Adhyaya 4
या अध्यायात ईश्वर देवीला उपदेश करतात—मंगळ-स्थितीच्या पश्चिमेस एक योजन अंतरावर ‘दुन्नाविल्ल’ नावाचे तीर्थ आहे; तेथे जाण्याचा संक्षिप्त तीर्थमार्ग सांगितला आहे. त्या प्रदेशाचे माहात्म्य अनेक स्मृती-स्तरांनी दृढ केले आहे. भीम आणि ‘दुन्नक’ नावाच्या व्यक्ति/स्थळाशी संबंधित पुराकथा येते—जे पूर्वी भक्षित होऊन नंतर त्यागले गेले; हाच प्रसंग त्या स्थळाच्या प्रसिद्धीचे कारण म्हणून मांडला आहे. पुढे ‘दिव्य विवर’चे वर्णन आहे—पाताळात जाण्याचा महान मार्ग—ज्यामुळे क्षेत्रनकाशात विश्व-भूगोलाचा समावेश होतो. ही पाताळसंबंधी कथा पूर्वी ‘पाताळोत्तर-संग्रह’ मध्ये उपदिष्ट होती असेही सांगितले आहे. तेथे अनेक लिंगे व सोळा सिद्धस्थाने आहेत, म्हणून हा भाग शैव-पवित्रतेचा घनदाट समूह ठरतो. शेवटी हा प्रदेश पूर्वी सुवर्णखाण होता असा उल्लेख करून, लोकांनी ‘भूती’ (समृद्धी/सिद्धी) इच्छूनही येथे यावे—परंतु ती इच्छा तीर्थयात्रेच्या धर्ममय मार्गातच ठेवावी—असा निर्देश दिला आहे.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि दुन्नाविल्लेति विश्रुतम् । योजनस्यांतरे देवि पश्चिमे मंगलस्थितेः
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, त्यानंतर ‘दुन्नाविल्ल’ म्हणून प्रसिद्ध स्थानी जा. हे देवी, ते मंगलस्थितीच्या पश्चिमेस एक योजन अंतरावर आहे.
Verse 2
दुन्नको यत्र भीमेन भुक्त्वा त्यक्तः पुरा प्रिये । तत्रैव विवरं दिव्यं महा पातालमार्गदम्
हे प्रिये, जिथे दुन्नकाला भीमाने पूर्वी खाऊन टाकून दिले होते. तिथेच एक दिव्य विवर आहे, जो महापाताळाकडे जाण्याचा मार्ग देतो.
Verse 3
तस्य कल्पः पुरा प्रोक्तः पातालोत्तरसंग्रहे । तत्र लिंगान्यनेकानि सिद्धस्थानानि षोडश
त्याचा पवित्र वृत्तांत पूर्वी ‘पातालोत्तर-संग्रह’ मध्ये सांगितला आहे. तेथे अनेक लिंगे आहेत आणि सिद्धांची सोळा स्थानें आहेत.
Verse 4
सुवर्णस्याकरः पूर्वं तत्स्थानमभवत्प्रिये । तस्मिन्स्थाने नरैर्देवि गन्तव्यं भूतिलिप्सया
हे प्रिये, ते स्थान पूर्वी सोन्याची खाण होते. हे देवी, समृद्धीची इच्छा धरून लोकांनी त्या स्थानी अवश्य जावे.