Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

सप्तद्वीप-समुद्र-प्रमाणम्: प्लक्षादि-द्वीपवर्णनं, लोकालोक-सीमा, चन्द्र-समुद्र-वृद्धिक्षयः

पूर्वं शान्तभयं वर्षं शिशिरं सुखदं तथा आनन्दं च शिवं चैव क्षेमकं ध्रुवम् एव च

pūrvaṃ śāntabhayaṃ varṣaṃ śiśiraṃ sukhadaṃ tathā ānandaṃ ca śivaṃ caiva kṣemakaṃ dhruvam eva ca

क्रमाने (वर्ष/प्रदेश) असे आहेत—प्रथम पूर्व, मग शान्तभय; त्यानंतर वर्ष व शिशिर, तसेच सुखद। पुढे आनन्द व शिव, मग क्षेमक, आणि शेवटी ध्रुव—असा त्यांचा निश्चित क्रम आहे।

पूर्वम्first
पूर्वम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adverbial accusative ‘first/previously’ (क्रमवाचक)
शान्तभयम्Śāntabhaya (named)
शान्तभयम्:
विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootशान्त + भय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (शान्तं भयम्); agrees with वर्षम्
वर्षम्region (varṣa)
वर्षम्:
कर्म (Object/listed region)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular (as item being named/listed)
शिशिरम्Śiśira
शिशिरम्:
कर्म (Object/list item)
TypeAdjective
Rootशिशिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with वर्षम् (elliptic)
सुखदम्Sukhada
सुखदम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसुख + द (प्रातिपदिक; √दा ‘to give’)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘सुखं ददाति’ इति उपपद-तत्पुरुष/कृदन्त-प्रायः; agrees with वर्षम् (elliptic)
तथाand likewise
तथा:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अनुक्रम-बोधक (connector)
आनन्दम्Ānanda
आनन्दम्:
कर्म (Object/list item)
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (वर्ष-नाम) Accusative singular
and
:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
शिवम्Śiva
शिवम्:
कर्म (Object/list item)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (वर्ष-नाम) Accusative singular
and
:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphasis)
क्षेमकम्Kṣemaka
क्षेमकम्:
कर्म (Object/list item)
TypeNoun
Rootक्षेमक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (वर्ष-नाम) Accusative singular
ध्रुवम्Dhruva
ध्रुवम्:
कर्म (Object/list item)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (वर्ष-नाम) Accusative singular
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphasis)
and
:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

P
Parāśara
M
Maitreya
S
Saṃvatsara (Year-cycle)
D
Dhruva (as ‘the fixed/steady’ year-name)

FAQs

This verse lists specific named years as part of the Purana’s time-structure, showing time as an ordered, cyclical system upheld within cosmic governance.

He presents time through a fixed sequence of named years, emphasizing regularity and continuity rather than randomness—time moves in a patterned cycle.

Even when Vishnu is not named in the verse, the Vishnu Purana frames such calendric and cosmic regularity as part of the Supreme Reality’s sustaining power—order in time reflects divine sovereignty.