Vamana Purana — Nara-Narayana's Tapas, Shloka 87

Nara-Narayana’s Tapas, Indra’s Temptation, and the Burning of Kama: The Origin of Ananga and the Shiva-Linga Episode

Devanagari script

ततश्चकार भगवांश्चातुर्वर्ण्यं हरार्चने शास्त्राणि चैषां मुख्यानि नानोक्तिविदितानि च / 6.86 आद्यं शैवं परिख्यातमन्यत्पाशुपतं मुने तृतीयं कालवदनं चतुर्थं च कपालिनम्

Transliteration

tataścakāra bhagavāṃścāturvarṇyaṃ harārcane śāstrāṇi caiṣāṃ mukhyāni nānoktividitāni ca / 6.86 ādyaṃ śaivaṃ parikhyātamanyatpāśupataṃ mune tṛtīyaṃ kālavadanaṃ caturthaṃ ca kapālinam

Translation

त्यानंतर भगवानांनी हर-पूजेसाठी चातुर्वर्ण्याची व्यवस्था केली. त्यांच्या मुख्य शास्त्रांचा परिचय विविध उपदेशांतून झाला आहे—प्रथम शैव, मग हे मुने पाशुपत; तिसरे कालवदन आणि चौथे कपालिन.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Avyaya), 'then/thereafter'

• चकार: made/created
• चकार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √kṛ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg)

• भगवान्: the Lord
• भगवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bhagavat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg)

• चातुर्वर्ण्यम्: the fourfold varṇa-system
• चातुर्वर्ण्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: cātur + varṇya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg); तत्पुरुष-समास: 'चतुर्णां वर्णानां भावः/समूहः'

• हरार्चने: in the worship of Hara (Śiva)
• हरार्चने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: hara + arcana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), सप्तमी (Loc. 7), एकवचन (sg); तत्पुरुष: 'हरस्य अर्चनम्'

• शास्त्राणि: treatises/scriptures
• शास्त्राणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: śāstra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), बहुवचन (pl)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, conjunction

• एषाम्: of these
• एषाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Gen. 6), बहुवचन (pl)

• मुख्यानि: principal/chief
• मुख्यानि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mukhya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), बहुवचन (pl); विशेषण of शास्त्राणि

• नानोक्‍तिविदितानि: known through various utterances/teachings
• नानोक्‍तिविदितानि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: nānā + ukti + vidita (प्रातिपदिक; √vid (धातु) → विदित (कृदन्त))
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), बहुवचन (pl); कृदन्त: 'विदित' (past passive participle); तत्पुरुष-समास: 'नानाविध-उक्तिभिः विदितानि'

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, conjunction

• आद्यम्: the first
• आद्यम्: Visheshya-nirdesha (विशेष्यनिर्देश)
• Type: Adjective
• Root: ādya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg)

• शैवम्: Śaiva
• शैवम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śaiva (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg)

• परिख्यातम्: well-known
• परिख्यातम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pari + √khyā (धातु) → parikhyāta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg); भूतकृदन्त (PPP)

• अन्यत्: another/second
• अन्यत्: Visheshya-nirdesha (विशेष्यनिर्देश)
• Type: Adjective
• Root: anya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg)

• पाशुपतम्: Pāśupata
• पाशुपतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pāśupata (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg)

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: muni (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m), सम्बोधन (Voc. 8), एकवचन (sg)

• तृतीयम्: the third
• तृतीयम्: Visheshya-nirdesha (विशेष्यनिर्देश)
• Type: Adjective
• Root: tṛtīya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg)

• कालवदनम्: Kālavadana (name/title)
• कालवदनम्: Visheshya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: kāla + vadana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg); तत्पुरुष: 'कालस्य वदनम्'

• चतुर्थम्: the fourth
• चतुर्थम्: Visheshya-nirdesha (विशेष्यनिर्देश)
• Type: Adjective
• Root: caturtha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, conjunction

• कपालिनम्: Kapālin (name/title)
• कपालिनम्: Visheshya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: kapālin (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg)

Speakers

• Not explicit in excerpt; verse addresses a ‘mune’ (sage)
• consistent with Purāṇic dialogue style

Primary Deities

• Śiva (Hara)
• Bhagavān (agent of institution; often Viṣṇu in Vāmana Purāṇa contexts)

Key Themes

• Shaivism
• Rituals
• Dharma/Varna order
• Sectarian Harmony
• Scriptural classification

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The passage frames religious practice as socially integrative: Hara-worship is presented as compatible with cāturvarṇya (ordered duties), implying that devotion is to be lived through regulated conduct rather than mere identity-based sectarianism.

How does this fit the Pancalakshana?

This is primarily ācāra/dharma material (norms of worship and social-religious organization) embedded in Purāṇic narration. It supports the Purāṇic function of prescribing practice and mapping doctrinal lineages rather than cosmogony (sarga/pratisarga).

What is the symbolic significance?

Listing multiple Śaiva streams (Śaiva, Pāśupata, Kālavadana, Kapālin) symbolizes pluralism within Śaiva religion and a Purāṇic attempt to domesticate even fierce/ascetic modes (e.g., Kapālin) within an overarching dharmic order.