Adhyaya 7
या अध्यायात लोमश देव-ऋषींच्या संकटकाळाचे वर्णन करतात—भय आणि ज्ञानातील संभ्रमाने व्याकुळ होऊन ते ईश-लिंगाची स्तुती करतात. ब्रह्मदेवाच्या स्तोत्रात लिंग वेदान्ताने जाणण्याजोगे, विश्वाचे कारण आणि नित्य आनंदात प्रतिष्ठित असे सांगितले आहे; ऋषी शिवाला माता-पिता-मित्ररूप, सर्व प्राण्यांतला एकमेव प्रकाश मानून स्तुती करतात आणि “शंभू” हे नाव सृष्टीच्या उद्गमाशी जोडतात. मग महादेव आज्ञा देतात—विष्णूची शरणागती घ्या. विष्णू दैत्यांपासून पूर्वी संरक्षण केले होते असे सांगूनही, प्राचीन लिंगाच्या भयापासून रक्षण करणे अशक्य असल्याचे निवेदन करतात. तेव्हा आकाशवाणी विधी सांगते—पूजेसाठी लिंगाचे संवरण/आवरण करावे; विष्णू पिंडीभूत होऊन चराचर जगाचे रक्षण करावा. पुढे वीरभद्र शिवोक्त विधीने पूजन करतो असे वर्णन येते. यानंतर लिंगाची व्याख्या लय-कार्याशी जोडून दिली जाते आणि दिशादिशांत व विविध लोकांत अनेक लिंग-प्रतिष्ठांचा विस्तार सांगितला जातो—मर्त्यलोकी केदार इत्यादींसह पवित्र तीर्थ-भूगोलाचे जाळे उलगडते. शिवधर्माची परंपरा, मंत्रविद्या (पंचाक्षरी, षडाक्षरी), गुरु-तत्त्व आणि पाशुपत धर्म यांचेही संकेत दिले आहेत. अखेरीस भक्तिनीतिचे उदाहरण—एक पतंग अनाहूतपणे देवालय स्वच्छ करतो आणि स्वर्गफल मिळवतो; पुढे सुंदरि नावाची राजकन्या होऊन ती रोज मंदिरमार्जन करते. उद्दालक शिवभक्तीची महिमा ओळखून शांत अंतर्दृष्टी प्राप्त करतो.
Shlokas
Verse 1
। लोमश उवाच । तदा च ते सुराः सर्व ऋषयोपि भयान्विताः । ईडिरे लिंगमैशं च ब्रह्माद्या ज्ञानविह्वलाः
लोमश म्हणाले—तेव्हा सर्व देव आणि ऋषीही भयाने व्याकुळ झाले; ब्रह्मादि ज्ञानाने गोंधळलेले होऊन ऐश्वर्यस्वरूप लिंगाची स्तुती करू लागले।
Verse 2
ब्रह्मोवाच । त्वं लिंगरूपी तु महाप्रभावो वेदांतवेद्योसि महात्मरूपि । येनैव सर्वे जगदात्ममूलं कृतं सदानंदपरेण नित्यम्
ब्रह्मा म्हणाले—तू लिंगस्वरूप, महाप्रभावी, वेदान्ताने जाणण्याजोगा, महात्मस्वरूप आहेस। सदानंदपरायण व नित्य अशा तुझ्याच द्वारे परमात्ममूल हे सर्व जग निर्माण झाले।
Verse 3
त्वं साक्षी सर्वलोकानां हर्ता त्वं च विचक्षणः । रक्षणोसि महादेव भैरवोसि जगत्पते
तू सर्व लोकांचा साक्षी आहेस; तू संहारकर्ता व विवेकी आहेस। हे महादेव, तू रक्षक आहेस; हे जगत्पते, तू भैरव आहेस।
Verse 4
त्वया लिंगस्वरूपेण व्याप्तमेतज्जगत्त्रयम् । क्षुद्राश्चैव वयं नाथ मायामोहितचेतसः
हे नाथ, तुझ्या लिंगस्वरूपाने हे त्रैलोक्य सर्वत्र व्यापले आहे; पण आम्ही क्षुद्र आहोत, आमचे चित्त मायेमुळे मोहित झाले आहे।
Verse 5
अहं सुराऽसुराः सर्वे यक्षगंधर्वराक्षसाः । पन्नगाश्च पिशाचाश्च तथा विद्याधरा ह्यमी
मी आणि सर्व देव-असुर, यक्ष, गंधर्व व राक्षस; नाग, पिशाच तसेच हे विद्याधरही—सर्वजण तुझ्या समोर उभे आहेत।
Verse 6
त्वंहि विश्वसृजां स्रष्टा त्वं हि देवो जगत्पतिः । कर्ता त्वं भुवनस्यास्य त्वं हर्ता पुरुषः परः
तुम्ही विश्वसर्जकांचेही स्रष्टा; तुम्हीच देव, जगत्पती आहात। या समस्त भुवनाचे कर्ते तुम्हीच, आणि संहारकही तुम्ही—तुम्ही परपुरुष आहात।
Verse 7
त्राह्यस्माकं महादेव देवदेव नमोऽस्तु ते । एवं स्तुतो हि वै धात्रा लिंगरूपी महेश्वरः
हे महादेव, हे देवदेव! आमचे रक्षण करा; तुम्हाला नमस्कार असो. अशा प्रकारे धाता (ब्रह्मा) यांनी लिंगरूपी महेश्वराची स्तुती केली.
Verse 8
ऋषयः स्तोतुकामास्ते महेश्वरमकल्मषम् । अस्तुवन्गीर्भिरग्र्याभिः श्रुतिगीताभिरादृताः
ते ऋषी स्तुतीची इच्छा धरून, निष्कलंक महेश्वराची वंदना करू लागले—श्रेष्ठ वाणीने, जणू श्रुतीने गायिलेल्या, आदरपूर्वक.
Verse 9
ऋषय ऊचुः । अज्ञानिनो वयं कामान्न विंदामोऽस्य संस्थितिम् । त्वं ह्यात्मा परमात्मा च प्रकृतिस्त्वं विभाविनी
ऋषी म्हणाले—आम्ही अज्ञानी आहोत; कामनांनी प्रेरित होऊन याची खरी स्थिती आम्हाला कळत नाही. तुम्हीच आत्मा आणि परमात्मा; तुम्हीच प्रकट करणारी प्रकृती-शक्ती आहात.
Verse 10
त्वमेव माता च पिता त्वमेव त्वमेव बंधुश्च सखा त्वमे । त्वमीश्वरो वेदविदेकरूपो महानुभावैः परिचिंत्यमानः
तुम्हीच माता आणि पिता; तुम्हीच बंधू आणि सखा. तुम्हीच ईश्वर—वेदाने जाणण्याजोगे, एकरूप—आणि महानुभावांनी सतत चिंतन केलेले.
Verse 11
त्वमात्मा सर्वभूतानामेको ज्योतिरिवैधसाम् । सर्वं भवति यस्मात्त्वत्तस्मात्सर्वोऽसि नित्यदा
तूच सर्वभूतांचा आत्मा आहेस—एक, जसा अनेक इंधनांत एकच ज्योती. कारण सर्व काही तुझ्यापासूनच उत्पन्न होते, म्हणून तू नित्य सर्वरूपाने सर्वत्र विद्यमान आहेस.
Verse 12
यस्माच्च संभवत्येतत्तस्माच्छंभुरिति प्रभुः
ज्याच्यापासून हे जगत् उत्पन्न होते, म्हणून प्रभूला ‘शंभू’ असे म्हणतात.
Verse 13
त्वत्पादपंकजं प्राप्ता वयं सर्वे सुरादयः । ऋषयो देवगंधर्वा विद्याधरमहोरगाः
आम्ही सर्व—सुरगणादि—तुझ्या चरणकमळांना शरण आलो आहोत; ऋषी, देवगंधर्व, विद्याधर आणि महोरग (महान नाग)ही.
Verse 14
तस्माच्च कृपया शंभो पाह्यस्माञ्जगतः पते
म्हणून हे शंभो, कृपया आम्हांला वाचव, हे जगत्पते.
Verse 15
महादेव उवाच । श्रृणुध्वं तु वचो मेऽद्य क्रियतां च त्वरान्वितैः । विष्णुं सर्वे प्रार्थयंतु त्वरितेन तपोधनाः
महादेव म्हणाले—आज माझे वचन ऐका आणि त्वरित कृती करा. हे तपोधनांनो, तुम्ही सर्वांनी लगेच विष्णूची प्रार्थना करा.
Verse 16
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शंकरस्य महात्मनः । विष्णुं सर्वे नमस्कृत्य ईडिरे च तदा सुराः
महात्मा शंकरांचे ते वचन ऐकून सर्व देवांनी विष्णूंना नमस्कार केला आणि मग त्यांची स्तुती केली।
Verse 17
देव ऊचुः । विद्याधराः सुरगणा ऋषयश्च सर्वे त्रातास्त्वयाद्य सकलाजगदेकबंधो । तद्वत्कृपाकरजनान्परिपालयाद्य त्रैलोक्यनाथ जगदीश जगन्निवास
देव म्हणाले—हे सकळ जगाचे एकमेव बंधु! विद्याधर, देवगण आणि सर्व ऋषी आज तुझ्यामुळे वाचले. त्याचप्रमाणे, हे त्रैलोक्यनाथ, जगदीश, जगन्निवास! कृपाळू व सत्पात्र जनांचेही आता पालन-रक्षण कर.
Verse 18
प्रहस्य भगवन्विष्णुरुवाचेदं वचस्तदा । दैत्यैः प्रपीडिता यूयं रक्षिताश्च पुरा मया
तेव्हा भगवान विष्णू हसत म्हणाले—तुम्ही दैत्यांनी पीडित झाला होतात आणि पूर्वीही मीच तुमचे रक्षण केले होते।
Verse 19
अद्यैव भयमुत्पन्नं लिंगादस्माच्चिरंतनम् । न शक्यते मया त्रातुमस्माल्लिंगभयात्सुराः
आजच या लिंगापासून एक प्राचीन भय उत्पन्न झाले आहे. या लिंगाच्या भयापासून देवांचे रक्षण करणे मला शक्य नाही।
Verse 20
अच्युतेनैवमुक्तास्ते देवा श्चिंतान्विताभवन् । तदा नभोगता वाणी उवाचाश्वास्य वै सुरान्
अच्युताने असे म्हटल्यावर देव चिंताग्रस्त झाले. तेव्हा आकाशवाणीने देवांना धीर देत असे सांगितले।
Verse 21
एतल्लिंगं संवृणुष्व पूजनाय जनार्दन । पिंडिभूत्वा महाबाहो रक्षस्व सचराचरम् । तथेति मत्वा बगवान्वीरभद्रोऽभ्यपूजयत्
हे जनार्दना! पूजेसाठी हे लिंग आच्छादित कर. हे महाबाहो! पिंडी-रूप धारण करून चराचर सर्वांचे रक्षण कर. असे ठरवून भगवान् वीरभद्रांनी विधिपूर्वक पूजन केले.
Verse 22
ब्रह्मादिभः सुरगणैः सहितैस्तदानीं संपूजितः शिवविधानरतो महात्मा । स्रवीरभद्रः शशिशेखरोऽसौ शिवप्रियो रुद्रसमस्त्रिलोक्याम्
तेव्हा ब्रह्मा आदि देवगणांसह शिवविधानात रत असलेल्या त्या महात्म्याचे पूर्ण पूजन झाले. चंद्रशेखर, शिवप्रिय असा तो वीरभद्र त्रिलोकीत रुद्रासमान होता.
Verse 23
लिंगस्यार्चनयुक्तोऽसौ वीरभद्रोऽभवत्तदा । तद्रूपस्यैव लिंगस्य येन सर्वमिदं जगत्
त्या वेळी वीरभद्र लिंगार्चनेत पूर्णतः निमग्न झाला—त्या लिंगस्वरूपाचेच, ज्याच्या योगे हे सर्व जग उत्पत्ती, स्थिती व लय पावते.
Verse 24
उद्भाति स्थितिमाप्नोति तथा विलयमेति च । तल्लिंगं लिंगमित्याहुर्लयनात्तत्त्ववित्तमाः
ते लिंग प्रकट होते, स्थिती प्राप्त करते आणि तसेच लयालाही जाते. म्हणून तत्त्वज्ञ त्याला ‘लिंग’ म्हणतात; कारण लयकाळी ते सर्वांना आपल्या मध्ये विलीन करते.
Verse 25
ब्रह्माण्डागोलकैर्व्याप्तं तथा रुद्राक्षभूषितम् । तथा लिंगं महज्जातं सर्वेषां दुरतिक्रमम्
ते लिंग ब्रह्मांडांच्या गोलकांनी व्यापलेले व रुद्राक्षांनी भूषित होते. ते लिंग महान् रूपाने प्रकट झाले—सर्वांसाठी दुरतिक्रम्य.
Verse 26
तदा सर्वेऽथ विबुधा ऋषो वै महाप्रभाः । तुष्टुवुश्च महालिंगं वेदावादैः पृथक्पृथक्
तेव्हा सर्व देव आणि महाप्रभ तेजस्वी ऋषी, वेदवचनांनी, आपापल्या रीतीने महालिंगाची स्तुती करू लागले।
Verse 27
अणोरणीयांस्त्वं देव तथा त्वं महतो महान् । तस्मात्त्वया विधातव्यं सर्वैषां लिंगपूजनम्
हे देव! तू अणूपेक्षाही सूक्ष्म आणि महतापेक्षाही महान आहेस; म्हणून सर्वांसाठी लिंगपूजनाचे विधान तूच करावे।
Verse 28
तदानीमेव सर्वेण लिंगं च बहुशः कृतम् । सत्ये ब्रह्मेश्वरं लिंगं वैकुण्ठे च सदाशिवः
त्याच वेळी सर्वांनी अनेक प्रकारची लिंगे निर्माण केली. सत्ये (सत्यलोक/सत्ययुगात) ते ब्रह्मेश्वरलिंग, आणि वैकुंठात ते सदाशिव (रूप) होते।
Verse 29
अमरावत्यां सुप्रतिष्ठममरेश्वरसंज्ञकम् । वरुणेश्वरं च वारुण्यां याम्यां कालेश्वरं प्रभुम्
अमरावतीत ‘अमरेश्वर’ नावाचे सुप्रतिष्ठित (लिंग) आहे; वरुणदिशेत वरुणेश्वर, आणि यमदिशेत (दक्षिणेस) प्रभू कालेश्वर आहेत।
Verse 30
नैरृतेश्वरं च नैरृत्यां वायव्यां पावनेश्वरम् । केदारं मृत्युलोके च तथैव अमरेस्वरम्
नैरृत (दक्षिण-पश्चिम) दिशेत नैरृतेश्वर, वायव्य (उत्तर-पश्चिम) दिशेत पावनेश्वर आहेत; आणि मृत्युलोकात (पृथ्वीवर) केदार तसेच अमरेश्वर आहेत।
Verse 31
ओंकारं नर्मदायां च महाकालं तथैव च । काश्यां विश्वेश्वरं देवं प्रयागे ललितेश्वरम्
नर्मदेच्या तिरी ओंकारेश्वर, तसेच महाकाल. काशीत देव विश्वेश्वर, आणि प्रयागी ललितेश्वर.
Verse 32
त्रियम्बकं ब्रह्मगिरौ कलौ भद्रेश्वरं तथा । द्राक्षारामेश्वरं लिंगं गंगासागरसंगमे
ब्रह्मगिरीवर त्र्यंबक, कोलात भद्रेश्वर. आणि गंगा-सागर संगमावर द्राक्षारामेश्वर नामक लिंग आहे.
Verse 33
सौराष्ट्रे च तथा लिंगं सोमेश्वरमिति स्मृतम् । तथा सर्वेश्वरं विन्ध्ये श्रीशैले शिखरेश्वरम् । कान्त्यामल्लालनाथं च सिंहनाथं च सिंगले
सौराष्ट्रात लिंग ‘सोमेश्वर’ म्हणून स्मरणात आहे. विन्ध्यात ‘सर्वेश्वर’, श्रीशैलावर ‘शिखरेश्वर’. कान्त्येत ‘मल्लालनाथ’ आणि सिंगलेत ‘सिंहनाथ’ आहेत.
Verse 34
विरूपाक्षं तथा लिंगं कोटिशङ्करमेव च । त्रिपुरान्तकं भीमेशममरेश्वरमेव च
विरूपाक्षाचे लिंग, तसेच कोटिशंकर; त्रिपुरान्तक, भीमेश आणि अमरेश्वरही (आहेत).
Verse 35
भोगेश्वरं च पाताले हाटकेश्वरमेव च । एवमादीन्यनेकानि लिंगानि भुवनत्रये । स्थापितानि तदा देवैर्विश्वोपकृतिहेतवे
पाताळात भोगेश्वर आणि हाटकेश्वरही आहेत. अशा प्रकारे अनेक लिंगे त्रिभुवनात देवांनी विश्वकल्याणासाठी स्थापित केली.
Verse 36
लिंगेशैश्च तथा सर्वैः पूर्णमासीज्जगत्त्रयम् । तथा च वीरभद्रांशाः पूजार्थममरैः कृताः
त्या सर्व लिंगेश्वरांमुळे त्रैलोक्य पावित्र्याने परिपूर्ण झाले. तसेच पूजेसाठी अमरांनी वीरभद्राचे अंशही प्रकट केले.
Verse 37
तत्र विंशतिसंस्कारास्तेषामष्टाधिकाभवन् । कथिताः शंकरेणैव लिंगस्याचनसूचकाः
तेथे वीस संस्कार सांगितले गेले; आणि त्यात आणखी आठ वाढून एकूण अठ्ठावीस झाले. लिंगार्चनेची योग्य चिन्हे म्हणून ते स्वतः शंकरांनीच उपदेशिले.
Verse 38
संति रुद्रेण कथिताः शिवधर्मा सनातनाः । वीरभद्रो यथा रुद्रस्तथान्ये गुरवः स्मृताः
रुद्रांनी कथन केलेले सनातन शिवधर्म विद्यमान आहेत. आणि जसा वीरभद्र रुद्रस्वरूप आहे, तसाच अन्य गुरूंचाही स्मरण होतो.
Verse 39
गुरोर्जाताश्च गुरवो विख्याता भुवनत्रये । लिंगस्य महिमान तु नन्दी जानाति तत्त्वतः
आदि-गुरूपासून गुरुपरंपरा उत्पन्न झाली, जी त्रैलोक्यात विख्यात आहे; परंतु शिवलिंगाचा तत्त्वतः महिमा नंदीच जाणतो.
Verse 40
तथा स्कन्दो हि भगवान्न्ये ते नामधारकाः । यथोक्ताः शिवधरमा हि नन्दिना परिकीर्त्तिताः
तसेच भगवान स्कंदच खरे; इतर केवळ नामधारी आहेत. यथोक्त शिवधर्म नंदीनेच परिकीर्तित केले आहेत.
Verse 41
शैलादेन महाभागा विचित्रा लिंगधारकाः । शवस्योपरि लिंगं च ध्रियते च पुरातनैः
हे महाभाग्यवानांनो! शैलादाने अद्भुत लिंगधारकांची स्थापना केली; आणि प्राचीन परंपरेनुसार तर शवावरही लिंग धारण केले जाते.
Verse 42
लिंगेन सह पञ्चत्वं लिंगेन सह जीवितम् । एते धर्माः सुप्रतिष्ठाः शैलादेन प्रतिष्ठिताः
लिंगासह पंचत्व (मृत्यू) आहे आणि लिंगासहच जीवनही; हे सुदृढ धर्म शैलादाने प्रतिष्ठित केले.
Verse 43
धर्मः पाशुपतः श्रेष्ठः स्कन्देन प्रतिपालितः
पाशुपत धर्म श्रेष्ठ आहे; स्कंदाने त्याचे पालन व संरक्षण केले.
Verse 44
शुद्धा पञ्चाक्षरी विद्या प्रासादी तदनन्तरम् । षडक्षरी तथा विद्या प्रासादस्य च दीपिका
त्यानंतर शुद्ध पंचाक्षरी विद्या आली, जी प्रासादासारखी कृपा देणारी; तसेच षडक्षरी विद्या—त्या प्रासादरूप अनुभूतीची दीपिका होऊन प्रकाश देणारी.
Verse 45
स्कन्दात्तत्समनुप्राप्तमगस्त्येन महात्मना । पश्चादाचार्यभेदेन ह्यागमा बहवोऽभवन्
तो उपदेश महात्मा अगस्त्यांनी स्कंदाकडून प्राप्त केला; पुढे आचार्यभेदामुळे अनेक आगम प्रकट झाले.
Verse 46
किं तु वै बहुनोक्तेन श्वि इत्यक्षरद्वयम् । उच्चारयंति स नित्यं ते रुद्रा नात्र संशयः
अधिक बोलून काय उपयोग? जे नित्य ‘श्वि’ ही दोन अक्षरे उच्चारतात, ते रुद्रस्वरूप आहेत—यात संशय नाही।
Verse 47
सतां मार्गं पुरस्कृत्य ये सर्वे ते पुरांतकाः । वीरा माहेश्वराज्ञेयाः पापक्षयकरा नृणाम्
जे सत्पुरुषांचा मार्ग पुढे ठेवून चालतात, ते सर्व ‘पुरांतक’ आहेत; ते माहेश्वर वीर म्हणून जाणावे, जे मनुष्यांचे पाप क्षय करतात।
Verse 48
प्रसंगेनानुपंक्षेण श्रद्वया च यदृच्छया । शिवभक्तिं प्रकुर्वन्ति ये वै ते यांति सद्गतिम्
संगतीने, थोड्याशा निमित्ताने, श्रद्धेने किंवा योगायोगानेही—जे शिवभक्ती करतात, ते निश्चयच सद्गतीला जातात।
Verse 49
श्रृणुध्वं कथयामीह इतिहासं पुरातनम् । कृतं शिवालयं यच्च पतंग्या मार्जनं पुरा
ऐका, मी येथे एक प्राचीन इतिहास सांगतो—की पूर्वी एका लहान पक्षिणीने शिवालयाचे मार्जन (स्वच्छता) केले होते।
Verse 50
आगता भक्षणार्थं हि नैवेद्यं केन चार्पितम् । मार्जनं रजस्तस्याः पक्षाभ्यामभवत्पुरा
ती भक्षणासाठी आली; तेथे कोणीतरी नैवेद्य अर्पण केलेले होते. पूर्वी तिच्या पंखांनी तेथील धूळ मार्जित झाली।
Verse 51
तेन कर्मविपाकेन उत्तमं स्वर्गमागता । भुक्त्वा स्वर्गसुखं चोग्रं पुनः संसारमागता
त्या कर्माच्या परिपाकाने ती उत्तम स्वर्गास गेली। तीव्र स्वर्गसुख भोगून ती पुन्हा संसारात परत आली।
Verse 52
काशिराजसुता जाता सुन्दरीनाम विश्रुता । पूर्वाभ्यासाच्च कल्याणी बभूव परमा सती
ती काशीराजाची कन्या म्हणून जन्मली आणि ‘सुंदरी’ या नावाने प्रसिद्ध झाली। पूर्वाभ्यासाच्या प्रभावाने ती कल्याणी परमा सती झाली।
Verse 53
उषस्युषसि तन्वंगी शिवद्वाररता सदा । संमार्जनं च कुरुते भक्त्या परमया युता
दररोज पहाटे ती सुकुमार देहाची कन्या, सदैव शिवद्वारी रत, परम भक्तीने युक्त होऊन झाडून स्वच्छ करी।
Verse 54
स्वयमेव तदा देवी सुन्दरी राजकन्यका । तथाभूतां च तां दृष्ट्वा ऋषिरुद्दालकोऽब्रवीत्
तेव्हा राजकन्या देवी सुंदरीने ते सर्व स्वतःच केले. तिला तसे करताना पाहून ऋषी उद्दालक म्हणाले.
Verse 55
सुकुमारी सती बाले स्वयमेव कथं शुभे । संमार्जनं च कुरुषे कन्यके त्वं शुचिस्मिते
“हे सुकुमारी, सती बाले, हे शुभे! तू स्वतः कशी झाडून स्वच्छता करतेस, हे शुचिस्मिते कन्ये?”
Verse 56
दासी दास्यश्च बहवः संति देवि तवाग्रतः । तवाज्ञया करिष्यंति सर्वं संमार्जनादिकम्
हे देवी! तुझ्या समोर अनेक दासी व परिचारिका उभ्या आहेत. तुझ्या आज्ञेने त्या झाडू-बुहारी इत्यादी सर्व कामे करतील.
Verse 57
ऋषेस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्येदमुवाच ह
ऋषींचे ते वचन ऐकून ती हसली आणि मग असे म्हणाली.
Verse 58
शिवसेवां प्रकुर्वाणाः शिवभक्तिपुरस्कृताः । ये नराश्चैव नार्य्यश्च शिवलोकं व्रजंति वै
जे पुरुष व स्त्रिया शिवभक्तीला अग्रस्थ ठेवून शिवसेवा करतात, ते निश्चयाने शिवलोकास जातात.
Verse 59
संमार्जनं च पाणिभ्यां पद्भ्यां यानं शिवालये । तस्मान्मया च क्रियते संमार्जनमतंद्रितम्
मी हातांनी झाडू-बुहारी करते आणि पायांनी शिवालयाकडे जाते. म्हणून मीच आळस न करता हे संमार्जन करते.
Verse 60
अन्यत्किञ्चिन्न जानामि एकं संमार्जनं विना । ऋषिस्तद्वचनं श्रुत्वा मनसा च विमृश्य हि
‘या एक संमार्जनावाचून मला दुसरे काहीच माहीत नाही।’ हे ऐकून ऋषींनी मनात त्याचा विचार केला.
Verse 61
अनया किं कृतं पूर्वं केयं कस्य प्रसादतः । तदा ज्ञानं च ऋषिणा तत्सर्वं ज्ञानचक्षुषा । विस्मयेन समाविष्टस्तूष्णींभूतोऽभवत्तदा
“हिने पूर्वी काय केले? ही कोण, आणि कोणाच्या प्रसादाने हे घडले?” तेव्हा ऋषींनी ज्ञानचक्षूने सर्व जाणले; विस्मयाने व्यापून त्या क्षणी ते मौन झाले।
Verse 62
सविस्मयोऽभूदथ तद्विदित्वा उद्दालको ज्ञानवतां वरिष्ठः । शिवप्रभावं मनसा विचिंत्य ज्ञानात्परं बोधमवाप शांतः
हे जाणून ज्ञानवतांमध्ये श्रेष्ठ उद्दालक विस्मयाने भरून गेला। मनात शिवप्रभावाचे चिंतन करून त्याने ज्ञानापलीकडचा बोध प्राप्त केला व शांत झाला।