Adhyaya 13

Verse 1

श्रीशुक उवाच निशम्य वाचं वदतो मुने: पुण्यतमां नृप । भूय: पप्रच्छ कौरव्यो वासुदेवकथाद‍ृत: ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī berkata: Wahai Raja, setelah mendengar ucapan yang amat suci daripada resi Maitreya, Vidura dari keturunan Kuru—yang mencintai kisah Vāsudeva—bertanya lagi.

Verse 2

विदुर उवाच स वै स्वायम्भुव: सम्राट् प्रिय: पुत्र: स्वयम्भुव: । प्रतिलभ्य प्रियां पत्नीं किं चकार ततो मुने ॥ २ ॥

Vidura berkata: Wahai resi agung, apakah yang dilakukan Svāyambhuva, putera kesayangan Brahmā, setelah memperoleh isteri yang sangat dikasihinya?

Verse 3

चरितं तस्य राजर्षेरादिराजस्य सत्तम । ब्रूहि मे श्रद्दधानाय विष्वक्सेनाश्रयो ह्यसौ ॥ ३ ॥

Wahai yang paling utama dalam kalangan orang berbudi, ceritakanlah kepadaku dengan penuh श्रद्धा tentang riwayat suci dan perbuatan raja-ṛṣi, raja segala raja yang mula (Manu), yang berlindung pada Viṣvaksena; aku sangat rindu mendengarnya.

Verse 4

श्रुतस्य पुंसां सुचिरश्रमस्य नन्वञ्जसा सूरिभिरीडितोऽर्थ: । तत्तद्गुणानुश्रवणं मुकुन्द- पादारविन्द हृदयेषु येषाम् ॥ ४ ॥

Walaupun seseorang mendengar dengan susah payah dan lama, makna sejatinya mudah dipuji oleh para sādhū; maka hendaklah berulang kali mendengar sifat dan laku para bhakta suci, yang di hati mereka bersemayam teratai kaki Mukunda, pemberi pembebasan.

Verse 5

श्रीशुक उवाच इति ब्रुवाणं विदुरं विनीतं सहस्रशीर्ष्णश्चरणोपधानम् । प्रहृष्टरोमा भगवत्कथायां प्रणीयमानो मुनिरभ्यचष्ट ॥ ५ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī berkata: Mendengar kata-kata Vidura yang lemah lembut—di pangkuannya Tuhan yang berseribu kepala telah meletakkan kaki teratai-Nya—Muni Maitreya meremang dalam bhagavat-kathā dan, tersentuh oleh semangatnya, mulai berbicara.

Verse 6

मैत्रेय उवाच यदा स्वभार्यया सार्धं जात: स्वायम्भुवो मनु: । प्राञ्जलि: प्रणतश्चेदं वेदगर्भमभाषत ॥ ६ ॥

Muni Maitreya berkata: Setelah Svāyambhuva Manu muncul bersama isterinya, baginda menangkup tangan dan bersujud hormat, lalu menyapa Brahmā, gudang kebijaksanaan Veda, dengan kata-kata berikut.

Verse 7

त्वमेक: सर्वभूतानां जन्मकृद् वृत्तिद: पिता । तथापि न: प्रजानां ते शुश्रूषा केन वा भवेत् ॥ ७ ॥

Engkaulah bapa semua makhluk: pemberi kelahiran dan penopang kehidupan; namun kami ini rakyatmu—mohon perintahkan bagaimana kami dapat berkhidmat kepada-Mu.

Verse 8

तद्विधेहि नमस्तुभ्यं कर्मस्वीड्यात्मशक्तिषु । यत्कृत्वेह यशो विष्वगमुत्र च भवेद्‍गति: ॥ ८ ॥

Wahai Tuhan yang layak disembah, hamba menunduk hormat kepada-Mu. Mohon tunjukkan cara melaksanakan kewajipan menurut kemampuan kami, agar di dunia ini memperoleh nama baik dan di alam seterusnya mencapai tujuan yang mulia.

Verse 9

ब्रह्मोवाच प्रीतस्तुभ्यमहं तात स्वस्ति स्ताद्वां क्षितीश्वर । यन्निर्व्यलीकेन हृदा शाधि मेत्यात्मनार्पितम् ॥ ९ ॥

Brahmā bersabda: Wahai anakku, wahai penguasa bumi, aku amat berkenan kepadamu. Semoga sejahtera dan berkat tercurah atasmu dan isterimu. Dengan hati yang tulus tanpa helah, engkau telah menyerahkan dirimu untuk menerima ajaranku.

Verse 10

एतावत्यात्मजैर्वीर कार्या ह्यपचितिर्गुरौ । शक्त्याप्रमत्तैर्गृह्येत सादरं गतमत्सरै: ॥ १० ॥

Wahai wira, teladanmu memang sesuai bagi seorang anak terhadap ayah yang juga guru. Penghormatan kepada yang lebih tinggi seperti ini diperlukan. Orang yang bebas dengki dan waras menerima perintah ayah dengan gembira lalu melaksanakannya sepenuh kemampuan.

Verse 11

स त्वमस्यामपत्यानि सद‍ृशान्यात्मनो गुणै: । उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञै: पुरुषं यज ॥ ११ ॥

Maka, lahirkanlah anak-anak yang layak, seumpama sifatmu sendiri, melalui rahim isterimu. Perintahilah dunia menurut dharma, dan sembahlah Bhagavān, Puruṣa Yang Tertinggi, melalui pelaksanaan yajña.

Verse 12

स त्वमस्यामपत्यानि सद‍ृशान्यात्मनो गुणै: । उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञै: पुरुषं यज ॥ ११ ॥

Wahai Raja, jika engkau dapat melindungi makhluk hidup di dunia material dengan sewajarnya, itulah khidmat terbaik bagiku. Apabila Tuhan Yang Maha Tinggi melihatmu sebagai pelindung yang baik bagi jiwa-jiwa terikat, Hṛṣīkeśa, Penguasa pancaindera, pasti berkenan kepadamu.

Verse 13

येषां न तुष्टो भगवान् यज्ञलिङ्गो जनार्दन: । तेषां श्रमो ह्यपार्थाय यदात्मा नाद‍ृत: स्वयम् ॥ १३ ॥

Jika Bhagavān Janārdana, penerima hasil yajña, tidak berkenan, maka segala usaha untuk kemajuan menjadi sia-sia. Dialah Paramātmā; tidak memuaskan-Nya bererti mengabaikan kepentingan diri sendiri.

Verse 14

मनुरुवाच आदेशेऽहं भगवतो वर्तेयामीवसूदन । स्थानं त्विहानुजानीहि प्रजानां मम च प्रभो ॥ १४ ॥

Manu berkata: “Wahai Vāsudana, Tuhan Yang Maha Berkuasa, aku akan mematuhi perintah-Mu. Kini mohon nyatakan tempatku di sini dan tempat bagi makhluk yang lahir daripadaku.”

Verse 15

यदोक: सर्वभूतानां मही मग्ना महाम्भसि । अस्या उद्धरणे यत्नो देव देव्या विधीयताम् ॥ १५ ॥

Wahai Tuhan para dewa! Bumi, tempat tinggal semua makhluk, telah tenggelam dalam air yang maha luas. Mohon berusahalah mengangkatnya; hal itu dapat terjadi dengan ikhtiar tuan dan rahmat Bhagavān.

Verse 16

मैत्रेय उवाच परमेष्ठी त्वपां मध्ये तथा सन्नामवेक्ष्य गाम् । कथमेनां समुन्नेष्य इति दध्यौ धिया चिरम् ॥ १६ ॥

Maitreya berkata: Melihat bumi tenggelam di tengah air demikian, Brahmā sang Paramesthī berfikir lama tentang bagaimana ia dapat diangkat semula.

Verse 17

सृजतो मे क्षितिर्वार्भि:प्लाव्यमाना रसां गता । अथात्र किमनुष्ठेयमस्माभि: सर्गयोजितै: । यस्याहं हृदयादासं स ईशो विदधातु मे ॥ १७ ॥

Brahmā berfikir: “Ketika aku sibuk dalam proses penciptaan, bumi ditenggelami banjir besar lalu jatuh ke kedalaman lautan. Apakah yang dapat kami lakukan, kami yang ditugaskan dalam kerja penciptaan? Biarlah Tuhan Yang Maha Berkuasa—dari hati-Nya aku lahir—menentukan arah bagiku.”

Verse 18

इत्यभिध्यायतो नासाविवरात्सहसानघ । वराहतोको निरगादङ्गुष्ठपरिमाणक: ॥ १८ ॥

Wahai Vidura yang suci, ketika Brahmā sedang bertafakur, tiba-tiba dari lubang hidungnya muncul seekor anak Varāha yang kecil, sebesar hujung ibu jari sahaja.

Verse 19

तस्याभिपश्यत: खस्थ: क्षणेन किल भारत । गजमात्र: प्रववृधे तदद्भुतमभून्महत् ॥ १९ ॥

Wahai keturunan Bharata, ketika Brahmā memerhati-Nya, Varāha itu berada di langit dan sekelip mata membesar sebesar gajah agung; sungguh menakjubkan.

Verse 20

मरीचिप्रमुखैर्विप्रै: कुमारैर्मनुना सह । हृष्ट्वा तत्सौकरं रूपं तर्कयामास चित्रधा ॥ २० ॥

Brahmā bersama para brāhmaṇa agung seperti Marīci, juga para Kumāra dan Manu, terpesona melihat rupa Varāha yang menakjubkan di langit, lalu berbincang dan menimbang dengan pelbagai cara.

Verse 21

किमेतत्सूकरव्याजं सत्त्वं दिव्यमवस्थितम् । अहो बताश्चर्यमिदं नासाया मे विनि:सृतम् ॥ २१ ॥

Adakah ini suatu makhluk ilahi yang menyamar sebagai Varāha? Sungguh menghairankan—Ia keluar dari hidungku sendiri!

Verse 22

द‍ृष्टोऽङ्गुष्ठशिरोमात्र: क्षणाद्‍गण्डशिलासम: । अपि स्विद्भगवानेष यज्ञो मे खेदयन्मन: ॥ २२ ॥

Pada mulanya Ia kelihatan sebesar hujung ibu jari, namun sekelip mata menjadi sebesar bongkah batu. Hatiku resah—adakah Ia Bhagavān Viṣṇu, jelmaan Yajña?

Verse 23

इति मीमांसतस्तस्य ब्रह्मण: सह सूनुभि: । भगवान् यज्ञपुरुषो जगर्जागेन्द्रसन्निभ: ॥ २३ ॥

Ketika Brahmā bermusyawarah bersama putera-puteranya, Bhagavān Viṣṇu, Yajña-Puruṣa, mengaum dahsyat bagaikan gunung agung.

Verse 24

ब्रह्माणं हर्षयामास हरिस्तांश्च द्विजोत्तमान् । स्वगर्जितेन ककुभ: प्रतिस्वनयता विभु: ॥ २४ ॥

Dengan auman-Nya yang bergema ke segala penjuru, Hari Yang Mahakuasa menggembirakan Brahmā dan para brāhmaṇa agung itu.

Verse 25

निशम्य ते घर्घरितं स्वखेद- क्षयिष्णु मायामयसूकरस्य । जनस्तप:सत्यनिवासिनस्ते त्रिभि: पवित्रैर्मुनयोऽगृणन् स्म ॥ २५ ॥

Mendengar suara gemuruh Tuhan dalam wujud Babi Hutan ilahi—yang melenyapkan duka—para muni penghuni Janaloka, Tapoloka dan Satyaloka melantunkan pujian suci dari tiga Veda.

Verse 26

तेषां सतां वेदवितानमूर्ति- र्ब्रह्मावधार्यात्मगुणानुवादम् । विनद्य भूयो विबुधोदयाय गजेन्द्रलीलो जलमाविवेश ॥ २६ ॥

Tuhan, perwujudan upacara Veda, memahami bahawa pujian Veda para bhakta suci itu ditujukan kepada-Nya; lalu demi kesejahteraan para dewa Dia mengaum lagi dan, bermain laksana gajah agung, memasuki air.

Verse 27

उत्क्षिप्तवाल: खचर: कठोर: सटा विधुन्वन् खररोमशत्वक् । खुराहताभ्र: सितदंष्ट्र ईक्षा- ज्योतिर्बभासे भगवान्महीध्र: ॥ २७ ॥

Sebelum memasuki air untuk menyelamatkan bumi, Tuhan Varāha melayang di langit, mengibaskan ekor-Nya; bulu keras-Nya bergetar, kuku-Nya menghamburkan awan, taring putih-Nya berkilau, dan sinar pandangan-Nya memancar laksana gunung agung.

Verse 28

घ्राणेन पृथ्व्या: पदवीं विजिघ्रन् क्रोडापदेश: स्वयमध्वराङ्ग: । करालदंष्ट्रोऽप्यकरालद‍ृग्भ्या- मुद्वीक्ष्य विप्रान् गृणतोऽविशत्कम् ॥ २८ ॥

Baginda sendiri ialah Tuhan Tertinggi Viṣṇu, maka bersifat transenden; namun kerana berwujud Varāha, Baginda menjejak bumi dengan deria bau. Bertaring menggerunkan, Baginda memandang para brāhmaṇa bhakta yang melantunkan doa, lalu masuk ke dalam air.

Verse 29

स वज्रकूटाङ्गनिपातवेग- विशीर्णकुक्षि: स्तनयन्नुदन्वान् । उत्सृष्टदीर्घोर्मिभुजैरिवार्त- श्चुक्रोश यज्ञेश्वर पाहि मेति ॥ २९ ॥

Menyelam bagaikan gunung raksasa, Tuhan Varāha membelah bahagian tengah samudera; seolah-olah perut lautan terkoyak lalu ia mengaum. Dua ombak tinggi, laksana lengannya, merayu: “Wahai Yajñeśvara, Penguasa segala yajña, lindungilah aku; jangan belah aku menjadi dua!”

Verse 30

खुरै: क्षुरप्रैर्दरयंस्तदाप उत्पारपारं त्रिपरू रसायाम् । ददर्श गां तत्र सुषुप्सुरग्रे यां जीवधानीं स्वयमभ्यधत्त ॥ ३० ॥

Dengan kuku-Nya yang tajam seperti anak panah, Tuhan Varāha membelah air dan menembusi Rasātala, bahkan melihat batas samudera yang tampak tiada bertepi. Di sana Baginda melihat bumi—tempat bersandar semua makhluk—terbaring seperti pada awal penciptaan, lalu Baginda sendiri mengangkatnya.

Verse 31

स्वदंष्ट्रयोद्‍धृत्य महीं निमग्नां स उत्थित: संरुरुचे रसाया: । तत्रापि दैत्यं गदयापतन्तं सुनाभसन्दीपिततीव्रमन्यु: ॥ ३१ ॥

Tuhan Varāha dengan mudah mengangkat bumi yang tenggelam pada taring-Nya dan muncul dari perairan Rasātala dengan sinar gemilang. Lalu, dengan amarah menyala seperti cakra Sudarśana, Baginda segera membunuh raksasa yang menyerang dengan gada.

Verse 32

जघान रुन्धानमसह्यविक्रमं स लीलयेभं मृगराडिवाम्भसि । तद्रक्तपङ्काङ्कितगण्डतुण्डो यथा गजेन्द्रो जगतीं विभिन्दन् ॥ ३२ ॥

Kemudian di dalam air, Tuhan Varāha membunuh raksasa yang menghalang jalan itu seolah-olah permainan, bagaikan singa membunuh gajah. Pipi dan lidah-Nya tersaput darah raksasa, sebagaimana gajah menjadi kemerahan ketika menggali tanah ungu.

Verse 33

तमालनीलं सितदन्तकोट्या क्ष्मामुत्क्षिपन्तं गजलीलयाङ्ग । प्रज्ञाय बद्धाञ्जलयोऽनुवाकै- र्विरिञ्चिमुख्या उपतस्थुरीशम् ॥ ३३ ॥

Kemudian Tuhan, bagaikan gajah yang bermain, mengangkat bumi pada hujung taring putih-Nya yang melengkung. Berwarna kebiruan seperti pohon tamāla, para resi yang diketuai Brahmā mengenali-Nya sebagai Keperibadian Tuhan Yang Tertinggi lalu menangkup tangan dan bersujud dengan puji-pujian suci.

Verse 34

ऋषय ऊचु: जितं जितं तेऽजित यज्ञभावन त्रयीं तनुं स्वां परिधुन्वते नम: । यद्रोमगर्ेषु निलिल्युरद्धय- स्तस्मै नम: कारणसूकराय ते ॥ ३४ ॥

Para resi berkata: Kemenangan, kemenangan bagi-Mu, wahai Ajita, pemelihara segala yajña! Kami menunduk kepada-Mu yang menggoncangkan tubuh-Mu sebagai perwujudan tiga Veda. Di liang-liang bulu tubuh-Mu lautan-lautan tenggelam; hormat kami kepada-Mu yang atas sebab tertentu kini mengambil rupa Babi Hutan Ilahi (Varāha) untuk mengangkat bumi.

Verse 35

रूपं तवैतन्ननु दुष्कृतात्मनां दुर्दर्शनं देव यदध्वरात्मकम् । छन्दांसि यस्य त्वचि बर्हिरोम- स्वाज्यं द‍ृशि त्वङ्‌घ्रि षु चातुर्होत्रम् ॥ ३५ ॥

Wahai Tuhan, rupa-Mu ini memang bersifat yajña, namun bagi jiwa yang durhaka ia sukar dilihat. Pada kulit-Mu terhimpun himne Veda seperti Gāyatrī; pada bulu tubuh-Mu ada rumput kuśa; pada pandangan-Mu ada ghee suci; dan pada keempat kaki-Mu terdapat cātur-hotra—empat jenis kegiatan ritual.

Verse 36

स्रक्तुण्ड आसीत्स्रुव ईश नासयो- रिडोदरे चमसा: कर्णरन्ध्रे । प्राशित्रमास्ये ग्रसने ग्रहास्तु ते यच्चर्वणं ते भगवन्नग्निहोत्रम् ॥ ३६ ॥

Wahai Īśa, lidah-Mu ialah bejana persembahan (srak-tuṇḍa); kedua lubang hidung-Mu ialah senduk persembahan (sruva); di perut-Mu ada cawan iḍā; dan lubang telinga-Mu juga cawan. Di mulut-Mu ada bejana prāśitra; di kerongkong-Mu ada bejana soma; dan, wahai Bhagavān, apa pun yang Kau kunyah itulah agni-hotra.

Verse 37

दीक्षानुजन्मोपसद: शिरोधरं त्वं प्रायणीयोदयनीयदंष्ट्र: । जिह्वा प्रवर्ग्यस्तव शीर्षकं क्रतो: सत्यावसथ्यं चितयोऽसवो हि ते ॥ ३७ ॥

Selain itu, wahai Tuhan, kemunculan-Mu yang berulang ialah sumber dīkṣā dan upasad; leher-Mu ialah penopang kepala. Taring-Mu ialah prāyaṇīya dan udayanīya—hasil inisiasi dan penutupnya. Lidah-Mu ialah pravargya; kepala-Mu ialah puncak kratu; satyāvasathya ialah altar-altar-Mu; dan daya hidup-Mu ialah timbunan api suci—himpunan semua api yajña.

Verse 38

सोमस्तु रेत: सवनान्यवस्थिति: संस्थाविभेदास्तव देव धातव: । सत्राणि सर्वाणि शरीरसन्धि- स्त्वं सर्वयज्ञक्रतुरिष्टिबन्धन: ॥ ३८ ॥

Wahai Tuhan, benih-Mu ialah yajña Soma; pertumbuhan-Mu ialah upacara savana pada waktu pagi. Kulit dan rasa sentuh-Mu ialah unsur-unsur agniṣṭoma; sendi-sendi tubuh-Mu melambangkan pelbagai sattrā dua belas hari. Maka Engkaulah tujuan semua yajña soma dan asoma, dan Engkau terikat hanya oleh yajña.

Verse 39

नमो नमस्तेऽखिलमन्त्रदेवता- द्रव्याय सर्वक्रतवे क्रियात्मने । वैराग्यभक्त्यात्मजयानुभावित- ज्ञानाय विद्यागुरवे नमो नम: ॥ ३९ ॥

Namo namaste kepada-Mu—Engkaulah dewa bagi segala mantra, hakikat bahan-bahan yajña, Tuhan bagi semua kratu, dan jiwa bagi setiap perbuatan suci. Engkaulah pengetahuan yang disedari melalui vairāgya, bhakti dan penaklukan diri; Guru tertinggi bagi vidyā bhakti—namo namah.

Verse 40

दंष्ट्राग्रकोट्या भगवंस्त्वया धृता विराजते भूधर भू: सभूधरा । यथा वनान्नि:सरतो दता धृता मतङ्गजेन्द्रस्य सपत्रपद्मिनी ॥ ४० ॥

Wahai Bhagavān, pengangkat bumi, bumi beserta gunung-ganang yang Engkau angkat pada hujung taring-Mu tampak begitu indah, bagaikan teratai berdaun yang tersangga pada gading gajah raja yang sedang mengamuk, baru muncul dari air.

Verse 41

त्रयीमयं रूपमिदं च सौकरं भूमण्डलेनाथ दता धृतेन ते । चकास्ति श‍ृङ्गोढघनेन भूयसा कुलाचलेन्द्रस्य यथैव विभ्रम: ॥ ४१ ॥

Wahai Tuhan, wujud Varāha-Mu yang berasaskan Tri-Veda kini tampak semakin indah di alam dunia kerana Engkau menahan bumi pada hujung taring-Mu; bagaikan puncak gunung agung yang elok apabila dihiasi awan tebal.

Verse 42

संस्थापयैनां जगतां सतस्थुषां लोकाय पत्नीमसि मातरं पिता । विधेम चास्यै नमसा सह त्वया यस्यां स्वतेजोऽग्निमिवारणावधा: ॥ ४२ ॥

Wahai Tuhan, tegakkanlah bumi ini demi tempat tinggal semua makhluk, yang bergerak mahupun yang diam. Bumi ialah isteri-Mu dan Engkaulah Bapa tertinggi. Bersama-Mu kami bersujud kepada Ibu Bumi, tempat Engkau menanamkan daya-Mu sendiri, sebagaimana pelaksana yajña yang mahir menyalakan api dari kayu araṇi.

Verse 43

क: श्रद्दधीतान्यतमस्तव प्रभो रसां गताया भुव उद्विबर्हणम् । न विस्मयोऽसौ त्वयि विश्वविस्मये यो माययेदं ससृजेऽतिविस्मयम् ॥ ४३ ॥

Wahai Tuhan Yang Maha Tinggi, siapakah selain Engkau yang mampu mengangkat bumi yang tenggelam di dalam air dari Rasātala? Bagi-Mu, Keajaiban seluruh alam, hal ini bukanlah sesuatu yang menghairankan, kerana dengan śakti-Mu (māyā) Engkau mencipta jagat raya yang menakjubkan ini.

Verse 44

विधुन्वता वेदमयं निजं वपु- र्जनस्तप:सत्यनिवासिनो वयम् । सटाशिखोद्धूतशिवाम्बुबिन्दुभि- र्विमृज्यमाना भृशमीश पाविता: ॥ ४४ ॥

Wahai Īśvara, meskipun kami penghuni Jana-, Tapas- dan Satya-loka, namun ketika Engkau menggoncangkan tubuh-Mu yang bersifat Veda, titisan air suci yang terpercik dari bulu-bulu bahu-Mu membasuh kami dan menyucikan kami dengan sempurna.

Verse 45

स वै बत भ्रष्टमतिस्तवैषते य: कर्मणां पारमपारकर्मण: । यद्योगमायागुणयोगमोहितं विश्वं समस्तं भगवन् विधेहि शम् ॥ ४५ ॥

Wahai Bhagavān, tiada batas bagi lila-Mu; sesiapa yang ingin mengetahui batasnya pasti tersesat fikirannya. Seluruh dunia terpesona oleh gabungan guṇa dalam yoga-māyā; mohon kurniakan kesejahteraan serta rahmat tanpa sebab kepada jiwa-jiwa yang terikat ini.

Verse 46

मैत्रेय उवाच इत्युपस्थीयमानोऽसौ मुनिभिर्ब्रह्मवादिभि: । सलिले स्वखुराक्रान्त उपाधत्तावितावनिम् ॥ ४६ ॥

Sang resi Maitreya berkata: Demikian dipuja oleh para muni dan para brahma-vādī, Tuhan menyentuh bumi dengan kuku-kuku kaki-Nya di dalam air lalu menempatkannya terapung di atas air.

Verse 47

स इत्थं भगवानुर्वीं विष्वक्सेन: प्रजापति: । रसाया लीलयोन्नीतामप्सु न्यस्य ययौ हरि: ॥ ४७ ॥

Demikianlah Bhagavān Hari—Viṣvaksena, Prajāpati, pemelihara semua makhluk—mengangkat bumi dari Rasā dengan lila-Nya; setelah menempatkannya terapung di atas air, Dia kembali ke dhāma-Nya sendiri.

Verse 48

य एवमेतां हरिमेधसो हरे: । कथां सुभद्रां कथनीयमायिन: । श‍ृण्वीत भक्त्या श्रवयेत वोशतीं जनार्दनोऽस्याशु हृदि प्रसीदति ॥ ४८ ॥

Sesiapa yang dengan bhakti mendengar dan menyampaikan kisah suci lagi berkat tentang Hari dalam jelmaan Varāha, yang layak dipuji, maka Janārdana yang bersemayam di hati segera berkenan.

Verse 49

तस्मिन् प्रसन्ने सकलाशिषां प्रभौ किं दुर्लभं ताभिरलं लवात्मभि: । अनन्यद‍ृष्टय‍ा भजतां गुहाशय: स्वयं विधत्ते स्वगतिं पर: पराम् ॥ ४९ ॥

Apabila Tuhan Yang Maha Tinggi, pemberi segala anugerah, berkenan kepada seseorang, apa lagi yang sukar dicapai? Dengan pencapaian rohani, yang lain tampak remeh. Bagi yang berbhakti tanpa dua hati, Tuhan yang bersemayam di relung hati sendiri menganugerahkan tujuan tertinggi.

Verse 50

को नाम लोके पुरुषार्थसारवित् पुराकथानां भगवत्कथासुधाम् । आपीय कर्णाञ्जलिभिर्भवापहा- महो विरज्येत विना नरेतरम् ॥ ५० ॥

Siapakah di dunia ini yang memahami inti tujuan hidup namun menolak nektar kisah Purāṇa tentang lila-lila Bhagavān, yang dengan sendirinya melenyapkan derita saṁsāra? Selain yang bukan manusia, siapa lagi?