Shloka 41

Kriyā-yoga, the Virāṭ-Puruṣa Mapping, and the Sun-God’s Monthly Expansions

Devanagari script

अथांशु: कश्यपस्तार्क्ष्य ऋतसेनस्तथोर्वशी । विद्युच्छत्रुर्महाशङ्ख: सहोमासं नयन्त्यमी ॥ ४१ ॥

Transliteration

athāṁśuḥ kaśyapas tārkṣya ṛtasenas tathorvaśī vidyucchatrur mahāśaṅkhaḥ saho-māsaṁ nayanty amī

Translation

Aṁśu sebagai dewa Surya, Kaśyapa sebagai resi, Tārkṣya sebagai Yakṣa, Ṛtasena sebagai Gandharva, Urvaśī sebagai Apsarā, Vidyucchatru sebagai Rākṣasa dan Mahāśaṅkha sebagai Nāga—mereka memerintah bulan Sahaḥ.

Synonyms

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध/अन्वय (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)

• अंशुः: Aṁśu (name)
• अंशुः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अंशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कश्यपः: Kaśyapa
• कश्यपः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: कश्यप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तार्क्ष्यः: Tārkṣya
• तार्क्ष्यः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तार्क्ष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ऋतसेनः: Ṛtasena
• ऋतसेनः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: ऋतसेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: also
• तथा: सम्बन्ध/अन्वय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अनुक्रमसूचक (also/likewise)

• उर्वशी: Urvaśī
• उर्वशी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: उर्वशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विद्युच्छत्रुः: Vidyucchatru
• विद्युच्छत्रुः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: विद्युत् (प्रातिपदिक) + शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘विद्युतः शत्रुः’ = enemy of lightning (name)

• महाशङ्खः: Mahāśaṅkha
• महाशङ्खः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: महा (उपसर्ग/पूर्वपद-प्रातिपदिक) + शङ्ख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: ‘महान् शङ्खः’

• सहो-मासम्: the month Saha
• सहो-मासम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सह (प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘सहोः मासम्’ = month named Saha

• नयन्ति: they conduct
• नयन्ति: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• अमी: these (ones)
• अमी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

Characters & Entities

• Athāṁśu
• Kaśyapa
• Tārkṣya
• Ṛtasena
• Urvaśī
• Vidyucchatru
• Mahāśaṅkha
• Sūrya (Sun-god)

FAQs

Who accompanies the Sun-god in Srimad Bhagavatam 12.11.41?

In the month of Oma, the Bhagavatam lists Athāṁśu, Kaśyapa, Tārkṣya, Ṛtasena, Urvaśī, Vidyucchatru, and Mahāśaṅkha as accompanying and leading the Sun.

What is the purpose of listing the Sun-god’s companions in Bhagavata Purana Canto 12?

The verse supports the Bhagavatam’s presentation of Vedic cosmology and kāla (time), showing that the Sun’s monthly course is governed by an ordered divine administration.

How can devotees apply Bhagavatam teachings on cosmic order in modern life?

By recognizing time as sacred and regulated by the Lord’s arrangement, one can live with discipline—using daily and seasonal rhythms to strengthen sādhana, gratitude, and remembrance of God.