Adhyaya 3

या अध्यायात ब्रह्मा–केशव संवादातून वैष्णव देहसंस्कार व पवित्रीकरणाचे तत्त्व सांगितले आहे. ब्रह्मा पुंड्र (टिळक) यांचे प्रकार विचारतात; तेव्हा तुळशी-मृद् आणि गोपीचंदन/हरिचंदन इत्यादी पदार्थांशी संबंधित त्रिविध पुंड्र-विधान वर्णिले जाते. पुढे विशेषतः द्वारावतीशी निगडित गोपीचंदनाचे माहात्म्य विस्ताराने येते—ते सहज बरोबर ठेवता येणारे पावन साधन असून शुद्धी, संरक्षण आणि पुण्यवृद्धी करते; मंत्र, काळ किंवा विधी अपूर्ण राहिला तरी त्याचे धारण दोष-दहन करून फल वाढवते. कपाळावरील टिळकापासून पुढे शरीरावर नारायणाच्या आयुध-लाञ्छनांचे (शंख, चक्र, गदा, पद्म तसेच मत्स्य-कूर्मादी अवतारचिन्हे) धारण ‘ओळख-तंत्र’ म्हणून मांडले आहे—पापनाशक, दुष्टशक्तिनिवारक आणि कर्मकांडातील अधिकार देणारे। बोटांनुसार लावण्यासारख्या सूक्ष्म सूचना, तसेच ऊर्ध्वपुंड्र व चक्रलाञ्छनधारकांना शुचिता व मान देण्याचा सामाजिक-नैतिक निर्देश आहे. शेवटी अशा चिन्हित भक्तांची निंदा करू नये, आणि निंदा झालीच तर भक्तिभावाने नमस्कारादि प्रायश्चित्त करावे, असा उपसंहार आहे।