Shloka 93

ध्रुवस्य तपः — देवमायाविघ्नाः, विष्णोर्दर्शनम्, स्तुतिः, ध्रुवस्थानप्रदानम्

Devanagari script

केचिच् चतुर्युगं यावत् केचिन् मन्वन्तरं सुराः तिष्ठन्ति भवतो दत्ता मया वै कल्पसंस्थितिः

Transliteration

kecic caturyugaṃ yāvat kecin manvantaraṃ surāḥ tiṣṭhanti bhavato dattā mayā vai kalpasaṃsthitiḥ

Translation

काही देव चतुर्युगपर्यंत टिकतात, तर काही मन्वंतरभर; कल्पामध्ये त्यांच्या पदाची हीच मर्यादा आहे—जी मी तुला ठरवून सांगितली आहे.

Word by Word

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम (some)

• चतुर्युगम्: a four-yuga period
• चतुर्युगम्: Karma (Extent/object of duration/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चतुर् + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (चतुर्-युगम् = four-yuga period)

• यावत्: up to, for as long as
• यावत्: Avadhi (Limit/अवधि)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (limit/extent marker: ‘as long as, up to’)

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• मन्वन्तरम्: a manvantara
• मन्वन्तरम्: Karma (Extent/object of duration/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनु + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (मन्वन्तर = period of a Manu)

• सुराः: gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• तिष्ठन्ति: remain, stay
• तिष्ठन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन

• भवतः: of you
• भवतः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; आदरार्थ-सर्वनाम

• दत्ताः: granted (to)
• दत्ताः: Karta (Subject described/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘सुराः’ इत्यस्य विशेषणम्

• मया: by me
• मया: Karana (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• वै: indeed
• वै: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• कल्पसंस्थितिः: the duration/continuance for a kalpa
• कल्पसंस्थितिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कल्प + संस्थिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (कल्पे संस्थितिः)

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities

• Devas
• Caturyuga

FAQs

What is the significance of the Manvantara cycle in the Vishnu Purana?

This verse highlights Manvantara as a major time-unit that determines how long certain classes of gods retain their cosmic offices, showing a structured, law-governed universe.

How does Sage Parāśara explain the differing lifespans of the devas?

He states that some devas persist only through a caturyuga while others endure through a full Manvantara, indicating graded tenures within the larger Kalpa framework.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even when not named directly, the verse supports Vaishnava cosmology: the universe runs by a fixed Kalpa-order ultimately grounded in the Supreme Reality who sustains and regulates time and beings.