Adhyaya 12

स्कंद सांगतात की कश्यपेय देव व असुर यांनी एकत्र येऊन क्षीरसागराचे पुनः मंथन सुरू केले. प्रारंभी थकवा व अस्थिरता आली—मंथन करणारे दुर्बल झाले, वासुकीला यातना झाल्या आणि मंदराचल स्थिर राहिला नाही. तेव्हा विष्णूच्या संमतीने प्रद्युम्नाने देव, असुर व नागराज यांच्यात प्रवेश करून बळ भरले; अनिरुद्धाने दुसऱ्या पर्वतासारखे मंदराला स्थिर केले. नारायणाच्या प्रभावाने सर्वांची श्रम-निवृत्ती झाली आणि समतोल रीतीने दोरी ओढली जाऊ लागली. मंथनातून औषधिरस, चंद्र, कामधेनू (हविर्धानी), शुभ्र दिव्य अश्व, ऐरावत, पारिजात, कौस्तुभ मणी, अप्सरा, सुरा, शार्ङ्ग धनुष्य व पाञ्चजन्य शंख इत्यादी रत्ने प्रकट झाली. असुरांनी वारुणी व अश्व घेतला; हरिच्या अनुमतीने इंद्राने ऐरावत स्वीकारला; कौस्तुभ, धनुष्य व शंख विष्णूला मिळाले; कामधेनू तपस्व्यांना अर्पण झाली. नंतर श्री स्वतः प्रकट झाली; तिच्या तेजाने त्रैलोक्य दिपून गेले, आणि तिच्या प्रभेमुळे कोणी जवळ जाऊ शकले नाही. समुद्राने तिला “माझी कन्या” म्हणत आसन दिले. मंथन सुरू असूनही अमृत निघाले नाही, जोपर्यंत करुणामय प्रभूने स्वतः क्रीडाभावाने मंथन केले नाही; ब्रह्मा व ऋषींनी स्तुती केली. तेव्हा धन्वंतरी अमृतकलश घेऊन प्रकट झाला व तो श्रीकडे घेऊन गेला.