Previous Verse

Shloka 53

नरक-निर्णयः, पाप-कर्म-फल-व्यवस्था, प्रायश्चित्त-क्रमः, तथा हरि-स्मरण-परमत्वम्

समुद्राः पर्वताश् चैव द्वीपा वर्षाणि निम्नगाः संक्षेपात् सर्वम् आख्यातं किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि

samudrāḥ parvatāś caiva dvīpā varṣāṇi nimnagāḥ saṃkṣepāt sarvam ākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi

हे मैत्रेय, समुद्र, पर्वत, द्वीप, वर्षे आणि नद्या—हे सर्व मी संक्षेपाने, तरीही सारासह सांगितले. आता आणखी काय ऐकू इच्छितोस?

समुद्राःoceans
समुद्राः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
पर्वताःmountains
पर्वताः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
एवindeed, also
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (emphasis)
द्वीपाःcontinents/islands
द्वीपाः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
वर्षाणिregions (varṣas)
वर्षाणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (वर्ष = region/tract)
निम्नगाःrivers
निम्नगाः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिम्नग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन (निम्नगा = नदी)
संक्षेपात्briefly, in summary
संक्षेपात्:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसंक्षेप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी (5th case/ablative), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (ablative used adverbially: “in brief”)
सर्वम्everything, the whole
सर्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समस्तवाचक (the whole)
आख्यातम्has been explained
आख्यातम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP, क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
किम्what
किम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd case), एकवचन; प्रश्नवाचक (interrogative)
भूयःfurther, again, more
भूयः:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (adverb: “again/further”)
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुनन्त (infinitive); “to hear”
इच्छसिyou wish/desire
इच्छसि:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु)
Formलट् (present indicative); मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

Sage Parāśara (addressing Maitreya)

P
Parāśara
M
Maitreya
S
Samudra (oceans)
P
Parvata (mountains)
D
Dvīpa (continents)
V
Varṣa (regions)
R
Rivers (Nimnagāḥ)

FAQs

They form the Purāṇic map of the cosmos—sacred geography that frames how the universe is ordered and described before the text proceeds to other theological and historical topics.

He signals completion of a concise exposition—having summarized oceans, mountains, continents, regions, and rivers—and invites Maitreya to ask for the next subject, reflecting the dialogue-driven teaching style.

Even when Vishnu is not named in the verse, the cosmological description belongs to a Vaishnava framework where the universe’s structure is ultimately grounded in Vishnu’s sovereign order and sustaining reality.