Adhyaya 15

Verse 1

सारस्वत उवाच । अथासौ वामनो विप्रो लब्धज्ञानो भवार्चने । जगाम तद्वनं रम्यं गिरे रैवतकस्य यत्

सारस्वत म्हणाला—तेव्हा भवरूप शिवाच्या पूजेमुळे ज्ञान प्राप्त झालेला वामन नावाचा ब्राह्मण रैवतक पर्वताचे ते रम्य वन गेला।

Verse 2

यत्र वृक्षा बहुविधा दीर्घशाखाः फलान्विताः । वटोदुम्बरबिल्वाश्च सर्जार्जुनकदंबकाः

तेथे अनेक प्रकारची झाडे आहेत—लांब फांद्यांची व फळांनी युक्त: वट, उंबर, बेल तसेच सर्ज, अर्जुन आणि कदंब।

Verse 3

पलाशाश्वत्थनिंबाश्च धवाटीवारुणीद्रुमाः । शमीकंकोललिंबांश्च बीजपूरी च दाडिमः

तेथे पलाश, अश्वत्थ व निंब; धव आणि इतर वारुणी वृक्ष; तसेच शमी, कंकोल, लिंब, बीजपूरी व दाडिम (डाळिंब)ही आहेत।

Verse 4

बदरी निंबकः पूगः कदली शल्लकी शिवा । तालहिंतालशिरसा बीजकावंशखादिराः

तेथे बदरी, निंब, पूग (सुपारी), कदली (केळी), शल्लकी व शिवा; तसेच ताळ, हिंताळ, शिरसा आणि बीजक, बांबू व खदिरही आहेत।

Verse 5

अजगासनगागुच्छा इंगुदीकोरवेंगुदाः । ब्रह्मवृक्षाः कुरुबकाः करंजाः पुत्रजीविनः

तेथे अजगासन, गा-वृक्षांचे गुच्छ, इंगुदी, कोरव व एंगुद; तसेच ब्रह्मवृक्ष, कुरुबक, करंज आणि पुत्रजीवकही आहेत।

Verse 6

अंकोल्लाः पारिभद्राश्च कलंबाः पनसास्तथा । उज्ज्वलाश्च हरिद्राश्च गंगडीवायवा द्रुमाः

तेथे अंकोल्ल, पारिभद्र (पारिजात), कलंब व पनस (फणस) अशी वृक्षसंपदा होती; तसेच उज्ज्वल, हरिद्रा आणि गंगडी-वायव नामक द्रुमही शोभून दिसत होते।

Verse 7

तेसुण्डकाः शिरीषाश्च खर्जूरीकरवंदिकाः । सेवाली शाल्मली शाला मधूकाश्च विभीतकाः

तेथे तेसुण्डक, शिरीष, खर्जूरी (खजूर) व करवंदिका होते; सेवाली, शाल्मली व शाल-वृक्ष, तसेच मधूक व विभीतकही होते—वस्त्रापथ-क्षेत्राची पवित्र उपवनशोभा वाढवीत।

Verse 8

हरीतक्यः कटाहाश्च कर्यष्टा आटरूषकाः । विकच्छवः कपित्थाश्च रोहिणीवेत्रकद्रुमाः

तेथे हरितकी, कटाह, कर्यष्टा व आटरूषक अशी औषधी होती; विकच्छव व कपित्थ वृक्ष, तसेच रोहिणीबरोबर वेत्रक-द्रुमही होते—जे त्या पावन प्रदेशाची मंगल शोभा पसरवीत।

Verse 9

मदनफलानिर्गुण्डीपाटलानंदिपादपाः । लवंगैलालवल्यश्च सन्ताना अगरुद्रुमाः

तेथे मदनफल, निर्गुण्डी, पाटला व नंदी अशी पादपे होती; लवंग व एला, लवली वेल, संताना-वृक्ष आणि अगरुचे द्रुम—पूज्य तीर्थास शोभणारी सुगंधी वनस्पती होती।

Verse 10

श्रीखण्डकर्पूरनगाः कल्पवृक्षा नगोतमाः । वामनेन तदा दृष्टाश्छायावृक्षाः सुरार्चिताः

तेव्हा वामनाने उत्तम वृक्ष पाहिले—श्रीखण्ड (चंदन) व कर्पूराचे वृक्ष, तसेच मनोवांछित फल देणारे कल्पवृक्ष; ते छायावृक्ष देवांनीही पूजिलेले होते।

Verse 11

उदयास्तमने येषां छाया न प्रतिहन्यते । तेषां दर्शनमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्

ज्या वृक्षांची छाया सूर्योदय व सूर्यास्तकाळीही खंडित होत नाही, त्यांचे केवळ दर्शन घेतल्याने सर्व पापांचा क्षय होतो.

Verse 12

ये जनाः पुण्यकर्माणस्तेषां ते दृष्टिगोचराः । एतान्पश्यन्ययौ वृक्षांस्ततो रैवतकं गिरिम्

जे पुण्यकर्म करणारे लोक आहेत, त्यांनाच ते वृक्ष दृष्टीस पडतात. त्या वृक्षांचे दर्शन घेऊन तो पुढे रैवतक पर्वताकडे गेला.

Verse 13

यावन्निरीक्षते तुंगं शिखरं तस्य मूर्द्धनि । आश्चर्यं ददृशे विप्रो महल्लोकभयंकरम्

त्या पर्वताच्या मस्तकावरील उंच शिखराकडे ब्राह्मण पाहू लागला, तेव्हा त्याने एक अद्भुत दृश्य पाहिले—अतिविशाल व लोकांना भयभीत करणारे.

Verse 14

धूमज्वलनमध्यस्थान्पुरुषान्पंच पश्यति । कृष्णांगान्खेचरान्रौद्रान्कृष्णागुरुविभूषितान्

त्याने धूर व ज्वाळांच्या मध्यभागी उभे असलेले पाच पुरुष पाहिले—काळ्या अंगांचे, आकाशचारी, रौद्र रूपाचे आणि कृष्ण अगुरूने विभूषित.

Verse 15

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे द्वितीये वस्त्रापथक्षेत्रमाहात्म्ये सारस्वतप्रोक्ततीर्थयात्राविधाने श्रीदामोदरमाहात्म्यवर्णनंनाम पंचदशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील द्वितीय ‘वस्त्रापथ-क्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये, सारस्वतप्रोक्त तीर्थयात्राविधानांतर्गत ‘श्रीदामोदर-माहात्म्यवर्णन’ नामक पंधरावा अध्याय समाप्त झाला.

Verse 16

सघर्घरीकचरणन्यासनादितपर्वतान् । फेत्कारभासुराकारान्काशकुञ्चितमूर्द्धजान्

त्याने पर्वतासारखी रूपे पाहिली, जणू घर्घरत्या पावलांच्या आघातांनी स्थिर झालेली—भयानक फेत्काराने तेजस्वी, आणि काश-गवतासारख्या वळलेल्या केशांनी युक्त।

Verse 17

नरमांसवसासारकवलव्यग्रतालुकान् । जनगंधसमाज्ञानभवतीव्रविलोचनान्

त्यांचे तालू नरमांस व वसासाराच्या घासांवर आसक्त होते; माणसांचा वास ओळखून ते तीव्र, उग्र नजरेने त्यांच्याकडे रोखून पाहू लागले।

Verse 18

पञ्चाग्निसाधनाव्याप्तदिव्यचक्षुः प्रभावतः । देवान्पश्यति विप्रेन्द्रो ज्ञातकार्यपरंपरः

पंचाग्नि-साधनेने परिपक्व झालेल्या दिव्यदृष्टीच्या प्रभावाने, विप्रश्रेष्ठाने देवांना पाहिले आणि कर्तव्यकर्मांची परंपरा-क्रमवारी जाणली।

Verse 19

एते क्षेत्राधिपाः पञ्च महादेवेन निर्मिताः । महाबला रैवतके निवसंति गिरौ सदा

हे पाच क्षेत्राधिपती महादेवांनी निर्माण केलेले आहेत; महाबलवान होऊन ते सदैव रैवतक पर्वतावर वास करतात।

Verse 20

स्वेच्छाचारान्नरान्मर्त्त्यान्वारयति नगे तथा । हरिं हरं नदीं देवीं न पश्यंति गिरिं यथा

पर्वतावर ते स्वेच्छाचारी मर्त्यांना आळा घालतात; असे लोक हरि, हर, देवी-नदी आणि पर्वतही यथार्थरूपाने पाहू शकत नाहीत।

Verse 21

दृष्ट्वा ज्ञात्वा स्तुतिं चक्रे ध्यात्वा देवं महेश्वरम् । जयंति दुष्टदैत्येंद्रयुद्धध्यानांकितं वपुः । बिभ्रति भ्रातरो ये ते पंचेंद्रसमविक्रमाः

पाहून व जाणून त्याने महेश्वर देवाचे ध्यान करून स्तुती केली. दुष्ट दैत्येंद्रांशी युद्ध-ध्यानाने अंकित देह धारण करणारे, आणि पाच इंद्रांसमान पराक्रमी असे ते बंधू जयवंत आहेत।

Verse 22

रुद्रवक्त्रोद्भवा दक्षा दक्षाध्वरविनाशकाः । स्वावलीढाहुतीनष्टभीतवाडवनंदिताः

ते रुद्राच्या मुखातून उत्पन्न, समर्थ व प्रबळ; दक्षाच्या यज्ञाचा विनाश करणारे. स्वतः चाटलेल्या आहुती नष्ट झाल्याने भयभीत वाडवाग्नीला दहशत घालून प्रसिद्ध झालेले आहेत।

Verse 23

कुङ्कुमागरुकर्पूरलिप्तांगाः सुविभूषिताः । मदिरामोदमत्तांगनृत्यगीतकराः सुराः

कुंकुम, अगरु व कापूर लावलेल्या अंगांनी युक्त, सुंदर अलंकृत असे ते देव मदिरानंदाने मत्त होऊन नाचणाऱ्या अंगांसह, गीतात प्रवृत्त हातांनी रमले होते।

Verse 24

ब्रह्मांडभ्रमणश्रांत स्वगंधत्रस्तसंचराः । मनोजवाः कामगमा क्षेत्रपाला जयंति ते

ब्रह्मांडात भ्रमण करून थकलेले, स्वतःच्या भयप्रद गंधाने त्रस्त होऊन संचार करणारे, मनासारखे वेगवान व इच्छेनुसार गमन करणारे ते क्षेत्रपाल जयवंत आहेत।

Verse 25

इत्यादिवचनात्तुष्टा द्विजस्याग्रे स्वयं स्थिताः । एकपादोऽस्म्यहं चैको द्वितीयो गिरिदारुणः

अशा वचनांनी संतुष्ट होऊन ते स्वतः द्विजाच्या समोर उभे राहिले. एक म्हणाला—“मी एकपाद”; दुसरा म्हणाला—“दुसरा मी गिरिदारुण.”

Verse 26

तृतीयो मेघनादस्तु सिंहनादश्चतुर्थकः । पंचमः कालमेघोऽहं कुर्मः किं ते वदस्व तत्

तिसरा मेघनाद, चौथा सिंहनाद; मी पाचवा कालमेघ आहे. तुझ्यासाठी आम्ही काय करू? ते सांग.

Verse 27

द्विज उवाच । यदि तुष्टा भवंतो मे यदि देयो वरो धुवम् । अहो आप्रलयं यावत्स्थातव्यं मत्प्रतिष्ठितैः

द्विज म्हणाला—जर तुम्ही माझ्यावर संतुष्ट असाल आणि खरोखर वर द्यायचा असेल, तर—अहो!—माझ्या प्रतिष्ठेने येथे प्रलयापर्यंत स्थिर राहा.

Verse 28

एकपादो गिरि तटे प्रहर्षात्प्रथमं स्थितः । वसतौ वसता तेन गिरौ च गिरिदारुणः

एकपाद आनंदाने प्रथम पर्वताच्या उतारावर उभा राहिला; आणि त्याच्या तेथे वासाने तो पर्वतही महिमायुक्त, भय-भक्ती जागवणारा झाला.

Verse 29

प्रतिष्ठितः प्रसाद्याथ वरदोऽसौ स्वयं स्थितः । उज्जयंतगिरेर्मूर्ध्नि मेघनादः स्वयं ययौ

अशा रीतीने प्रतिष्ठित होऊन प्रसन्न झालेला तो वरदाता स्वतः तेथेच स्थिर राहिला; आणि मेघनाद स्वतः उज्जयंतगिरीच्या शिखरावर गेला.

Verse 30

भवानीशंकरं रम्यं सिंहनादस्तथाविशत् । स्वयं वस्त्रापथेनैव भवस्याग्रे निरूपितः

मग सिंहनाद भवानी-शंकरांच्या रम्य धामात प्रविष्ट झाला; आणि वस्त्रापथानेच त्याला स्वतः भव (शिव) यांच्या अग्रभागी नेमले.

Verse 31

स्वणरेखानदीतीरे कालमेघो महाबलः । सर्वलोकोपकारार्थं तीर्थं संस्थापितं पुरा

स्वर्णरेखा नदीच्या तिरी महाबली कालमेघाने सर्व लोकांच्या हितासाठी प्राचीन काळी एक तीर्थ स्थापन केले।

Verse 32

वामनेन स्वयं गत्वा क्षेत्रपालास्तु पूजिताः । पुरा युगादौ राजेंद्र सर्वे देवाः समागताः

वामन स्वतः तेथे जाऊन क्षेत्रपालांची पूजा केली; हे राजेंद्र, युगाच्या आरंभी पूर्वी सर्व देव तेथे एकत्र आले होते।

Verse 33

सुराष्ट्रदेशे संप्राप्ताः पुण्ये रैवतके गिरौ । रक्षार्थं सर्वलोकानां वधार्थं देववैरिणाम्

ते सुराष्ट्र देशात, पुण्य रैवतके गिरिवर आले—सर्व लोकांचे रक्षण करण्यासाठी आणि देवांच्या शत्रूंचा वध करण्यासाठी।

Verse 34

विष्णोः कण्ठे तदा मुक्ता जयमाला सुरोत्तमैः । दामोदरेति विख्यातं दत्तं नामोत्तमं हरेः

तेव्हा देवश्रेष्ठांनी विष्णूच्या कंठी जयमाळ अर्पण केली; आणि हरिला ‘दामोदर’ असे विख्यात उत्तम नाम प्राप्त झाले।

Verse 35

सारमेय समारूढान्करिहस्तान्समेखलान् । खङ्गखेटकहस्तांश्च डमरुड्डामरस्वनान्

ते कुत्र्यांवर आरूढ, हत्तीच्या सोंडेसारखे हस्त असलेले, मेखलेने युक्त; खड्ग-खेटक धारण करून डमरूच्या डामरनादाने निनादत होते।

Verse 36

सर्वतीर्थमयी पुण्या स्वर्णरेखा नदी स्थिता । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुण्यं विष्णुलोकप्रदायकम्

येथे पवित्र स्वर्णरेखा नदी सर्व तीर्थमयी म्हणून स्थित आहे। ती पुण्यदायिनी, भोग व मोक्ष देणारी आणि विष्णुलोकप्राप्ती घडविणारी आहे।

Verse 37

क्षालनं सर्वपापानां रोगदारिद्र्यनाशनम् । दामोदरं रैवतके परमानंददायकम्

येथे स्नान केल्याने सर्व पापांचे क्षालन होते आणि रोग व दारिद्र्य नष्ट होते। रैवतकावर विराजमान दामोदर परम आनंद देतात।

Verse 38

ये पश्यंति विमानैस्ते नीयंते विष्णुमंदिरे । न गृहे कार्तिकः कार्यो विशेषाद्भीष्मपंचकम्

जे या पवित्र दर्शनास येतात, ते विमानांनी विष्णुमंदिरात नेले जातात। कार्तिकव्रत, विशेषतः भीष्मपंचक, केवळ घरीच करू नये।

Verse 39

पंचकाद्द्वादशी श्रेष्ठा कार्या दामोदरे जले । प्रातःस्नानं प्रकर्त्तव्यं संप्राप्ते कार्तिके जनैः

पंचक-व्रतांमध्ये द्वादशी श्रेष्ठ आहे; ती दामोदराच्या जलात करावी. कार्तिक आला की लोकांनी प्रातःस्नान अवश्य करावे।

Verse 40

मासोपवासः कर्त्तव्यो यतिभिर्ब्रह्मचारिभिः । सतीभिर्विधवाभिश्च मुक्तिस्थानमभीप्सुभिः

मुक्तिस्थानाची इच्छा असणाऱ्या यती व ब्रह्मचारी, तसेच सती स्त्रिया व विधवा—सर्वांनी मासोपवास करावा।

Verse 41

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । उपवासेवन कृच्छ्रेण शाकाहारेण वा पुनः

एकभक्त (दिवसातून एकदा) भोजन करून, किंवा नक्त (रात्रीच) भोजन करून, किंवा अयाचित—न मागता जे मिळेल तेच स्वीकारून, अथवा उपवास करून; तसेच कृच्छ्रादि तप करून, किंवा शाकाहारावर राहूनही व्रताचे आचरण करता येते।

Verse 42

संसेव्यः कार्त्तिके विष्णुर्दीपदानपरैर्नरैः । ब्रह्मचर्यपरैर्मासो नीयते यदि मानवैः

कार्तिक महिन्यात दीपदानात तत्पर असलेल्या नरांनी श्रद्धेने विष्णूची सेवा-पूजा करावी। जर मानवांनी ब्रह्मचर्याचे पालन करून हा मास व्यतीत केला, तर ते अत्यंत पुण्यप्रद ठरते।

Verse 43

तदा विष्णुपुरे वासः क्रियते विष्णुना सह । पञ्चोपवासाः कर्त्तव्याः संप्राप्ते भीष्मपंचके

तेव्हा विष्णूसह विष्णुपुरीत वास प्राप्त होतो। भीष्म-पंचक येताच पाच उपवास करावेत।

Verse 44

एकादशीं समारभ्य पंचमी पूर्णिमादिनम् । तदेतत्पंचकं प्रोक्तं सर्वपापहरं नृणाम्

एकादशीपासून आरंभ करून, पूर्णिमेच्या दिवशी समाप्त होणाऱ्या पंचमीपर्यंत—यास ‘पंचक’ असे म्हटले आहे; ते मनुष्यांचे सर्व पाप हरते।

Verse 45

सर्वेषामपि मासानां पञ्चकात्कार्तिकादपि । एकादशी कार्तिकस्य पुण्या दामोदरे कृता

सर्व महिन्यांमध्ये—आणि कार्तिक पंचकातही—दामोदरासाठी केलेली कार्तिक एकादशी परम पुण्यदायी आहे।

Verse 46

मिष्टान्नं कार्तिके देयं हविष्यं सघृतप्लुतम् । सुवर्णं रजतं वस्त्रं तोयमन्नं फलानि च

कार्तिक महिन्यात मिष्टान्नाचे दान करावे आणि तुपाने ओथंबलेले हविष्यही अर्पावे. तसेच सुवर्ण, रजत, वस्त्र, जल, अन्न व फळेही दान द्यावीत.

Verse 47

मासांते विविधं देयं गौस्तिलाः कुसुमानि च । सर्वदानेषु यत्पुण्यं सर्व तीर्थेषु यत्फलम्

मासाच्या शेवटी विविध दाने द्यावीत—गाय, तीळ आणि फुले इत्यादी. असे केल्याने सर्व दानांचे पुण्य व सर्व तीर्थांचे फळ यासमान फल मिळते.

Verse 48

अश्वमेधादिभिर्यज्ञैर्गयायां पिंडदस्य यत् । तत्फलं जायते नॄणां दृष्टे दामोदरे नृप

हे नृपा! अश्वमेधादि यज्ञांनी व गयेत पिंडदानाने जे फळ मिळते, तेच फळ केवळ दामोदराचे दर्शन घेतल्याने मनुष्यांस प्राप्त होते.

Verse 49

एकादश्यां कृतस्नानो देव पूजापरो भवेत् । स्नाप्य पञ्चामृतेनैव ततस्तीर्थोदकेन च

एकादशीला स्नान करून देवपूजेत तत्पर व्हावे. प्रथम पंचामृताने देवाचा अभिषेक करावा, नंतर तीर्थजलानेही स्नान घालावे.

Verse 50

कुंकुमागरुश्रीखंडकर्पूरोदकमिश्रितैः । पूजयित्वा ततः पुष्पैः शतपत्रैः सुगं धिभिः

कुंकुम, अगरु, श्रीखंड (चंदन) व कापूर मिसळलेल्या जलाने पूजन करून, नंतर सुगंधी शतपत्र (कमळादि) पुष्पांनी पुन्हा पूजा करावी.

Verse 51

मालतीकुसुमैः शुभ्रैर्बहुभिस्तुलसीदलैः । वस्त्रयज्ञोपवीतं च दत्त्वा धूपं प्रधूपयेत्

अनेक शुभ्र मालतीकुसुमे व तुलसीदले घेऊन वस्त्र व यज्ञोपवीत अर्पण करून, नंतर धूपाने देवालय नीट धूपित करावा।

Verse 52

दीपं दद्याद्धृतेनैव तैलेनापि घृतं विना । नैवेद्यं विविधं देयं फलं तांबूलमेव च

तुपाने दीप अर्पावा; तूप नसेल तर तेलानेही दीप द्यावा। विविध नैवेद्य, फळे व तांबूलही अर्पण करावे।

Verse 53

प्रासादपूजा कर्त्तव्या ध्वजदानादिना नृप । गौः सवत्सा ततो देया संसारार्णवतारिणी

हे नृपा! ध्वजदान इत्यादींसह प्रासाद-मंदिराची पूजा करावी. त्यानंतर वासरासह गाय दान द्यावी—जी संसारसागरातून तारते.

Verse 54

ततः प्रदक्षिणां कृत्वा गीतवादित्रनिस्वनैः । वेदपाठपुराणैश्च व्याख्यादिव्यकथादिभिः

नंतर प्रदक्षिणा करून, गीत-वाद्यांच्या निनादासह, वेदपाठ, पुराणपाठ, व्याख्या व दिव्यकथा इत्यादींनी पूजोत्सव करावा।

Verse 55

देवाग्रे जागरः कार्यो दीपो देयोंऽतिभूमिषु । सप्तधान्यमयाः सप्त पर्वता दीपसंयुताः

देवापुढे रात्रिजागर करावे आणि उंच वेदिकांवर दीप अर्पावेत. सात धान्यांपासून केलेले सात ‘पर्वत’ मांडून, प्रत्येकावर दीप ठेवावेत।

Verse 56

फलतांबूलपक्वान्नपूरिताः परिकल्पिताः । विद्वद्भिः श्रोत्रियैः श्रांतैर्ब्राह्मणैर्गृहमेधिभिः

फळे, तांबूल व शिजविलेले अन्न यांनी भरून ही व्यवस्था सिद्ध करावी; वेदनिष्ठ श्रोत्रिय, जरी श्रांत असले तरी, गृहस्थ ब्राह्मणांनी करावी।

Verse 57

स्त्रीभिश्च नरशार्दूल श्रोतव्या वैष्णवी कथा । एवं जागरणं कार्यं रागक्रोधविवर्जितैः

हे नरशार्दूल! स्त्रियांनीही वैष्णवी कथा अवश्य ऐकावी. अशा रीतीने राग व क्रोध त्यागून जागरण करावे।

Verse 58

कृत्वा जागरणं रात्रावुदिते सूर्यमडले । पूर्वां संध्यां ततः स्नात्वा कृत्वा मध्याह्नमाचरेत्

रात्री जागरण करून, सूर्य-मंडळ उदित झाल्यावर प्रातःसंध्या करावी; मग स्नान करून विधिपूर्वक मध्याह्नकर्म आचरावे।

Verse 59

देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च संतर्प्य विधिपूर्वकम् । कृत्वा श्राद्धं पितॄणां तु दद्याद्दानं स्वशक्तितः

देव, पितर व मनुष्य यांना विधिपूर्वक तर्पण करून संतुष्ट करावे; मग पितरांचे श्राद्ध करून, स्वशक्तीनुसार दान द्यावे।

Verse 60

देवं दामोदरं पूज्य पुष्पधूपादिना पुनः । नरसिंहं सुरं पूज्य वैनतेयं च पूजयेत्

पुष्प, धूप इत्यादींनी पुन्हा भगवान दामोदराची पूजा करावी. दिव्य नरसिंहाची पूजा करावी आणि वैनतेय (गरुड) याचेही पूजन करावे।

Verse 61

कृत्वा जागरणं रात्रावुत्थाप्य मधुसूदनम् । द्वादशीभुक्तिमासाद्य कार्यं पारणकं नरैः

रात्री जागरण करून आणि मधुसूदनास विधिपूर्वक उठवून, द्वादशीच्या योग्य भोजनकाळी पोहोचल्यावर नरांनी पारण करावे।

Verse 62

ब्राह्मणान्भोजयित्वा च सहितः पुत्रबांधवैः । विकलांधकृपणानां देयमन्नं स्वशक्तितः

ब्राह्मणांना भोजन घालून, पुत्र व बांधवांसह, आपल्या शक्तीनुसार विकल, अंध व कृपण-दीनांना अन्नदान करावे।

Verse 63

दामोदरे रैवतके स्वर्णरेखानदीजले । एवं यः कुरुते यात्रां तस्य पुण्यफलं शृणु

रैवतकावर दामोदर येथे आणि स्वर्णरेखा नदीच्या जळात—जो असा यात्राविधी करतो, त्याचे पुण्यफळ ऐक।

Verse 64

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च ग्रामसीमाविलोपकः । राजद्रोही गुरुद्रोही मिथ्याव्रतधरश्च यः

कोणी ब्रह्महत्यारा असो, सुरापान करणारा असो, ग्रामसीमेची चिन्हे पुसणारा असो, राजद्रोही असो, गुरुद्रोही असो, किंवा खोटे व्रत धारण करणारा असो—

Verse 65

कूटसाक्ष्यप्रदो यश्च यश्च न्यासापहारकः । बालस्त्रीघातको विप्रः संध्यास्नानविवर्जितः

आणि जो खोटी साक्ष देतो, जो न्यास (अमानत) अपहरण करतो, जो बालक किंवा स्त्रीचा घात करतो; तसेच संध्यावंदन व स्नान टाळणारा ब्राह्मणही—

Verse 66

देवब्रह्म स्वहर्त्ता च वेदविक्रयकारकः । कन्याविक्रयकर्त्ता च देवब्राह्मणनिंदकः

जो देवद्रव्य किंवा ब्राह्मणांची संपत्ती चोरतो, वेदाचा विक्रय करतो, कन्येचा विक्रय करतो, तसेच देव व ब्राह्मणांची निंदा करतो—असा मनुष्य पापाचा भागी होतो.

Verse 67

विश्वासघातको विप्रः शूद्रान्नादोऽथ लुब्धकः । नायकः परदाराणां स्वयंदत्तापहारकः

जो ब्राह्मण विश्वासघात करतो, जो शूद्रांच्या अन्नावर जगतो, लोभी शिकारी, जो परस्त्रीसंबंधात इतरांना प्रवृत्त करतो, आणि जो स्वतः दिलेले पुन्हा हिसकावून घेतो—हे सर्व घोर पापी मानले जातात.

Verse 68

पर्वमैथुनसेवी च तथा वै सेतुभेदकः । परिणीतामृतुस्नातां स्वयं यो नाभिगच्छति

जो निषिद्ध पर्वदिनी मैथुन करतो, जो सेतू किंवा पवित्र बांध फोडतो, आणि जो ऋतुस्नानानंतर आपल्या विधिवत् परिणीता पत्नीपाशी स्वतः जात नाही—तोही पापात पडतो.

Verse 69

ब्राह्मणी विधवा बाला न भवेच्छ्रुतधारिणी । महापातकिनश्चैते तथान्ये बहवो नृप

हे नृपा! विधवा व अल्पवयीन ब्राह्मणी श्रुतीचे धारण करू शकत नाही; हे आणि असे इतरही अनेक जण महापातकी म्हणविले जातात.

Verse 70

स्वर्णरेखाजले स्नात्वा दृष्ट्वा दामोदरं हरिम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः

स्वर्णरेखा नदीच्या जलात स्नान करून, दामोदर हरिचे दर्शन घेऊन, आणि रात्रौ जागरण केल्यास मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होतो.

Verse 71

न तु ये पापकर्माणः समायाताः प्रजागरे । संसारसागरे तीर्थे गच्छंति न हरेः पुरम्

जे पापकर्मांत आसक्त आहेत, ते प्रजागरास आले तरीही संसारसागर-तीर्थमार्गे हरिच्या पुरीस पोहोचत नाहीत।

Verse 72

यथा यथा याति नरः प्रजागरे तथातथा विष्णुपुरे विचिंत्यते । वासः सुरैर्वैष्णवलोकहेतवे मृदंगगीतध्वनिनादिते गृहे

मनुष्य प्रजागरात ज्या प्रकारे रात्र घालवितो, त्याच प्रकारे विष्णुपुरीत त्याचे स्मरण व लेखा होतो। वैष्णवलोकप्राप्तीसाठी देवगण त्याच्यासाठी मृदंग व कीर्तनध्वनीने निनादणारे निवासस्थान सिद्ध करतात।

Verse 73

गदासि शंखारिधराश्चतुर्भुजा दैतेयदर्पापहरूपधारिणः । प्रगीयमानाः सुरसुंदरीभिस्ते यांति खं खेचरगात्रसंगाः

गदा व खड्ग धारण करून, शंख व चक्र हातात घेऊन, चतुर्भुज—दैत्यांचा दर्प हरिणारे रूप धारण करून—सुरसुंदरींच्या गीतांनी स्तुत होत ते दिव्य खेचरगणांच्या संगतीने आकाशमार्गे जातात।

Verse 74

वाराहकल्पे प्रथमं युगादौ दामोदरो रैवतके प्रसिद्धः । सैषा नदी या सरितां वरिष्ठा सोऽयं हरिर्यो भुवनस्य कर्ता

वाराहकल्पात प्रथम युगाच्या आरंभी रैवतक पर्वतावर दामोदर प्रसिद्ध झाले। हीच नदी सरितांमध्ये श्रेष्ठ आहे, आणि हाच हरि भुवनाचा कर्ता आहे।

Verse 75

इदं पुराणं पठते शृणोति नरो विमानैर्मधुसूद नालये । देवांगनादत्तभुजश्चतुर्भुजः स नीयते देवगणैरभिष्टुतः

जो हे पुराण वाचतो किंवा ऐकतो, तो मधुसूदनाच्या धामात दिव्य विमानांनी नेला जातो। देवांगनांच्या वरदानाने चतुर्भुज होऊन, देवगणांच्या स्तुतीत तो पुढे नेला जातो।