Sutra 81
Devanagari script
धर्ममूलत्वात्कामफलत्वाच्चार्थस्य धर्मार्थकामानुबन्धा यार्थस्य सिद्धिः सा सर्वार्थसिद्धिः । इति सिद्धयह् ॥ कZ_०९.७.८१ ॥
Transliteration
dharmamūlatvāt kāmaphalatvāc cārthasya dharmārthakāmānubandhā yārthasya siddhiḥ sā sarvārthasiddhiḥ | iti siddhayaḥ
Translation
Oleh sebab artha (kuasa/kekayaan material negara) berakar pada dharma dan menghasilkan kāma sebagai buahnya, maka pencapaian artha yang tetap terikat dengan dharma dan kāma ialah “kejayaan dalam semua tujuan” (sarvārtha-siddhi). Demikianlah “cara-cara kejayaan”.
Word by Word
धर्ममूलत्वात्because artha has dharma as its root/foundation
धर्ममूलत्वात्:
TypeNoun
Rootधर्म; मूल; त्व
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; पञ्चमी (हेतौ/कारणे); धर्मस्य मूलम् इति धर्ममूलम्; धर्ममूल + त्व = धर्ममूलत्व; तस्मात् = धर्ममूलत्वात्
कामफलत्वात्and because it yields kāma (desired enjoyments) as its fruit
कामफलत्वात्:
TypeNoun
Rootकाम; फल; त्व
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; पञ्चमी (हेतौ/कारणे); कामस्य फलम् इति कामफलम्; कामफल + त्व = कामफलत्व; तस्मात् = कामफलत्वात्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अर्थस्यof artha (material/political welfare; statecraft)
अर्थस्य:
TypeNoun
Rootअर्थ
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; षष्ठी (सम्बन्धे)
धर्मdharma
धर्म:
TypeNoun
Rootधर्म
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (समाहार-द्वन्द्वे पूर्वपद)
अर्थartha
अर्थ:
TypeNoun
Rootअर्थ
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (समाहार-द्वन्द्वे मध्यपद)
कामkāma
काम:
TypeNoun
Rootकाम
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (समाहार-द्वन्द्वे उत्तरपद)
अनुबन्धाःare mutually connected / are linked as consequences
अनुबन्धाः:
TypeNoun
Rootअनुबन्ध
Formपुंलिङ्ग; बहुवचन; प्रथमा
यस्यof which / whose
यस्य:
TypePronoun
Rootयद्
Formसर्वनाम; पुं/नपुं; एकवचन; षष्ठी (सम्बन्धे)
सिद्धिःsuccess; accomplishment
सिद्धिः:
TypeNoun
Rootसिद्धि
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
साthat (i.e., such success)
सा:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
सर्वार्थसिद्धिःthe accomplishment of all aims / complete success
सर्वार्थसिद्धिः:
TypeNoun
Rootसर्व; अर्थ; सिद्धि
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; सर्वेषाम् अर्थानाम् सिद्धिः
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउद्धरण/निगमनार्थक अव्यय
सिद्धयः(these are) the successes / accomplishments
सिद्धयः:
TypeNoun
Rootसिद्धि
Formस्त्रीलिङ्ग; बहुवचन; प्रथमा (पाठभेदे ‘सिद्धयह्’ = ‘सिद्धयः’)
Entities Mentioned
D
dharmaA
arthaK
kāmaFAQs
Artha is not treated as standalone expediency; it is valid ‘complete success’ only when institutionally tethered to dharma (norms/justice) and produces socially acceptable welfare/fulfilment (kāma).