Adhyaya 5

या अध्यायात ब्रह्मा भगवानांना विचारतात—मार्गशीर्ष महिन्यात हरिला पञ्चामृताने, विशेषतः शंखात धारण केलेल्या जलाने (शंखोदक) स्नान घातल्यास कोणते फळ मिळते? भगवान उत्तर देतात की दूध, दही, तूप, मध, साखर आणि सुगंधी पुष्पजल यांचे क्रमाने अधिकाधिक पुण्य व महत्त्व आहे; तसेच मंगल, पोषण, दुर्भाग्यनाश आणि दिव्य लोकप्राप्ती अशी वेगवेगळी फळे सांगतात। यानंतर कालविशेष स्पष्ट केला आहे—मार्गशीर्षात, विशेषतः द्वादशी व पौर्णिमेच्या (पञ्चदशी) संदर्भाने, शंखाभिषेकाच्या संख्यांनुसार (८, १६, २४, १०८, १००८ इ.) फलनिश्चिती केली आहे; कुठे राज्य-समृद्धी, कुठे दीर्घ स्वर्गवास, आणि भक्तसमूहासाठी मोक्षापर्यंतची प्रतिज्ञा वर्णिली आहे। शंखोदक गंगेसमान पवित्र होते आणि ईशाज्ञेने सर्व तीर्थे शंखात वास करतात असे सांगून त्याची महिमा वाढवली आहे। शंखाची चिन्हे, त्यातील अधिष्ठित देवता—चंद्र, वरुण, प्रजापती, गंगा, सरस्वती—यांचे वर्णन आहे; शंखाने अर्घ्य देणे, प्रदक्षिणा करणे आणि उपद्रव-शत्रुभय निवारण करणारे रक्षणफल सांगितले आहे। शेवटी शुभ वाद्यांसह भक्तिभावाने केलेले स्नान जीवन्मुक्तीचा मार्ग उघडते—हा विधी शुद्धी आणि मोक्ष, दोन्हीचा साधनमार्ग आहे।