताम् ॥ २७ ॥

Walaupun riwayat-Nya yang tidak bercela dipuji para bijaksana untuk merobek tirai kejahilan, dan tiada yang setara atau lebih tinggi daripada-Nya, Dia—tujuan para suci—seakan menempuh laku seperti piśāca demi menganugerahkan kesejahteraan dan pembebasan kepada para bhakta Tuhan.

Verse 28

हसन्ति यस्याचरितं हि दुर्भगा: स्वात्मन्-रतस्याविदुष: समीहितम् । यैर्वस्त्रमाल्याभरणानुलेपनै: श्वभोजनं स्वात्मतयोपलालितम् ॥ २८ ॥

Orang malang dan jahil, tidak mengetahui bahawa dia teguh dalam diri sejatinya, mentertawakan perilakunya. Mereka memelihara tubuh—yang boleh dimakan anjing—dengan pakaian, kalungan bunga, perhiasan dan sapuan minyak, seolah-olah itulah diri.

Verse 29

ब्रह्मादयो यत्कृतसेतुपाला यत्कारणं विश्वमिदं च माया । आज्ञाकरी यस्य पिशाचचर्या अहो विभूम्नश्चरितं विडम्बनम् ॥ २९ ॥

Bahkan dewa seperti Brahmā pun memelihara batas-batas dharma yang ditegakkan olehnya. Dialah penguasa māyā, penyebab alam semesta ini terserlah. Maka ‘perangai seperti syaitan’ yang tunduk pada perintah-Nya hanyalah tiruan semata akan laku Sang Mahā-Vibhu.

Verse 30

मैत्रेय उवाच सैवं संविदिते भर्त्रा मन्मथोन्मथितेन्द्रिया । जग्राह वासो ब्रह्मर्षेर्वृषलीव गतत्रपा ॥ ३० ॥

Maitreya berkata: Walaupun telah dimaklumkan demikian oleh suaminya, namun kerana didesak Manmatha (Kāma) hingga inderanya bergelora, Diti memegang pakaian resi brāhmaṇa agung itu, seperti pelacur yang tidak tahu malu.

Verse 31

स विदित्वाथ भार्यायास्तं निर्बन्धं विकर्मणि । नत्वा दिष्टाय रहसि तयाथोपविवेश हि ॥ ३१ ॥

Memahami tujuan isterinya, dia terpaksa melakukan perbuatan yang dilarang itu. Lalu setelah menunduk hormat kepada takdir yang patut dipuja, dia berbaring bersamanya di tempat yang tersembunyi.

Verse 32

अथोपस्पृश्य सलिलं प्राणानायम्य वाग्यत: । ध्यायञ्जजाप विरजं ब्रह्म ज्योति: सनातनम् ॥ ३२ ॥

Selepas itu brāhmaṇa tersebut mandi dan berācamana dengan air, serta mengekang pertuturan melalui prāṇāyāma. Kemudian, sambil bermeditasi pada Brahman yang suci—cahaya abadi yang kekal—dia melafazkan himpunan suci Gāyatrī secara batin.

Verse 33

दितिस्तु व्रीडिता तेन कर्मावद्येन भारत । उपसङ्गम्य विप्रर्षिमधोमुख्यभ्यभाषत ॥ ३३ ॥

Wahai keturunan Bharata, Diti berasa malu atas perbuatannya yang tercela; dengan wajah tertunduk dia mendekati suaminya lalu berkata demikian.

Verse 34

दितिरुवाच न मे गर्भमिमं ब्रह्मन् भूतानामृषभोऽवधीत् । रुद्र: पतिर्हि भूतानां यस्याकरवमंहसम् ॥ ३४ ॥

Diti berkata: Wahai brāhmaṇa, mohon pastikan agar kandungan ini tidak dibunuh oleh Dewa Rudra (Śiva), penguasa semua makhluk, kerana kesalahan besar yang telah aku lakukan terhadap baginda.

Verse 35

नमो रुद्राय महते देवायोग्राय मीढुषे । शिवाय न्यस्तदण्डाय धृतदण्डाय मन्यवे ॥ ३५ ॥

Aku menundukkan sembah kepada Rudra Yang Maha Agung—dewa yang garang namun pemenuh hasrat duniawi; Dialah Śiva yang membawa keberkatan dan pemaaf, tetapi apabila murka segera menjatuhkan hukuman.

Verse 36

स न: प्रसीदतां भामो भगवानुर्वनुग्रह: । व्याधस्याप्यनुकम्प्यानां स्त्रीणां देव: सतीपति: ॥ ३६ ॥

Semoga Bhagavān itu berkenan kepada kami; baginda ialah iparku, suami kepada saudariku Satī. Baginda juga Tuhan yang patut disembah oleh semua wanita dan amat penyayang, kerana wanita pun dikasihani oleh pemburu yang kasar sekalipun.

Verse 37

मैत्रेय उवाच स्वसर्गस्याशिषं लोक्यामाशासानां प्रवेपतीम् । निवृत्तसन्ध्यानियमो भार्यामाह प्रजापति: ॥ ३७ ॥

Maitreya berkata: Prajāpati Kaśyapa lalu menasihati isterinya yang menggigil kerana takut telah menyinggung suaminya; walaupun dia telah mengalihkan Kaśyapa daripada kewajipan doa senja, dia tetap menginginkan kesejahteraan anak-anaknya di dunia.

Verse 38

कश्यप उवाच अप्रायत्यादात्मनस्ते दोषान्मौहूर्तिकादुत । मन्निदेशातिचारेण देवानां चातिहेलनात् ॥ ३८ ॥

Kasyapa yang terpelajar berkata: Kerana fikiranmu tercemar, kerana kekotoran masa tertentu ini, kerana kelalaianmu terhadap arahanku, dan kerana sikap tidak pedulimu terhadap para dewa, segalanya menjadi tidak baik.

Verse 39

भविष्यतस्तवाभद्रावभद्रे जाठराधमौ । लोकान् सपालांस्त्रींश्चण्डि मुहुराक्रन्दयिष्यत: ॥ ३९ ॥

Wahai wanita angkuh, kamu akan melahirkan dua anak lelaki yang hina dari rahimmu yang terkutuk. Wanita malang, mereka akan menyebabkan ratapan berterusan kepada ketiga-tiga dunia!

Verse 40

प्राणिनां हन्यमानानां दीनानामकृतागसाम् । स्त्रीणां निगृह्यमाणानां कोपितेषु महात्मसु ॥ ४० ॥

Mereka akan membunuh makhluk hidup yang malang dan tidak bersalah, menyiksa wanita dan menaikkan kemarahan jiwa-jiwa yang agung.

Verse 41

तदा विश्वेश्वर: क्रुद्धो भगवाल्लोकभावन: । हनिष्यत्यवतीर्यासौ यथाद्रीन् शतपर्वधृक् ॥ ४१ ॥

Pada masa itu Tuhan alam semesta, Keperibadian Tuhan Yang Maha Esa, yang merupakan penyejahtera bagi semua makhluk hidup, akan turun dan membunuh mereka, sama seperti Indra menghancurkan gunung-ganang dengan petirnya.

Verse 42

दितिरुवाच वधं भगवता साक्षात्सुनाभोदारबाहुना । आशासे पुत्रयोर्मह्यं मा क्रुद्धाद्ब्राह्मणाद्प्रभो ॥ ४२ ॥

Diti berkata: Adalah sangat baik bahawa anak-anakku akan dibunuh dengan murah hati oleh tangan Keperibadian Tuhan Yang Maha Esa dengan senjata Sudarsana-Nya. Wahai suamiku, semoga mereka tidak pernah dibunuh oleh kemurkaan penganut brahmana.

Verse 43

न ब्रह्मदण्डदग्धस्य न भूतभयदस्य च । नारकाश्चानुगृह्णन्ति यां यां योनिमसौ गत: ॥ ४३ ॥

Sesiapa yang dibakar oleh hukuman brahmana dan sentiasa takut kepada makhluk hidup, dalam mana-mana kelahiran pun, tidak dikasihi oleh penghuni neraka mahupun oleh makhluk dalam spesies itu.

Verse 44

कश्यप उवाच कृतशोकानुतापेन सद्य: प्रत्यवमर्शनात् । भगवत्युरुमानाच्च भवे मय्यपि चादरात् ॥ ४४ ॥ पुत्रस्यैव च पुत्राणां भवितैक: सतां मत: । गास्यन्ति यद्यश: शुद्धं भगवद्यशसा समम् ॥ ४५ ॥

Kaśyapa yang arif berkata: Oleh kerana ratapanmu, penyesalanmu dan pertimbangan yang tepat serta segera, dan juga kerana imanmu yang teguh kepada Bhagavān serta penghormatanmu kepada Śiva dan kepadaku, (anugerah ini akan berlaku).

Verse 45

कश्यप उवाच कृतशोकानुतापेन सद्य: प्रत्यवमर्शनात् । भगवत्युरुमानाच्च भवे मय्यपि चादरात् ॥ ४४ ॥ पुत्रस्यैव च पुत्राणां भवितैक: सतां मत: । गास्यन्ति यद्यश: शुद्धं भगवद्यशसा समम् ॥ ४५ ॥

Di antara cucu-cucu lelaki anakmu, seorang (Prahlāda) akan diakui oleh para sādhū sebagai bhakta Tuhan; kemasyhuran sucinya akan dinyanyikan setara dengan kemasyhuran Bhagavān.

Verse 46

योगैर्हेमेव दुर्वर्णं भावयिष्यन्ति साधव: । निर्वैरादिभिरात्मानं यच्छीलमनुवर्तितुम् ॥ ४६ ॥

Seperti proses yoga memurnikan emas yang kusam, demikian para sādhū akan berusaha meneladani jejaknya dengan melatih sifat tanpa permusuhan dan kebajikan lain, agar diri selaras dengan akhlaknya.

Verse 47

यत्प्रसादादिदं विश्वं प्रसीदति यदात्मकम् । स स्वद‍ृग्भगवान् यस्य तोष्यतेऽनन्यया द‍ृशा ॥ ४७ ॥

Dengan rahmat-Nya—Dia yang menjadi jiwa alam semesta ini—seluruh dunia menjadi tenteram; Bhagavān, Yang melihat dari dalam, berkenan kepada bhakta yang tidak mengingini apa-apa selain Dia.

Verse 48

स वै महाभागवतो महात्मा महानुभावो महतां महिष्ठ: । प्रवृद्धभक्त्या ह्यनुभाविताशये निवेश्य वैकुण्ठमिमं विहास्यति ॥ ४८ ॥

Dia akan menjadi bhakta Bhagavata yang tertinggi, mahātma yang agung dan paling mulia antara para jiwa besar. Dengan bhakti yang matang, dia teguh dalam ekstasi rohani dan setelah meninggalkan jasad ini akan memasuki Vaikuṇṭha.

Verse 49

अलम्पट: शीलधरो गुणाकरो हृष्ट: परर्द्ध्या व्यथितो दु:खितेषु । अभूतशत्रुर्जगत: शोकहर्ता नैदाघिकं तापमिवोडुराज: ॥ ४९ ॥

Dia tidak tamak, berakhlak mulia dan menjadi gudang segala sifat baik. Dia gembira atas kemakmuran orang lain dan turut pedih atas kesedihan mereka; dia tiada musuh. Dia menghapus dukacita seluruh alam bagaikan bulan yang sejuk selepas terik musim panas.

Verse 50

अन्तर्बहिश्चामलमब्जनेत्रं स्वपूरुषेच्छानुगृहीतरूपम् । पौत्रस्तव श्रीललनाललामं द्रष्टा स्फुरत्कुण्डलमण्डिताननम् ॥ ५० ॥

Cucu tuan akan mampu melihat, di dalam dan di luar, Tuhan Yang Maha Esa bermata teratai yang suci, yang berkenan mengambil rupa menurut kehendak bhakta; pasangan-Nya ialah Śrī Lakṣmī. Dia akan memandang wajah-Nya yang dihiasi anting yang berkilau.

Verse 51

मैत्रेय उवाच श्रुत्वा भागवतं पौत्रममोदत दितिर्भृशम् । पुत्रयोश्च वधं कृष्णाद्विदित्वासीन्महामना: ॥ ५१ ॥

Resi Maitreya berkata: Mendengar bahawa cucunya akan menjadi bhāgavata yang agung dan bahawa putera-puteranya akan dibunuh oleh Śrī Kṛṣṇa, Diti sangat bersukacita dalam hati.