Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Śrāddha’s Cosmic Reach and Kāla-Nirṇaya (Sacred Timings): Amāvāsyā, Nakṣatra-Yoga, Tīrtha, and Minimum Offerings

काले धनिष्ठा यदि नाम तस्मिन् भवन्ति भूपाल तदा पितृभ्यः दत्तं जलान्नं प्रददाति तृप्तिं वर्षायुतं तत्कुलजैर् मनुष्यैः

kāle dhaniṣṭhā yadi nāma tasmin bhavanti bhūpāla tadā pitṛbhyaḥ dattaṃ jalānnaṃ pradadāti tṛptiṃ varṣāyutaṃ tatkulajair manuṣyaiḥ

हे भूपाल, त्याच काळी धनिष्ठा नक्षत्र असल्यास पितरांना दिलेले जल व अन्न त्यांना दहा हजार वर्षे तृप्ती देतात. त्या कुलात जन्मलेल्या मनुष्यांसाठी हे दान अत्यंत फलदायी ठरते.

कालेat the time
काले:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
धनिष्ठा(the nakṣatra) Dhaniṣṭhā
धनिष्ठा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधनिष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नक्षत्रवाचक
यदिif
यदि:
Sambandha/Modifier (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तबोधक-अव्यय (conditional particle)
नामindeed
नाम:
Sambandha/Modifier (निपात)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनिपात (particle), अर्थः—‘indeed/just’ (emphasis)
तस्मिन्in that (time)
तस्मिन्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
भवन्तिoccur/are
भवन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
भूपालO king
भूपाल:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभूपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
तदाthen
तदा:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
पितृभ्यःto the ancestors
पितृभ्यः:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, बहुवचन
दत्तम्given/offered
दत्तम्:
Karma-viśeṣaṇa (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Root√दा (धातु) + त (कृत् प्रत्यय) → दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘जलान्नम्’ इति विशेषणम्
जलान्नम्water and food
जलान्नम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजल-अन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; जलं च अन्नं च (इतरेतर-द्वन्द्वः)
प्रददातिbestows/gives
प्रददाति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√दा (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तृप्तिम्satisfaction/contentment
तृप्तिम्:
Karma (Result/object/कर्म)
TypeNoun
Rootतृप्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वर्षायुतम्for ten thousand years
वर्षायुतम्:
Karma-viśeṣaṇa (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootवर्ष-अयुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वर्षाणाम् अयुतम् (दशसहस्रसंख्या) इति षष्ठी-तत्पुरुषः; ‘तृप्तिम्’ इति विशेषणम् (कालपरिमाण)
तत्कुलजैःby those born in that lineage
तत्कुलजैः:
Karana (Agent/means in passive-like sense/करण)
TypeNoun
Rootतत्-कुल-ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; तस्य कुलस्य जातैः (षष्ठी-तत्पुरुषः)
मनुष्यैःby men/people
मनुष्यैः:
Karana (Agent/means/करण)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

Sage Parāśara (in instruction to Maitreya; the verse is framed as addressing a king/householder: 'bhūpāla')

P
Pitrs (Ancestors)
D
Dhanishtha Nakshatra
K
King (Bhupala)

FAQs

The verse states that when Dhaniṣṭhā prevails at the proper ritual time, offerings made to the ancestors become exceptionally potent, granting them long-lasting satisfaction.

Parāśara emphasizes that timing is not incidental: when rites align with the right calendrical conditions, the same offerings (water and food) yield far greater spiritual results.

Even in a verse focused on Śrāddha, the Purana’s larger frame is that dharma operates within Vishnu’s cosmic order; correct ritual timing reflects alignment with the divine governance of time and law.