Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 144

Devanagari script

व्यवहार्या भविष्यंति नगरे सर्वकर्मसु । एवमुक्त्वा सहस्राक्षस्ततश्चादर्शनं गतः

Transliteration

vyavahāryā bhaviṣyaṃti nagare sarvakarmasu | evamuktvā sahasrākṣastataścādarśanaṃ gataḥ

Translation

नगरातील सर्व व्यवहारांत ते मान्य व अधिकारयुक्त ठरतील. असे बोलून सहस्राक्ष (इंद्र) नंतर अदृश्य झाला.

Word by Word

• व्यवहार्याः: fit for legal dealings; eligible for transactions
• व्यवहार्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: व्यवहार्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्; भविष्यन्ति इति क्रियायाः विशेषणम्

• भविष्यन्ति: will become
• भविष्यन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple future/भविष्यत्काल), प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्

• नगरे: in the city
• नगरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नगर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्

• सर्वकर्मसु: in all activities/rites
• सर्वकर्मसु: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व-कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचनम्; समासः कर्मधारयः: सर्वाणि कर्माणि

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya-viseshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund)

• सहस्राक्षः: the thousand-eyed one (Indra)
• सहस्राक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र-अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; बहुव्रीहिः: सहस्रम् अक्षाणि यस्य (इन्द्रः)

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/अनन्तरवाचक (then/thereafter)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अदर्शनम्: invisibility; out of sight
• अदर्शनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अ-दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्

• गतः: went; departed
• गतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; परस्मैपद-भावः

Speaker

Narrator (following Indra’s speech)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapālamocana (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A city scene where brāhmaṇas are honored as arbiters in all affairs; Indra (Sahasrākṣa) concludes his speech and vanishes—depicted as dissolving into light or clouds above the city/ghāṭa.

Characters & Entities

• Indra (Sahasrākṣa)
• City (nagara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine endorsement in a tīrtha-māhātmya legitimizes dharmic authority and stabilizes communal order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The scene belongs to the Kapālamocana-tīrtha māhātmya of this chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it concludes Indra’s intervention and transitions back to narration.