Adhyaya 2

हा अध्याय दिव्य अधिकाराने उलगडतो. स्कंद सांगतात—हा प्रश्न अतिशय गूढ आहे; केवळ तर्काने त्याचा निर्णय होत नाही, वासुदेवाच्या कृपेनेच तो वाच्य होतो. पुढे भारतयुद्धानंतर युधिष्ठिर अच्युत-ध्यानात मग्न असलेल्या भीष्मांना विचारतो—चार पुरुषार्थांसाठी सर्व वर्ण-आश्रमांनी कोणत्या देवाची उपासना करावी, अल्पकाळात निर्विघ्न सिद्धी कशी मिळेल, आणि थोड्याशा पुण्यानेही महान पद कसे प्राप्त होईल. कृष्णाच्या प्रेरणेने भीष्म “श्री-वासुदेव-माहात्म्य” उपदेश करतात; नारद ते कुरुक्षेत्र व कैलास मार्गे परंपरेत प्रस्थापित करतात. सिद्धांत असा—वासुदेव/कृष्ण हेच परब्रह्म; निष्काम व सकाम दोघांसाठीही ते उपास्य आहेत, आणि स्वधर्मात राहूनही भक्तीने सर्वजण त्यांना प्रसन्न करू शकतात. वेदिक, पितृ व लौकिक कर्मे कृष्ण-संबंधाविना केली तर ती क्षयशील, मर्यादित व दोष-विघ्नांनी बाधित ठरतात; परंतु कृष्ण-प्रीत्यर्थ केली तर ती फलतः ‘निर्गुण’ सदृश होऊन महान व अक्षय फल देतात, आणि भगवंताच्या शक्तीने अडथळे निवळतात. शेवटी एक इतिहासनिर्देश येतो—नारदांचे बदरीआश्रमात नरा-नारायणांकडे जाणे, त्यांच्या सूक्ष्म नित्यकर्मांचे दर्शन घेऊन प्रश्न विचारणे, ज्यातून पुढील संवादाची मांडणी होते.