Adhyaya 3

Verse 1

मैत्रेय उवाच सदा विद्विषतोरेवं कालो वै ध्रियमाणयो: । जामातु: श्वशुरस्यापि सुमहानतिचक्रमे ॥ १ ॥

Maitreya meneruskan: Demikianlah, ketegangan antara bapa mertua dan menantu—Dakṣa dan Śiva—berlanjutan untuk tempoh yang sangat lama.

Verse 2

यदाभिषिक्तो दक्षस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । प्रजापतीनां सर्वेषामाधिपत्ये स्मयोऽभवत् ॥ २ ॥

Apabila Brahmā, Sang Paramesthi, melantik Dakṣa sebagai ketua semua Prajāpati, Dakṣa menjadi sangat bongkak dan angkuh.

Verse 3

इष्ट्वा स वाजपेयेन ब्रह्मिष्ठानभिभूय च । बृहस्पतिसवं नाम समारेभे क्रतूत्तमम् ॥ ३ ॥

Dakṣa melaksanakan yajna vājapeya dan menjadi terlalu yakin kerana sokongan Dewa Brahmā. Kemudian dia memulakan satu lagi yajna agung yang dinamakan bṛhaspati-sava.

Verse 4

तस्मिन्ब्रह्मर्षय: सर्वे देवर्षिपितृदेवता: । आसन् कृतस्वस्त्ययनास्तत्पत्‍न्यश्च सभर्तृका: ॥ ४ ॥

Ketika yajna sedang berlangsung, semua brahmarṣi, devarṣi, para dewa leluhur (pitṛ-deva) dan dewa-dewa lain hadir. Mereka telah melafazkan doa kesejahteraan, dan para isteri mereka juga datang bersama suami, berhias indah.

Verse 5

तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥

Setelah mendengar perbualan para penghuni langit yang terbang di angkasa, Satī Dākṣāyaṇī, puteri Dakṣa yang suci, mengetahui tentang perayaan besar yajna leluhur yang diadakan ayahnya. Dia melihat dari segala arah para isteri dewa-dewa bawahan, menaiki vimāna bersama yang tersayang, berpakaian indah serta berhias kalung, subang dan loket, melintas dekat kediamannya menuju yajna. Dengan gelisah dan rindu, Satī mendekati suaminya, Śaṅkara, penguasa para bhūta, lalu berkata.

Verse 6

तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥

Setelah mendengar perbualan para penghuni langit yang terbang di angkasa, Satī Dākṣāyaṇī, puteri Dakṣa yang suci, mengetahui tentang perayaan besar yajna leluhur yang diadakan ayahnya. Dia melihat dari segala arah para isteri dewa-dewa bawahan, menaiki vimāna bersama yang tersayang, berpakaian indah serta berhias kalung, subang dan loket, melintas dekat kediamannya menuju yajna. Dengan gelisah dan rindu, Satī mendekati suaminya, Śaṅkara, penguasa para bhūta, lalu berkata.

Verse 7

तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥

Setelah mendengar perbualan para penghuni langit yang terbang di angkasa, Satī Dākṣāyaṇī, puteri Dakṣa yang suci, mengetahui tentang perayaan besar yajna leluhur yang diadakan ayahnya. Dia melihat dari segala arah para isteri dewa-dewa bawahan, menaiki vimāna bersama yang tersayang, berpakaian indah serta berhias kalung, subang dan loket, melintas dekat kediamannya menuju yajna. Dengan gelisah dan rindu, Satī mendekati suaminya, Śaṅkara, penguasa para bhūta, lalu berkata.

Verse 8

सत्युवाच प्रजापतेस्ते श्वशुरस्य साम्प्रतं निर्यापितो यज्ञमहोत्सव: किल । वयं च तत्राभिसराम वाम ते यद्यर्थितामी विबुधा व्रजन्ति हि ॥ ८ ॥

Satī berkata: Wahai Śiva yang dikasihi, bapa mertuamu Prajāpati kini sedang melaksanakan yajña agung. Semua dewa yang dijemput sedang menuju ke sana. Jika engkau berkenan, kita juga boleh pergi.

Verse 9

तस्मिन्भगिन्यो मम भर्तृभि: स्वकै- र्ध्रुवं गमिष्यन्ति सुहृद्दिद‍ृक्षव: । अहं च तस्मिन्भवताभिकामये सहोपनीतं परिबर्हमर्हितुम् ॥ ९ ॥

Dalam yajña itu, saudara-saudariku pasti pergi bersama suami masing-masing kerana ingin bertemu kaum kerabat. Aku juga ingin berhias dengan perhiasan pemberian ayahku dan pergi bersamamu untuk turut serta dalam perhimpunan itu.

Verse 10

तत्र स्वसृर्मे ननु भर्तृसम्मिता मातृष्वसृ: क्लिन्नधियं च मातरम् । द्रक्ष्ये चिरोत्कण्ठमना महर्षिभि- रुन्नीयमानं च मृडाध्वरध्वजम् ॥ १० ॥

Di sana akan berkumpul saudara-saudariku, ibu-ibu saudara sebelah ibu bersama suami mereka, dan juga ibuku yang penyayang—yang sudah lama ingin aku temui. Aku juga dapat menyaksikan yajña yang dipimpin para maharishi serta panji-panji yang berkibar indah. Sebab itu, wahai suamiku, aku sangat ingin pergi.

Verse 11

त्वय्येतदाश्चर्यमजात्ममायया विनिर्मितं भाति गुणत्रयात्मकम् । तथाप्यहं योषिदतत्त्वविच्च ते दीना दिद‍ृक्षे भव मे भवक्षितिम् ॥ ११ ॥

Alam semesta yang nyata ini ialah ciptaan menakjubkan oleh māyā Tuhan Yang Maha Tinggi, tersusun daripada tiga guṇa—kebenaran ini engkau ketahui sepenuhnya. Namun aku hanyalah wanita yang lemah dan kurang memahami tattva. Maka aku ingin melihat tempat kelahiranku sekali lagi; mohon izinkan aku pergi.

Verse 12

पश्य प्रयान्तीरभवान्ययोषितो ऽप्यलड़्क़ृता: कान्तसखा वरूथश: । यासां व्रजद्‌भि: शितिकण्ठ मण्डितं नभो विमानै: कलहंसपाण्डुभि: ॥ १२ ॥

Lihatlah, wahai Yang Tidak Pernah Lahir, wahai Si Berleher Biru—bukan hanya kaum kerabatku, bahkan wanita lain pun berhias dengan pakaian dan perhiasan yang indah, pergi berombongan bersama suami dan sahabat mereka. Wahana udara putih bak angsa telah memperindah seluruh langit.

Verse 13

कथं सुताया: पितृगेहकौतुकं निशम्य देह: सुरवर्य नेङ्गते । अनाहुता अप्यभियन्ति सौहृदं भर्तुर्गुरोर्देहकृतश्च केतनम् ॥ १३ ॥

Wahai yang terbaik antara para dewa, bagaimana tubuh seorang puteri dapat tetap tenang apabila mendengar ada perayaan di rumah ayahnya? Walau tanpa jemputan, pergi ke rumah sahabat, suami, guru rohani atau ayah bukanlah kesalahan.

Verse 14

तन्मे प्रसीदेदममर्त्य वाञ्छितं कर्तुं भवान्कारुणिको बतार्हति । त्वयात्मनोऽर्धेऽहमदभ्रचक्षुषा निरूपिता मानुगृहाण याचित: ॥ १४ ॥

Wahai Śiva yang abadi, berkenanlah kepadaku dan penuhilah hasratku. Engkau telah menerima aku sebagai separuh tubuh-Mu; maka dengan belas ihsan, terimalah permohonanku.

Verse 15

ऋषिरुवाच एवं गिरित्र: प्रिययाभिभाषित: प्रत्यभ्यधत्त प्रहसन् सुहृत्प्रिय: । संस्मारितो मर्मभिद: कुवागिषून् यानाह को विश्वसृजां समक्षत: ॥ १५ ॥

Resi Maitreya berkata: Setelah disapa demikian oleh isteri tercinta, Śiva, penguasa Kailāsa, menjawab sambil tersenyum; namun pada saat yang sama baginda teringat kata-kata jahat yang menikam hati, yang pernah diucapkan Dakṣa di hadapan para penjaga urusan alam semesta.

Verse 16

श्रीभगवानुवाच त्वयोदितं शोभनमेव शोभने अनाहुता अप्यभियन्ति बन्धुषु । ते यद्यनुत्पादितदोषद‍ृष्टयो बलीयसानात्म्यमदेन मन्युना ॥ १६ ॥

Tuhan Agung bersabda: Wahai isteriku yang jelita, benar apa yang engkau katakan—bahawa seseorang boleh pergi ke rumah kaum kerabat walau tanpa jemputan; namun itu hanya jika mereka tidak mencari kesalahan kerana keakuan jasmani dan tidak menyala dengan kemarahan.

Verse 17

विद्यातपोवित्तवपुर्वय:कुलै: सतां गुणै: षड्‌भिरसत्तमेतरै: । स्मृतौ हतायां भृतमानदुर्दृश: स्तब्धा न पश्यन्ति हि धाम भूयसाम् ॥ १७ ॥

Ilmu, tapa, kekayaan, kecantikan, usia muda dan keturunan—enam sifat ini milik orang yang tinggi; namun sesiapa yang berbangga dengannya menjadi buta, hilang pertimbangan, dan tidak mampu menghargai kemuliaan para tokoh agung.

Verse 18

नैताद‍ृशानां स्वजनव्यपेक्षया गृहान्प्रतीयादनवस्थितात्मनाम् । येऽभ्यागतान् वक्रधियाभिचक्षते आरोपितभ्रूभिरमर्षणाक्षिभि: ॥ १८ ॥

Janganlah pergi ke rumah orang yang jiwanya tidak mantap seperti itu, walaupun dia saudara; mereka memandang tetamu dengan niat bengkok, mengangkat kening dan menatap dengan mata marah.

Verse 19

तथारिभिर्न व्यथते शिलीमुखै: शेतेऽर्दिताङ्गो हृदयेन दूयता । स्वानां यथा वक्रधियां दुरुक्तिभि- र्दिवानिशं तप्यति मर्मताडित: ॥ १९ ॥

Walau terluka oleh panah musuh, seseorang tidak sesedih apabila disayat kata-kata kasar saudara; kata itu menikam ke relung dan membakar hati siang dan malam.

Verse 20

व्यक्तं त्वमुत्कृष्टगते: प्रजापते: प्रियात्मजानामसि सुभ्रु मे मता । तथापि मानं न पितु: प्रपत्स्यसे मदाश्रयात्क: परितप्यते यत: ॥ २० ॥

Wahai isteriku yang berkulit cerah, nyata engkau paling dikasihi antara puteri-puteri Dakṣa Prajāpati; namun kerana engkau bersandar kepadaku, engkau tidak akan dihormati di rumah ayahmu, malah akan bersedih kerana terikat denganku.

Verse 21

पापच्यमानेन हृदातुरेन्द्रिय: समृद्धिभि: पूरुषबुद्धिसाक्षिणाम् । अकल्प एषामधिरोढुमञ्जसा परं पदं द्वेष्टि यथासुरा हरिम् ॥ २१ ॥

Orang yang dipimpin ego palsu sentiasa tertekan pada batin dan indera; dia tidak tahan melihat kemuliaan orang yang sedar-diri. Kerana tidak mampu naik ke tahap itu, dia iri dan membenci mereka sebagaimana para asura membenci Śrī Hari.

Verse 22

प्रत्युद्गमप्रश्रयणाभिवादनं विधीयते साधु मिथ: सुमध्यमे । प्राज्ञै: परस्मै पुरुषाय चेतसा गुहाशयायैव न देहमानिने ॥ २२ ॥

Wahai isteriku yang berpinggang ramping, sahabat dan kerabat saling bangun, menyambut, dan memberi salam hormat—itu wajar. Namun orang bijaksana yang berada pada tingkat rohani memberi penghormatan itu dengan hati bukan kepada si pengenal tubuh, tetapi kepada Paramātmā, Puruṣa Tertinggi yang bersemayam tersembunyi dalam tubuh.

Verse 23

सत्त्वं विशुद्धं वसुदेवशब्दितं यदीयते तत्र पुमानपावृत: । सत्त्वे च तस्मिन्भगवान्वासुदेवो ह्यधोक्षजो मे नमसा विधीयते ॥ २३ ॥

Sattva yang amat suci, disebut “Vāsudeva”, di sanalah Purusha tersingkap tanpa selubung. Dalam kesedaran murni itu aku sentiasa bersujud kepada Bhagavān Vāsudeva, Adhokṣaja.

Verse 24

तत्ते निरीक्ष्यो न पितापि देहकृद् दक्षो मम द्विट्‌तदनुव्रताश्च ये । यो विश्वसृग्यज्ञगतं वरोरु मा- मनागसं दुर्वचसाकरोत्तिर: ॥ २४ ॥

Oleh itu janganlah engkau menemui ayahmu Dakṣa sekalipun dia pemberi tubuhmu, kerana dia dan para pengikutnya dengki serta memusuhi diriku. Wahai yang mulia, kerana iri hati dia telah menghina aku yang tidak bersalah dengan kata-kata kejam di sidang yajña Viśvasṛj.

Verse 25

यदि व्रजिष्यस्यतिहाय मद्वचो भद्रं भवत्या न ततो भविष्यति । सम्भावितस्य स्वजनात्पराभवो यदा स सद्यो मरणाय कल्पते ॥ २५ ॥

Jika engkau tetap mahu pergi dengan mengabaikan kata-kataku, maka masa depanmu tidak baik. Engkau sangat terhormat; dan apabila penghinaan datang daripada kaum sendiri, penghinaan itu segera bagaikan kematian.