Shloka 38

भू-मण्डलसंक्षेपवर्णनम् — सप्तद्वीप-सप्तसमुद्राः, मेरु-मानम्, गङ्गावतरणम्, देववन-सरोवर-लोकपालपुर्यः

Devanagari script

आनीलनिषधायामौ माल्यवद्गन्धमादनौ तयोर् मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः

Transliteration

ānīlaniṣadhāyāmau mālyavadgandhamādanau tayor madhyagato meruḥ karṇikākārasaṃsthitaḥ

Translation

आनील, निषध आणि आयाम हे पर्वत; तसेच माल्यवत व गंधमादनही आहेत। त्यांच्या मध्यभागी मेरु पर्वत कमळाच्या कर्णिकेसारखा स्थित—जगाच्या नियत रचनेचा अक्ष बनून दृढपणे प्रतिष्ठित आहे।

Word by Word

• आनीलनिषधायामौ: Ānīla and Niṣadha (mountains), stretching (in extent)
• आनीलनिषधायामौ: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आनील + निषध + आयाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन; विशेषणम् (माल्यवद्गन्धमादनौ-विशेषणम्); 'Ānīla and Niṣadha (mountains) extending (in length)'

• माल्यवत्: Mālyavat (mountain)
• माल्यवत्: Karta (Subject-part/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: माल्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; द्वन्द्व-समुच्चयस्य पूर्वपद (paired with गन्धमादनौ)

• गन्धमादनौ: Gandhamādana (two peaks / the pair)
• गन्धमादनौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गन्धमादन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन; (माल्यवत् इत्यनेन सह द्वन्द्वार्थः)

• तयोः: of those two
• तयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), द्विवचन

• मध्यगतः: situated in the middle
• मध्यगतः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्य + गत (गम्-धातु; क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) विशेषणम् (मेरोः)

• मेरुः: Meru (mountain)
• मेरुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मेरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• कर्णिकाकारसंस्थितः: standing like the pericarp (of a lotus) in form
• कर्णिकाकारसंस्थितः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कर्णिका + आकार + संस्थित (स्था-धातु; क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम् (मेरोः)

Speaker

Sage Parāśara (in discourse to Maitreya)

Characters & Entities

• Parāśara
• Maitreya
• Mount Meru
• Ānīla
• Niṣadha
• Ayāma
• Mālyavat
• Gandhamādana
• Jambūdvīpa

FAQs

What is the significance of Mount Meru being compared to a lotus ‘karṇikā’ in the Vishnu Purana?

The comparison presents Meru as the stable central core of the cosmic lotus—symbolizing an ordered universe with a fixed axis, reflecting the Purāṇic vision of harmony upheld by Vishnu’s supreme governance.

How does Sage Parāśara explain sacred geography to Maitreya in this chapter?

He enumerates key mountain ranges and then identifies Meru as positioned centrally among them, using a vivid metaphor to make the cosmic layout intelligible and memorable within the narrative teaching format.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this cosmological description?

Even when Vishnu is not named in the verse, the ordered placement of continents and mountains is framed in the Vishnu Purana as part of the divinely sustained cosmos—an expression of the Supreme Reality’s sovereignty over space, direction, and cosmic stability.