Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

दुर्वासाशापः, क्षीरसागरमन्थनम्, श्रीः (लक्ष्मी) उद्भवः तथा श्रीस्तुतिः

कलाकाष्ठानिमेषादि कालसूत्रस्य गोचरे यस्य शक्तिर् न शुद्धस्य प्रसीदतु स नो हरिः

kalākāṣṭhānimeṣādi kālasūtrasya gocare yasya śaktir na śuddhasya prasīdatu sa no hariḥ

कला, काष्ठा, निमेष इत्यादींनी मोजल्या जाणाऱ्या काळसूत्राच्या गोचरातही ज्याची शक्ति बांधली जात नाही—तो निर्मळ हरि आम्हांवर प्रसन्न होवो।

कलाकाष्ठानिमेषादि(the measures) such as kalā, kāṣṭhā, nimeṣa, etc.
कलाकाष्ठानिमेषादि:
Adhikaraṇa (as domain qualifier with ‘गोचरे’)
TypeNoun
Rootकला + काष्ठा + निमेष + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन (समाहार-द्वन्द्वः); ‘कला-काष्ठा-निमेष-आदि’ इति समाहारः
कालसूत्रस्यof the time-thread (course of time)
कालसूत्रस्य:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootकाल + सूत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘कालस्य सूत्रम्’ = the thread/line of time)
गोचरेin the range/sphere
गोचरे:
Adhikaraṇa (Locus/domain/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगोचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
शक्तिःpower
शक्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
शुद्धस्यof the pure (one)
शुद्धस्य:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
प्रसीदतुmay (he) be gracious
प्रसीदतु:
Kriyā (Benedictive/imperative action)
TypeVerb
Rootप्र + √सद् (धातु)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नःfor us, our
नः:
Sambandha (Genitive: for us/our)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; अस्माकम् (enclitic)
हरिःHari (Vishnu)
हरिः:
Karta (Apposition to ‘सः’)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

H
Hari (Vishnu)
K
Kāla (Time)

FAQs

They are traditional micro-measures of time used to show that even the finest temporal divisions belong to Kāla’s domain, while Hari’s power is not limited by them.

By presenting Time as a measurable ‘thread’ with defined units, yet affirming that Vishnu’s śakti remains beyond and unbounded by that temporal continuum.

Hari is invoked as the supreme, transcendent Lord whose sovereignty exceeds even Time itself, reinforcing Vishnu as the ultimate ground of cosmic order and liberation.