Adhyaya 2

Verse 1

विदुर उवाच भवे शीलवतां श्रेष्ठे दक्षो दुहितृवत्सल: । विद्वेषमकरोत्कस्मादनाद‍ृत्यात्मजां सतीम् ॥ १ ॥

Vidura bertanya: Mengapakah Dakṣa yang begitu menyayangi puterinya, menyimpan dengki terhadap Bhagavān Śiva, yang terbaik antara insan berlemah lembut? Mengapa dia mengabaikan puterinya Satī?

Verse 2

कस्तं चराचरगुरुं निर्वैरं शान्तविग्रहम् । आत्मारामं कथं द्वेष्टि जगतो दैवतं महत् ॥ २ ॥

Bhagavān Śiva ialah guru bagi segala yang bergerak dan tidak bergerak, tanpa permusuhan, berwujud damai, ātmārāma, dan paling agung antara para dewa. Bagaimana mungkin Dakṣa memusuhi peribadi yang begitu suci?

Verse 3

एतदाख्याहि मे ब्रह्मन्जामातु: श्वशुरस्य च । विद्वेषस्तु यत: प्राणांस्तत्यजे दुस्त्यजान्सती ॥ ३ ॥

Wahai Brahmana Maitreya, mohon jelaskan kepadaku: kebencian apakah antara menantu dan bapa mertua sehingga Dewi Satī sanggup meninggalkan nyawa yang amat sukar ditanggalkan?

Verse 4

मैत्रेय उवाच पुरा विश्वसृजां सत्रे समेता: परमर्षय: । तथामरगणा: सर्वे सानुगा मुनयोऽग्नय: ॥ ४ ॥

Sang resi Maitreya berkata: Pada zaman dahulu, dalam upacara korban besar (satra) para pemimpin penciptaan alam, semua resi agung, para dewa, para muni beserta pengikut, dan para dewa api berhimpun.

Verse 5

तत्र प्रविष्टमृषयो दृष्ट्वार्कमिव रोचिषा । भ्राजमानं वितिमिरं कुर्वन्तं तन्महत्सद: ॥ ५ ॥

Apabila Dakṣa memasuki perhimpunan itu, para resi melihatnya bersinar seperti matahari; cahaya tubuhnya menerangi balai agung itu hingga tiada gelap, dan semua yang hadir tampak pudar di hadapannya.

Verse 6

उदतिष्ठन्सदस्यास्ते स्वधिष्ण्येभ्य: सहाग्नय: । ऋते विरिञ्चां शर्वं च तद्भासाक्षिप्तचेतस: ॥ ६ ॥

Dipengaruhi oleh sinar tubuhnya, semua peserta perhimpunan—termasuk para dewa api—kecuali Viriñci (Brahmā) dan Śarva (Śiva), meninggalkan tempat duduk masing-masing lalu bangun berdiri sebagai penghormatan.

Verse 7

सदसस्पतिभिर्दक्षो भगवान्साधु सत्कृत: । अजं लोकगुरुं नत्वा निषसाद तदाज्ञया ॥ ७ ॥

Sebagai pengerusi, Bhagavān Brahmā menyambut Dakṣa dengan penghormatan yang wajar. Dakṣa menunduk sujud kepada Aja, guru alam (Brahmā), lalu atas perintah baginda duduk di tempatnya dengan tertib.

Verse 8

प्राङ्‍‌निषण्णं मृडं दृष्ट्वा नामृष्यत्तदनाद‍ृत: । उवाच वामं चक्षुर्भ्यामभिवीक्ष्य दहन्निव ॥ ८ ॥

Sebelum duduk, Dakṣa sangat tersinggung melihat Dewa Śiva tetap duduk tanpa menunjukkan hormat. Dia pun murka; matanya seakan menyala, lalu mula berkata keras menentang Śiva.

Verse 9

श्रूयतां ब्रह्मर्षयो मे सहदेवा: सहाग्नय: । साधूनां ब्रुवतो वृत्तं नाज्ञानान्न च मत्सरात् ॥ ९ ॥

Wahai para brahmarṣi, para dewa dan dewa api yang hadir, dengarkanlah aku dengan penuh perhatian. Aku berbicara tentang adab orang suci, bukan kerana kejahilan atau iri hati.

Verse 10

अयं तु लोकपालानां यशोघ्नो निरपत्रप: । सद्‌भिराचरित: पन्था येन स्तब्धेन दूषित: ॥ १० ॥

Dia (Śiva) merosakkan nama dan kemasyhuran para penguasa alam dan tidak tahu malu. Kerana kesombongannya, jalan adab yang diikuti orang suci pun menjadi tercemar.

Verse 11

एष मे शिष्यतां प्राप्तो यन्मे दुहितुरग्रहीत् । पाणिं विप्राग्निमुखत: सावित्र्या इव साधुवत् ॥ ११ ॥

Dengan mengahwini puteriku di hadapan api suci dan para brāhmaṇa, dia seolah-olah menerima dirinya sebagai bawahanku. Dia mengahwini puteriku yang laksana Gāyatrī, namun berpura-pura sebagai orang saleh.

Verse 12

गृहीत्वा मृगशावाक्ष्या: पाणिं मर्कटलोचन: । प्रत्युत्थानाभिवादार्हे वाचाप्यकृत नोचितम् ॥ १२ ॥

Dia bermata seperti monyet, namun telah mengambil tangan puteriku yang bermata laksana anak rusa. Walaupun aku patut disambut, dia tidak bangun menyongsongku, bahkan tidak menyapa dengan kata-kata manis.

Verse 13

लुप्तक्रियायाशुचये मानिने भिन्नसेतवे । अनिच्छन्नप्यदां बालां शूद्रायेवोशतीं गिरम् ॥ १३ ॥

Aku tidak berhajat menyerahkan puteriku kepada orang ini yang telah meruntuhkan segala batas kesantunan. Kerana tidak mematuhi aturan yang sepatutnya, dia menjadi tidak suci; namun aku terpaksa menyerahkan puteriku kepadanya, bagaikan mengajarkan sabda Veda kepada seorang śūdra.

Verse 14

प्रेतावासेषु घोरेषु प्रेतैर्भूतगणैर्वृत: । अटत्युन्मत्तवन्नग्नो व्युप्तकेशो हसन् रुदन् ॥ १४ ॥ चिताभस्मकृतस्‍नान: प्रेतस्रङ्‌न्रस्थिभूषण: । शिवापदेशो ह्यशिवो मत्तो मत्तजनप्रिय: । पति: प्रमथनाथानां तमोमात्रात्मकात्मनाम् ॥ १५ ॥

Dia tinggal di tempat yang mengerikan seperti tanah pembakaran mayat, dikelilingi para preta dan kumpulan bhūta. Telanjang seperti orang gila, rambut kusut, kadang ketawa kadang menangis, dia berkeliaran; dia menyapu abu pembakaran pada tubuh, tidak mandi dengan teratur, dan berhias dengan kalung tengkorak serta tulang. Maka dia ‘Śiva’ hanya pada nama; hakikatnya tidak membawa auspisi, sangat gila, disukai makhluk yang tenggelam dalam tamas, dan menjadi ketua para pramatha.

Verse 15

प्रेतावासेषु घोरेषु प्रेतैर्भूतगणैर्वृत: । अटत्युन्मत्तवन्नग्नो व्युप्तकेशो हसन् रुदन् ॥ १४ ॥ चिताभस्मकृतस्‍नान: प्रेतस्रङ्‌न्रस्थिभूषण: । शिवापदेशो ह्यशिवो मत्तो मत्तजनप्रिय: । पति: प्रमथनाथानां तमोमात्रात्मकात्मनाम् ॥ १५ ॥

Dia tinggal di tempat mengerikan seperti tanah pembakaran mayat, dikelilingi preta dan bhūta. Telanjang seperti orang gila, rambut kusut, kadang ketawa kadang menangis, dia berkeliaran; dia menyapu abu pembakaran pada tubuh, tidak mandi dengan teratur, dan memakai kalung tengkorak serta tulang. Maka dia ‘Śiva’ hanya pada nama; hakikatnya tidak auspisi dan sangat gila, penguasa para pramatha dalam tamas serta kesayangan orang yang mabuk kebodohan.

Verse 16

तस्मा उन्मादनाथाय नष्टशौचाय दुर्हृदे । दत्ता बत मया साध्वी चोदिते परमेष्ठिना ॥ १६ ॥

Kepada pemimpin kegilaan itu, yang hilang segala kesucian dan berhati jahat—atas perintah Paramesthī Brahmā—aku telah menyerahkan puteriku yang suci; sungguh, alangkah malangnya!

Verse 17

मैत्रेय उवाच विनिन्द्यैवं स गिरिशमप्रतीपमवस्थितम् । दक्षोऽथाप उपस्पृश्य क्रुद्ध: शप्तुं प्रचक्रमे ॥ १७ ॥

Resi Maitreya berkata: Setelah mencela Girīśa (Śiva) demikian, Dakṣa melihat baginda seolah-olah duduk menentangnya; lalu dia ber-ācaman, menyucikan tangan dan mulut, dan dalam kemarahan mula menyumpah baginda.

Verse 18

अयं तु देवयजन इन्द्रोपेन्द्रादिभिर्भव: । सह भागं न लभतां देवैर्देवगणाधम: ॥ १८ ॥

Yajña ini untuk Indra, Upendra dan para dewa; Bhava (Śiva), yang dikatakan paling rendah antara para dewa, tidak patut menerima bahagiannya.

Verse 19

निषिध्यमान: स सदस्यमुख्यै- र्दक्षो गिरित्राय विसृज्य शापम् । तस्माद्विनिष्क्रम्य विवृद्धमन्यु- र्जगाम कौरव्य निजं निकेतनम् ॥ १९ ॥

Walaupun para pemuka sidang yajña melarang, Dakṣa tetap melontarkan sumpah-serapah kepada Giritra (Śiva); lalu dengan amarah yang memuncak, dia meninggalkan sidang dan pulang ke rumahnya.

Verse 20

विज्ञाय शापं गिरिशानुगाग्रणी- र्नन्दीश्वरो रोषकषायदूषित: । दक्षाय शापं विससर्ज दारुणं ये चान्वमोदंस्तदवाच्यतां द्विजा: ॥ २० ॥

Apabila Nandīśvara, ketua para pengikut Śiva, mengetahui Girīśa (Śiva) telah dikutuk, dia murka hingga matanya merah; lalu bersiap melontarkan kutuk yang dahsyat kepada Dakṣa dan para brāhmaṇa yang membiarkan hinaan keras terhadap Śiva.

Verse 21

य एतन्मर्त्यमुद्दिश्य भगवत्यप्रतिद्रुहि । द्रुह्यत्यज्ञ: पृथग्दृष्टिस्तत्त्वतो विमुखो भवेत् ॥ २१ ॥

Sesiapa yang menganggap insan fana ini (Dakṣa) sebagai yang paling utama lalu, kerana iri hati, memusuhi Bhagavān Śiva, dia kurang cerdas; oleh pandangan dualitas, dia berpaling daripada pengetahuan hakiki rohani.

Verse 22

गृहेषु कूटधर्मेषु सक्तो ग्राम्यसुखेच्छया । कर्मतन्त्रं वितनुते वेदवादविपन्नधी: ॥ २२ ॥

Orang yang terikat pada “agama” pura-pura dalam kehidupan berumah tangga, kerana menginginkan kebahagiaan duniawi dan terpikat pada tafsiran dangkal Veda, akalnya rosak; dia mengembangkan jalan ritual-berbuah (karma-kāṇḍa) sebagai segalanya.

Verse 23

बुद्ध्या पराभिध्यायिन्या विस्मृतात्मगति: पशु: । स्त्रीकाम: सोऽस्त्वतितरां दक्षो बस्तमुखोऽचिरात् ॥ २३ ॥

Dakṣa telah menerima badan sebagai segala-galanya. Oleh kerana dia telah melupakan viṣṇu-pāda dan hanya terikat pada nafsu syahwat, tidak lama lagi dia akan mempunyai wajah kambing.

Verse 24

विद्याबुद्धिरविद्यायां कर्ममय्यामसौ जड: । संसरन्त्विह ये चामुमनु शर्वावमानिनम् ॥ २४ ॥

Mereka yang telah menjadi tumpul seperti jirim dengan memupuk pendidikan materialistik terlibat dalam aktiviti yang membuahkan hasil. Orang-orang sedemikian sengaja menghina Dewa Śiva. Semoga mereka terus berada dalam kitaran kelahiran dan kematian.

Verse 25

गिर: श्रुताया: पुष्पिण्या मधुगन्धेन भूरिणा । मथ्ना चोन्मथितात्मान: सम्मुह्यन्तु हरद्विष: ॥ २५ ॥

Semoga mereka yang iri hati terhadap Dewa Śiva, yang tertarik dengan bahasa berbunga-bunga janji Veda yang mempesonakan, dan yang dengan itu menjadi tumpul, sentiasa terikat dengan aktiviti yang membuahkan hasil.

Verse 26

सर्वभक्षा द्विजा वृत्त्यै धृतविद्यातपोव्रता: । वित्तदेहेन्द्रियारामा याचका विचरन्त्विह ॥ २६ ॥

Brāhmaṇa ini mengambil pendidikan, penjimatan dan sumpah hanya untuk tujuan mengekalkan badan. Mereka akan kehilangan diskriminasi antara apa yang boleh dimakan dan apa yang tidak boleh dimakan. Mereka akan memperoleh wang, mengemis dari pintu ke pintu, semata-mata untuk kepuasan badan.

Verse 27

तस्यैवं वदत: शापं श्रुत्वा द्विजकुलाय वै । भृगु: प्रत्यसृजच्छापं ब्रह्मदण्डं दुरत्ययम् ॥ २७ ॥

Apabila semua keturunan brāhmaṇa dikutuk sedemikian rupa oleh Nandīśvara, orang bijak Bhṛgu, sebagai reaksi, mengutuk pengikut Dewa Śiva dengan kutukan brahmana yang sangat kuat ini.

Verse 28

भवव्रतधरा ये च ये च तान्समनुव्रता: । पाषण्डिनस्ते भवन्तु सच्छास्त्रपरिपन्थिन: ॥ २८ ॥

Sesiapa yang bernazar untuk menyenangkan Dewa Śiva, atau mengikuti amalan itu, pasti menjadi penganut ajaran sesat dan menyimpang daripada tuntunan śāstra yang suci.

Verse 29

नष्टशौचा मूढधियो जटाभस्मास्थिधारिण: । विशन्तु शिवदीक्षायां यत्र दैवं सुरासवम् ॥ २९ ॥

Mereka yang hilang kesucian, berakal dungu, serta meniru Śiva dengan rambut gimbal, abu dan tulang—masuklah ke dalam upacara dīkṣā Śiva, di mana ‘ketuhanan’ disamakan dengan arak dan hal seumpamanya.

Verse 30

ब्रह्म च ब्राह्मणांश्चैव यद्यूयं परिनिन्दथ । सेतुं विधारणं पुंसामत: पाषण्डमाश्रिता: ॥ ३० ॥

Bhṛgu Muni meneruskan: Oleh sebab kamu menghina Veda dan para brāhmaṇa yang teguh pada Veda—mereka ialah jambatan dharma bagi manusia—maka jelas kamu telah berlindung pada doktrin ateisme.

Verse 31

एष एव हि लोकानां शिव: पन्था: सनातन: । यं पूर्वे चानुसन्तस्थुर्यत्प्रमाणं जनार्दन: ॥ ३१ ॥

Inilah jalan sanātana yang membawa kesejahteraan bagi manusia, yang telah diikuti dengan teguh oleh orang terdahulu. Bukti yang kuat ialah Janārdana sendiri, Keperibadian Tuhan Yang Maha Esa, sahabat bagi semua makhluk.

Verse 32

तद्ब्रह्म परमं शुद्धं सतां वर्त्म सनातनम् । विगर्ह्य यात पाषण्डं दैवं वो यत्र भूतराट् ॥ ३२ ॥

Brahman itu Maha Suci dan merupakan jalan sanātana para orang suci. Dengan mencela prinsip Veda itu, wahai para pengikut Bhūtarāṭ Śiva, kamu pasti jatuh ke taraf ajaran ateistik tanpa ragu.

Verse 33

मैत्रेय उवाच तस्यैवं वदत: शापं भृगो: स भगवान् भव: । निश्चक्राम तत: किञ्चिद्विमना इव सानुग: ॥ ३३ ॥

Maitreya berkata: ketika sumpahan dan balas-sumpahan Bhṛgu sedang berlaku, Bhagavān Śiva menjadi sangat dukacita. Tanpa berkata apa-apa, baginda meninggalkan gelanggang yajña bersama para pengikutnya.

Verse 34

तेऽपि विश्वसृज: सत्रं सहस्रपरिवत्सरान् । संविधाय महेष्वास यत्रेज्य ऋषभो हरि: ॥ ३४ ॥

Maitreya meneruskan: Wahai Vidura, para Prajāpati, pencipta keturunan alam semesta, melaksanakan satra-yajña selama ribuan tahun, kerana yajña ialah cara terbaik untuk menyembah Bhagavān Hari, Keperibadian Tuhan Yang Maha Esa.

Verse 35

आप्लुत्यावभृथं यत्र गङ्गा यमुनयान्विता । विरजेनात्मना सर्वे स्वं स्वं धाम ययुस्तत: ॥ ३५ ॥

Wahai Vidura, pemanah agung, setelah yajña selesai semua dewa mandi avabhṛtha di pertemuan Sungai Gangga dan Yamunā. Setelah hati disucikan, mereka berangkat ke dhāma masing-masing.