Adhyaya 8

Verse 1

गौतम उवाच । शृणु देवि पुरावृत्तं कैलासे मेरुधन्विना । आदिष्टस्तीर्थयात्रार्थमहं लिंगानि वीक्षितुम्

गौतम म्हणाले—हे देवी, कैलासावर मेरुधनुर्धर (शिव) यांनी जे प्राचीन वृत्त सांगितले, ते ऐक. मला तीर्थयात्रेसाठी आणि लिंगांचे दर्शन घेण्यासाठी आज्ञा झाली होती।

Verse 2

रुद्रक्षेत्रे च केदारे तथा बदरिकाश्रमे । काश्यां पुण्येषु देशेषु तथा श्रीपर्वते शिवे

रुद्रक्षेत्रात, केदारात तसेच बदरी-आश्रमात; काशी व अन्य पुण्यदेशांत; आणि शिवाच्या पावन श्रीपर्वतावरही—

Verse 3

कांचीमुख्यासु पुण्यासु पुरीष्वप्यगमं तदा । ऋषिभिर्विबुधैः सार्थैर्गणैर्योगिभिरुत्तमैः

तेव्हा मी कांची-प्रधान त्या पुण्य पुर्यांतही गेलो; ऋषी, देव, गण आणि उत्तम योगी यांच्या समुदायासह।

Verse 4

स्थापितानि च लिंगानि स्वयंभूनि च दृष्टवान् । तत्रतत्र महाभागे तीर्थानि शिवसन्निधौ

मी प्रतिष्ठित लिंगेही पाहिली आणि स्वयंभू लिंगेही पाहिली. हे महाभाग, त्या त्या स्थानी शिवसन्निधीत तीर्थे होती.

Verse 5

सेवमानः सशिष्योऽहं पर्यटन्पृथिवीमिमाम् । एवं तीर्थानि सर्वाणि गाहमानो व्रतान्वितः

शिष्यांसह मी सेवा करीत ही पृथ्वी परिभ्रमण करीत होतो. अशा रीतीने व्रतयुक्त होऊन मी सर्व तीर्थांत अवगाहन करीत होतो.

Verse 6

तपांसि यज्ञकर्माणि कुर्वन्भूमिं समाचरन् । शिवस्मरणसंयुक्तः शिवलिंगानि सन्नमन्

तपश्चर्या व यज्ञकर्मे करीत मी भूमीवर संचार करीत होतो. शिवस्मरणयुक्त होऊन मी शिवलिंगांना नमस्कार करीत होतो.

Verse 7

सर्वाणि भुवि पुण्यानि देशमेतमुपाश्रयम् । अत्र देवं महादेवमविकेशं त्रियंबकम्

पृथ्वीवरील सर्व पुण्य याच देशाचा आश्रय घेतात। येथे देव—महादेव—अविकेश, त्र्यंबक प्रभू विराजमान आहेत।

Verse 8

अरुणाद्रिरितिख्यातं पर्वतं लिंगमैक्षिषि । अत्र सिद्धा महात्मानो मुनयश्च दृढव्रताः

‘अरुणाद्रि’ म्हणून प्रसिद्ध पर्वत मला स्वयं लिंगरूपच दिसला। येथे सिद्धजन, महात्मे आणि दृढव्रती मुनी निवास करतात।

Verse 9

कंदमूलफलाहारा दृष्टाः शोणाद्रि सेवकाः । अस्तौषमादिमं लिंगमरुणाद्रिमयं महत्

कंद-मूळ-फळाहार करणारे शोणाद्रीचे सेवक मी पाहिले। मग मी अरुणाद्रिरूप त्या आद्य, महान लिंगाची स्तुती केली।

Verse 10

आद्येन ब्रह्मणा पूर्वमर्चितं दिव्यचक्षुषा । असौ यस्ताम्रो अरुण उत बभ्रुः सुमंगलः

हा (अरुणाचलनाथ) पूर्वी आद्य ब्रह्म्याने दिव्यदृष्टीने पूजिला होता। तो ताम्रवर्ण—अरुण, बभ्रु—सदा सुमंगल व कल्याणकारी आहे।

Verse 11

इति वेदा स्तुवंति त्वामरुणाद्रीश संततम् । नमस्ताम्राय चारुणाय शिवाय परमात्मने

अशा रीतीने वेद सतत तुझी स्तुती करतात, हे अरुणाद्रीश। ताम्रवर्ण, तेजस्वी अरुणाला नमस्कार; परमात्मा शिवाला नमस्कार।

Verse 12

सर्ववेदस्वरूपाय नित्यायामृतमूर्त्तये । कालाय करुणार्द्राय दृष्टिपेयामृताब्धये

ज्यांचे स्वरूप सर्व वेद आहेत, त्या नित्य अमृतमूर्तीला नमस्कार। करुणेने ओलावलेल्या कालस्वरूप, दृष्टीने पिण्याजोग्या अमृतसागराला नमः।

Verse 13

भक्तवात्सल्यपूर्णाय पुण्याय पुरभेदिने । दर्शनं तव देवेश सर्वधर्मफलप्रदम्

भक्तवत्सल्याने परिपूर्ण, पुण्यस्वरूप, त्रिपुरभेदक प्रभूला नमः। हे देवेश, तुमचे दर्शन सर्व धर्मांचे फळ देणारे आहे।

Verse 14

भुवि लब्धवता भूयो नान्यत्कार्यं तपः क्वचित् । भवता कर्मभूरेषा वर्ततेद्य निरोधिता

पृथ्वीवर तुला प्राप्त केलेल्याला पुन्हा कुठेही अन्य तप करण्याची गरज नाही। तुझ्यामुळे ही कर्मभूमी आता रोखली व संयमित झाली आहे।

Verse 15

प्रार्थयते स्वयं वासान्देवाश्चात्र त्वदाश्रये । कालसंग्रहसंजातं फलं लब्धं मयाधुना

इथे तुझ्या आश्रयात देवताही स्वतः निवासाची याचना करतात. आणि आता काळाच्या दीर्घ संचयातून परिपक्व झालेले फळ मला प्राप्त झाले आहे।

Verse 16

अन्यत्कृतं तपः सर्वं त्वद्दर्शनफलं मम । ईदृशं तव देवेश रूपमत्यद्भुतोदयम्

मी केलेली इतर सर्व तपश्चर्या तुझ्या दर्शनरूप फळात परिणत झाली. हे देवेश, तुझे हे रूप अत्यंत अद्भुत उदयाने युक्त आहे।

Verse 17

एकमद्रिमयं लिंगं न क्वचिद्दृष्टवान्भुवि । सूर्येंद्वग्निसुसंयुक्त कोणत्रयमनोहरम्

पृथ्वीवर कुठेही असे एक पर्वतमय लिंग मी पाहिले नाही. सूर्य, चंद्र व अग्नीने संयुक्त ते त्रिकोणाकार रूप अत्यंत मनोहर आहे.

Verse 18

त्रिमूर्तिरूप देवेश दृश्यते ते वपुर्महत् । शक्तित्रयस्वरूपेण कालत्रयविधानकम्

हे देवेश! तुमचे महान वपु त्रिमूर्तीस्वरूपच दिसते. त्रिशक्तीच्या स्वरूपाने तुम्ही काळाच्या त्रिविध विभागाचे विधान करता.

Verse 19

त्रिवेदात्मं त्रिकोणांगं लिंगं ते दृष्टमद्भुतम् । त्रैलोक्यरक्षणार्थाय विततं रूपमास्थितः

मी तुमचे अद्भुत लिंग पाहिले—ते त्रिवेदतत्त्वमय व त्रिकोणांग आहे. त्रैलोक्यरक्षणासाठी तुम्ही हे सर्वव्यापी, विस्तृत रूप धारण केले आहे.

Verse 20

दृश्यते वसुधाभागे शोणाद्रिरिति विश्रुतः । अजानतां च मर्त्यानां समालोकनमात्रतः

पृथ्वीच्या एका भागात ‘शोणाद्री’ म्हणून प्रसिद्ध असा पर्वत दिसतो. त्याची महिमा न जाणणाऱ्या मर्त्यांनाही केवळ दर्शनमात्राने पुण्यफल मिळते.

Verse 21

वितरत्यखिलान्भोगान्व्याजकरुणानिधिः । अर्चया रहितं लिंगमन्यं शून्यमुदाहृतम्

तो प्रभू—निष्कपट करुणेचा सागर—सर्व भोग प्रदान करतो. पण अर्चना नसलेले लिंग ‘अन्य’प्रमाणे शून्य, म्हणजे निष्फळ असे म्हटले आहे.

Verse 22

इदं तु पूजितं देवैः सदा सर्ववरप्रदम् । प्रसीद करुणापूर्ण शोणाचल महेश्वर

हे देवांनी पूजलेले आणि सदैव सर्व वर देणारे आहे. हे करुणापूर्ण शोणाचल महेश्वरा, माझ्यावर प्रसन्न हो.

Verse 23

त्रायस्व भवभीतं मां प्रपन्नं भक्तवत्सल । द्रष्टव्यं द्रष्टमेतत्ते रूपमत्यद्भुतं महत्

हे भक्तवत्सल, संसारभीतीने ग्रस्त आणि तुला शरण आलेल्या माझे रक्षण कर. जे पाहण्यायोग्य होते ते मी पाहिले आहे; तुझे हे अत्यंत अद्भुत आणि महान रूप.

Verse 24

कृतार्थय कृपासिंधो शरण्य शरणागतम् । इति संस्तूयमानो मे देवः शोणाचलेश्वरः

हे कृपासिंधो! हे शरण्या! तुला शरण आलेल्या मला कृतार्थ कर. अशा प्रकारे स्तुती केली असता, माझे देव शोणाचलेश्वर...

Verse 25

अदर्शयत्परं रूपं दिव्यमेहीत्युवाच माम् । प्रीतोऽस्मि भवतः स्तोत्रैर्भक्त्या च परया भृशम्

त्यांनी आपले परम दिव्य रूप दाखवले आणि मला म्हणाले, 'ये!' 'मी तुझ्या स्तोत्रांनी आणि परम भक्तीने अत्यंत प्रसन्न झालो आहे.'

Verse 26

अत्रैव भवतो वासो नित्यमस्तु ममांतिके । संपूजय च मां नित्यं भुवि भोगैः सनातनैः

'तुझा वास इथेच माझ्या जवळ नित्य असू दे. आणि पृथ्वीवर सनातन भोगांनी नित्य माझी पूजा कर.'

Verse 27

तपसा तप सर्वेषां महत्त्वमिह दर्शय । पूर्वं कैलासशिखरे वसंतं त्वां तपोन्वितम्

तपश्चर्येने तप करा आणि येथे सर्वांना या स्थानाचे महत्त्व दाखवा. पूर्वी कैलास शिखरावर तुम्ही तपश्चर्येने युक्त होऊन राहत होतात.

Verse 28

आदिशं पृथिवीभागं शोणाद्रौ पूजयेति माम् । सप्तर्षिपूजिता पूजा दिवि मे संप्रकाशते

मी पृथ्वीच्या या भागाबद्दल आदेश दिला होता: "शोणाद्रीवर माझी पूजा करा." सप्तर्षींनी केलेली ती पूजा स्वर्गातही माझ्यासाठी प्रकाशमान होते.

Verse 29

तथा नित्यार्चनायुक्त प्रकाशय धरातले । सर्वेषामेव जंतूनां हिताय त्वं तपोऽधिकः

त्याचप्रमाणे, नित्य पूजेने युक्त असे हे स्थान पृथ्वीतलावर प्रसिद्ध करा. सर्व प्राण्यांच्या कल्याणासाठी तुम्ही विशेष तपश्चर्या करणारे आहात.

Verse 30

भुवि मां पूजयार्चाभिरागमोक्ताभिरादरात् । दिव्या मम महापूजा दृश्या हि दिवि दैवतैः

आगम शास्त्रात सांगितलेल्या विधींनी आदराने पृथ्वीवर माझी पूजा करा. माझी ही महापूजा दिव्य आहे आणि स्वर्गात देवांनाही ती दिसते.

Verse 31

प्रकाशनीया भवता पार्थिवी वसुधातले । माहात्म्यं पूर्वमेवोक्तं यथाहमरुणाचलः

तुम्ही हे पार्थिव स्वरूप पृथ्वीतलावर प्रकाशित केले पाहिजे. याचे माहात्म्य पूर्वीच सांगितले आहे की मीच अरुणाचल आहे.

Verse 32

स्थितो वसुंधराभागे मया प्रीतं तु ते भृशम् । ये वा संपूजयंति स्म पूर्वं मां सुकृताधिकाः

मी पृथ्वीच्या एका भागात स्थित असलो तरी तुझ्यावर मी अत्यंत प्रसन्न आहे. आणि ज्यांनी पूर्वी मला योग्य रीतीने पूजिले, ते महान् पुण्यसमृद्ध होते.

Verse 33

तेभ्यस्त्वमधिको भूमौ प्रकाशस्व शिवार्चनम् । इत्यादिष्टो हि देवेशं प्रणम्य भवभक्तिमान्

‘भूमीवर तू त्यांच्यापेक्षा श्रेष्ठ आहेस; म्हणून शिवपूजन सर्वत्र प्रसिद्ध कर.’ असा आदेश मिळताच त्याने देवेशास नमस्कार केला आणि शिवभक्त झाला.

Verse 34

अन्वपृच्छं दयापूर्णमरुणाद्रीशमानमन् । अनासाद्यमिदं रूपमग्निरूपं महेश्वरम्

मग मी दयापूर्ण अरुणाचलेश्वरास नमस्कार करून विचारले—‘महेश्वराचे हे अग्निरूप तर अगम्य आहे…।’

Verse 35

कथमद्यार्चयाम्येनं मर्त्यलोकोचितार्चनैः । आदेशमिममन्वर्थं कथं वा कल्पयाम्यहम्

आज मी मर्त्यलोकास योग्य अशा पूजाविधींनी त्यांचे पूजन कसे करू? आणि हा आदेश यथार्थ रीतीने मी कसा पूर्ण करू?

Verse 36

उपायमादिश श्रीमन्नभिगम्यो यथा भवान् । इति विज्ञापितो देवः श्रीमाञ्छोणाचलेश्वरः

‘हे श्रीमान् प्रभो, ज्यायोगे आपणास प्राप्त होता येईल असा उपाय सांगावा.’ असे निवेदन श्रीमान् शोणाचलेश्वर देवास करण्यात आले.

Verse 37

अन्वग्रहीदशेषात्मा प्रणतं मां दयानिधिः । अहं तु सूक्ष्मलिंगानि प्रकाशिष्ये महीतले

सर्वात्मा, दयानिधी प्रभूंनी माझ्या प्रणामावर अनुग्रह केला आणि म्हणाले—“मी पृथ्वीवर सूक्ष्म लिंगे प्रकट करीन।”

Verse 38

आगमोक्तक्रियाभेदैः पूजां मे प्रतिपादय । पंचावरणसंयुक्तं लिंगं मे सूक्ष्ममद्भुतम्

आगमांत सांगितलेल्या विविध क्रियाभेदांनुसार माझी पूजा स्थापन करून कर. माझे सूक्ष्म, अद्भुत लिंग पंचावरणयुक्त आहे.

Verse 39

अरुणाद्रीश्वराभिख्यं संपूजय तपोबलैः । इत्यादिश्य महादेवः स्वयंभु विमलं महत्

‘अरुणाद्रीश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध असलेल्या त्या लिंगाची तपोबलाने पूर्ण पूजा कर. असे आदेश देऊन स्वयंभू, विशाल व विमल महादेव (परम स्वरूपाने स्थित राहिले).

Verse 40

रूपं मे दर्शयामास सूक्ष्मलिंगात्मना शिवः । आलोक्य विमलं लिंगं सूक्ष्मं तत्स्वयमुच्छ्रितम्

शिवांनी सूक्ष्मलिंगरूपाने मला आपले स्वरूप दाखविले. त्या निर्मळ, सूक्ष्म लिंगाचे दर्शन होताच ते स्वयं-उद्भूत व उन्नत उभे असल्याचे मी पाहिले.

Verse 41

अशेषाऽवरणोपेतं कृतार्थहृदयोऽभवम् । पुनर्व्यज्ञापयं देवं शम्भुमाश्रितवत्सलम्

सर्व आवरण दूर झाल्याने माझे हृदय कृतार्थ झाले. मग शरणागतवत्सल देव शंभूंना मी पुन्हा निवेदन केले.

Verse 42

आगमोक्तप्रकाराणामनिरीक्ष्यत्वमागतम् । कथं तु तव रूपाणां नामभेदान्वियोजितान्

आगमांत सांगितलेल्या उपासना-विधींचे मी नीट परीक्षण करू शकत नाही. मग निरनिराळ्या नावांनी विभक्त झालेल्या तुझ्या रूपांचा भेद मी कसा जाणू?

Verse 43

जानीयां करुणामूर्ते स्वयमीश्वर मत्प्रभो । पूजकास्तव के वा स्युर्मंदिरं वात्र कीदृशम्

हे करुणामूर्ते, हे स्वयमीश्वर, माझ्या प्रभो—मी जाणू इच्छितो: येथे तुझे पूजक कोण असतील आणि या स्थानी कसे मंदिर असेल?

Verse 44

कथं स्तोत्रं कथं पूजा के वात्र परिचारकाः । स्थानरक्षा कथं वा स्यात्के वात्मपरिरक्षकाः

स्तोत्र कसे करावे आणि पूजा कशी व्हावी? येथे परिचारक कोण असतील? या स्थानाचे रक्षण कसे होईल—आणि त्याचे रक्षक व संरक्षक कोण असतील?

Verse 45

कथं वा मानुषी पूजा नित्या संवर्धते तव । आगता बहवो देवाः श्रद्धेयं मनुजैः कथम्

आणि मनुष्यांनी केलेली तुझी नित्य पूजा दिवसेंदिवस कशी वाढेल व फोफावेल? अनेक देव आले आहेत—हे मनुष्यांना कसे श्रद्धेय व विश्वासार्ह ठरेल?

Verse 46

प्रसीद परमेशान स्वयमाज्ञापयाखिलम् । एवं विज्ञापितो देवः शोणाद्रीशः स्वयं प्रभुः

हे परमेश्वर, प्रसन्न व्हा; तू स्वतःच सर्व काही आज्ञापित कर. असे निवेदन झाल्यावर स्वयं प्रभु शोणाद्रीश देव उत्तर देण्यास उद्यत झाले.

Verse 47

आज्ञापयत्तदा देवो विश्वकर्माणमागतम् । सृज त्वं नगरं दिव्यमरुणाख्यं गुणाधिकम्

तेव्हा देवांनी आलेल्या विश्वकर्म्यास आज्ञा केली— “तू ‘अरुण’ नावाचे दिव्य नगर निर्माण कर; जे गुणवैभव व मंगललक्षणांनी सर्वांपेक्षा अधिक श्रेष्ठ असेल।”

Verse 48

मंदिरं मम दिव्यं च महामणिगणोज्ज्वलम् । तौर्यत्रिकं सपर्यांगं तन्मे सर्वं प्रकल्पय

“माझे दिव्य मंदिरही निर्माण कर, जे महामण्यांच्या समूहांनी उजळून निघालेले असेल; तसेच त्रिविध वाद्य-नाद आणि पूजेची सर्व सामग्रीसह— ते सर्व माझ्यासाठी यथाविधी सिद्ध कर।”

Verse 49

आबभाषे शिवः श्रीमान्नामभेदार्चनक्रमम् । व्रतं च करुणामूर्त्तिररुणाद्रीश्वरः शिवः

त्यानंतर करुणामूर्ती अरुणाद्रीश्वर श्रीमान् शिवांनी— आपल्या नामभेदांचे, अर्चनेच्या विधिक्रमाचे आणि व्रतविधानाचेही वर्णन केले।

Verse 50

शृणु तन्मे च ये सृष्टा पूजार्थं परिचारकाः । शृणु गौतम सर्वं मे मानुषं पूजनक्रमम्

आणि पूजेसाठी जे परिचारक निर्माण झाले आहेत, त्यांविषयीही माझे वचन ऐक. हे गौतम, मनुष्यांनी करावयाचा माझा संपूर्ण पूजनक्रम ऐक।

Verse 51

य एष सर्वलोकानां क्षेमाय प्रथते भुवि । इदं तेजोमयं लिंगमतुलं दृश्यते महत्

जो हा प्रभू सर्व लोकांच्या क्षेमासाठी पृथ्वीवर प्रकट होऊन विस्तार पावतो— त्याचेच हे महान, अतुल, तेजोमय लिंग येथे दिसून येते।

Verse 52

अरुणाद्रीश्वराभिख्यं पूज्यतां सततं त्वया । शक्तिर्ममोत्तरे भागे पूज्या नित्योदया मुदा

तू सदैव ‘अरुणाद्रीश्वर’ नामक प्रभूची पूजा कर. आणि माझ्या उत्तर भागी माझी शक्ति ‘नित्योदया’ हिचीही आनंदाने नित्य उपासना कर.

Verse 53

दधती स्थानमाहात्म्यमपीतकुचनामिका । अरुणाचलराजोयमविभागः प्रियान्वितः

या देवी या पवित्र स्थानाचे माहात्म्य धारण करते ती ‘अपीतकुचा’ म्हणून ओळखली जाते. हा राजाधिराज अरुणाचल प्रियेसह अविभाज्य, एकरूप आहे.

Verse 54

उत्सवार्थो महादेवः पूज्यो भोगसुतावृतः । बोधदो भक्तलोकस्य दत्ताभयकरः शिवः

उत्सवासाठी भोग व सुत यांच्या सहित महादेवाची पूजा करावी. शिव भक्तसमुदायाला बोध देतात आणि अभयदान करतात.

Verse 55

सारंगं परशुं विभ्रत्प्रसन्नवदनः सदा । उमास्कन्देश्वरः शम्भुर्दिव्यरत्नविभूषणः

जो सदैव प्रसन्नमुख असून धनुष्य व परशु धारण करतो, दिव्य रत्नांनी विभूषित असा शंभू—उमास्कंदेश्वर—पूजनीय आहे.

Verse 56

आभया भासयंल्लोकानविकुण्ठश्रियान्वितः । शक्तेरुत्सवभद्रे च संपूज्या सुंदरेश्वरी

अभयाने लोकांना प्रकाशमान करणारी व अचल श्रीने युक्त, शक्तीच्या शुभ उत्सवात सुंदरेश्वरीची पूर्ण विधीने पूजा करावी.

Verse 57

सर्वभूषणसंयुक्ता शृङ्गाररसवर्द्धनी । बालो गणपतिः पूज्यः पुरस्ताद्भूतिनन्दनः

सर्व अलंकारांनी विभूषित व शृंगाररस वाढविणारा भूतिनंदन बाल गणपती पुढे ठेवून पूजावा।

Verse 58

मदंतिकमलंकुर्वन्भक्ष्यैर्भोज्यैर्बहूदयैः । मत्पार्श्वमविमुंचंती शोणरेखांचितेक्षणा

माझ्या जवळचा भाग अनेक प्रकारच्या भक्ष्य-भोज्यांनी सजवून, लाल रेषांनी चिन्हित नेत्रांची ती माझी साथ सोडत नाही।

Verse 59

उत्सवार्था परा शक्तिरंतिकस्थैव पूज्यताम् । मुखरांघ्रिपतिः श्रीमान्नृत्यंस्तांडवपण्डितः

उत्सवासाठी जवळ उभी असलेली परा शक्ती निश्चयाने पूजावी; तसेच मुखर चरणांचा अधिपती, श्रीमान तांडव-निपुण नृत्यरत प्रभूही आराध्य आहे।

Verse 60

उत्सवार्थं समभ्यर्च्यश्चक्षुरग्रेऽमृतेश्वरः । शक्तिश्चान्या महाभागा संपूज्या भूविनायका

उत्सवासाठी डोळ्यांसमोर अमृतेश्वराचे विधिपूर्वक अर्चन करून, अन्य महाभागा शक्ती व भूविनायक (गणेश) यांचीही संपूर्ण पूजा करावी।

Verse 61

द्वारे नन्दी महाकालः पुरस्तात्सूर्यसंनिभः । भक्तानां मम सर्वेषां पूजनं चापि कल्प्यताम्

द्वारी नंदी व महाकाळ यांची पूजा करावी; आणि समोर सूर्याप्रमाणे तेजस्वी (देव) उभा आहे। तसेच माझ्या सर्व भक्तांसाठीही पूजनाची व्यवस्था करावी।

Verse 62

दक्षिणे मातरः पूज्या विघ्नशास्तृसमन्विताः । संपूज्यो नैरृते कोणे विघ्ननाशो विनायकाः

दक्षिण दिशेस विघ्नांचे शास्ता/नियंता यांसह मातृदेवी पूज्य आहेत. नैऋत्य कोपऱ्यात विघ्ननाशक विनायकाचे विधिपूर्वक संपूर्ण पूजन करावे.

Verse 63

स्कन्दः शक्तिधरश्चैवैशानकोणे समर्च्यताम् । लिंगानि च मनोज्ञानि पूजनीयान्यनन्तरम्

ईशान कोपऱ्यात शक्तिधर स्कंदाचे निश्चयाने पूजन करावे. त्यानंतर मनोहर लिंगांचेही क्रमाने पूजन करावे.

Verse 64

मंदिरं मम संपूज्य दक्षिणामूर्ति दक्षिणम् । पश्चिमे विष्णुरूपांकमग्निरूपान्वितं तथा

माझ्या मंदिराचे सम्यक् संपूर्ण पूजन करून दक्षिणेस दक्षिणामूर्तीचे पूजन करावे. पश्चिमेस विष्णुरूपांकित व तसेच अग्निरूपयुक्त स्वरूप आहे.

Verse 65

उत्तरे ब्रह्मरूपांकं पूर्वे सारंगभूयुतम् । सर्वदेवगुणोपेतं सर्वशक्तिसमन्वितम्

उत्तरे ब्रह्मरूपांकित आहे; पूर्वेस शार्ङ्ग (धनुष्य)युक्त आहे. ते सर्व देवगुणांनी संपन्न व सर्व शक्तींनी संयुक्त आहे.

Verse 66

अपीतकुचनाथायाः सर्वशक्तिसमन्वितम् । मंदिरं गुरु संपूज्य दिक्पालकवधूवृतम्

सर्वशक्तींनी युक्त अपीतकुचनाथेचे पूज्य गुरु-मंदिर सम्यक् संपूर्ण पूजावे; ते दिक्पालांच्या वधूंनी (पत्नींनी) वेढलेले आहे.

Verse 67

मंदिरस्यावनार्थाय देवीर्वैभवनायकाः

मंदिराच्या रक्षणासाठी वैभवाच्या स्वामिनी असलेल्या देवी नियुक्त आहेत.

Verse 68

क्षेत्रपालं तु संपूज्य सर्वावरणसंयुतम् । पुत्रस्य त्राणमायाता पूज्यारुणगिरीश्वरी

सर्व आवरणांसह क्षेत्रपालाची पूजा करून, पूजनीय अरुणागिरीश्वरी पुत्राच्या रक्षणासाठी आली.

Verse 69

काली बहुविधाश्चान्या देवता विधिपालकाः । उत्सवा विविधाः कल्प्याः प्रतिमासमहोदयाः

अनेक रूपांतील काली आणि विधींचे पालन करणाऱ्या इतर देवतांची (पूजा करावी) आणि दरमहा विविध महान उत्सव आयोजित करावेत.

Verse 70

सृजस्व कन्यका दिव्याः शिवदेवार्हणे रताः । नृत्तगीतकलाभिज्ञा रूपसौभाग्यसंयुताः

भगवान शिवाच्या पूजेत मग्न, नृत्य-गायन कलेत निपुण आणि रूप व सौभाग्याने युक्त अशा दिव्य कन्यांची निर्मिती कर.

Verse 71

चारुविभ्रमसंयुक्ताः कामदा नित्यपावनाः । शिष्यानादिश वेदज्ञान्सदाचारसमुज्ज्वलान्

त्या सुंदर हावभावांनी युक्त, इच्छा पूर्ण करणाऱ्या आणि नित्य पवित्र असाव्यात. तसेच सदाचाराने उज्ज्वल असलेल्या वेदज्ञ शिष्यांना नियुक्त कर.

Verse 72

दिव्योपचारसंसिद्ध्यै सुभगाञ्छुद्धचेतसः । दीक्षितान्विमलाञ्छुद्धाञ्छैवागमविशारदान्

दिव्य उपचारांची सिद्धी व्हावी म्हणून शुभ व शुद्धचित्त, दीक्षित, निर्मळ व पवित्र—शैव आगमांत पारंगत—अशांना नियुक्त करावे।

Verse 73

शैवाचारप्रसिद्ध्यर्थमादिशाभ्यर्चने मम । मार्द्दलाञ्छांखिकान्वैणांस्तालिकान्वेणुवादकान्

शैवाचाराची कीर्ती व माझ्या पूजेसाठी मृदंगवादक, शंखवादक, वीणावादक, तालधारक व बासरीवादक यांची नियुक्ती करावी।

Verse 74

शौल्बिकान्सृज सद्विद्यांश्चतुर्विद्याविशारदान् । क्षत्रियान्विविधान्वैश्याञ्छूद्रांश्च शिवसंमतान्

शौल्बिक (मापन व वेदी/मंदिर-रेखाशास्त्रज्ञ) निर्माण कर—सद्विद्यायुक्त, चार विद्यांत पारंगत; तसेच विविध क्षत्रिय, वैश्य आणि शिवसंमत शूद्रही उत्पन्न कर।

Verse 75

चत्वारश्च मठाः कल्प्याश्चतुर्दिक्तीर्थवासिनाम् । मुनीनां शिवभक्तानां निराशानां निवासतः

चार दिशांच्या तीर्थांत वसणाऱ्या शिवभक्त, निराश (वैराग्ययुक्त) मुनींच्या निवासासाठी चार मठ उभारावेत।

Verse 76

तेषु स्थिता मुनींद्रा मे रक्षंतु शिवपूजनम् । भिक्षमाणाः पुनः शैवा भक्ताः पाशुपता अपि

त्या मठांत स्थित माझे मुनिश्रेष्ठ शिवपूजनाचे रक्षण करो; तसेच भिक्षावृत्तीने जगणारे शैव भक्त—पाशुपतही—ते रक्षण करो।

Verse 77

पालयंतु सदान्ये च युक्ताः कापालिका अपि । सर्वेषां जायमानानां जातानां संभविष्यताम्

इतर आणि सदैव शिस्तबद्ध कापालिक सुद्धा, जन्माला येणाऱ्या, जन्मलेल्या आणि भविष्यात होणाऱ्या सर्वांच्या कल्याणासाठी याचे रक्षण करोत.

Verse 78

अव्याहताज्ञमारक्ष्यमिदं स्थानं महीभृताम् । बकुलश्च महानत्र दृश्यते दिव्यभूरुहः

ज्यांची आज्ञा अबाधित आहे, अशा राजांकडून हे स्थान रक्षण करण्यास योग्य आहे; येथे एक महान आणि दिव्य बकुळ वृक्ष दिसत आहे.

Verse 79

अत्र भक्ता वितन्वन्तु शिवकार्यविनिश्चयम् । अत्र मे दीयते द्रव्यमप्रेक्षितपराप्तये

येथे भक्तांनी शिवकार्याचा निश्चय करून ते पूर्ण करावे; येथे परम गतीच्या प्राप्तीसाठी मला निरपेक्षपणे द्रव्य अर्पण केले जाते.

Verse 80

यत्तदक्षय्यफलदमारक्ष्यं शिवसेवकैः । भक्तैर्विज्ञापितं चार्थं श्रोष्यामि पुरतः स्थितैः

ते अक्षय फळ देणारे आणि शिवसेवकांकडून रक्षण करण्यास योग्य असे जे निवेदन भक्तांनी केले आहे, ते मी माझ्या समोर उभ्या असलेल्यांकडून ऐकेन.

Verse 81

सर्वं संपादयिष्यामि तेषां चित्तानुकूलकम् । अपराधसहस्राणि क्षंस्ये मां स्वर्चतामहम्

मी त्यांच्या मनासारखे सर्व काही पूर्ण करेन. माझी उत्तम प्रकारे पूजा करणाऱ्यांचे हजारो अपराध मी क्षमा करेन.

Verse 82

आगमोक्ता च पूजेयं मानुषी निर्मिता यतः । ग्रहीष्ये तामहं सर्वामर्चां सर्वागमोदिताम्

ही पूजा आगमांनी सांगितलेली असून मनुष्यांनी विधिपूर्वक रचलेली आहे; म्हणून सर्व आगमांनी उपदिष्ट अशी ही संपूर्ण अर्चना-विधी मी पूर्णतः स्वीकारतो।

Verse 83

संकल्पितं भवेत्कर्म प्रीतिकृन्मम सेवकैः । आगमार्थानशेषांस्त्वमालोक्य समयोचितान्

माझ्या सेवकांनी संकल्प केलेले कर्म आरंभ होवो, जे त्यांना प्रीती देईल. तू सर्व आगमिक विधानांचा अर्थ पाहून, काळ-परिस्थितीनुसार त्यांची योग्य मांडणी कर।

Verse 84

विधायाभ्यर्चनाभेदांल्लोकरक्षाकृते मुने । कर्तव्या महती पूजा पौर्णमास्यां तु सादरम्

हे मुने, लोकसंरक्षणासाठी पूजेचे भेद व विधी निश्चित करून, पौर्णिमेच्या दिवशी आदरपूर्वक एक महती पूजा करावी।

Verse 85

सत्राणि विविधान्यत्र कर्तव्यानि सहस्रशः । विविधानि च दानानि शक्त्या चैवास्य सन्निधौ

येथे सहस्रशः विविध सत्रे (धर्मार्थ अन्नदान-सेवा) करावीत; आणि त्याच्या सन्निधीत, शक्तीनुसार, विविध दानेही द्यावीत।

Verse 86

अव्युच्छिन्नप्रदीपस्य दातारो मम सन्निधौ । तेजोमयमिदं रूपं मम यांति न संशयः

माझ्या सन्निधीत अखंड दीपदान करणारे माझे तेजोमय स्वरूप प्राप्त करतात—यात संशय नाही।

Verse 87

जलजं तरुजं पुष्पं कक्षजं च लतोद्भवम् । ददते ये च भक्त्या मे ते भविष्यंति भूभृतः

जे भक्तिभावाने मला जलात जन्मलेले, वृक्षांवर फुललेले, झुडपांत उगवलेले किंवा वेलींवरचे पुष्प अर्पित करतात, ते पुढे भूमिधर—राजे होतील।

Verse 88

तेषां पुरोगतः साक्षादहं जेष्यामि विद्विषः । यस्य यस्य तु देशस्य यो यो राजा तपोधिकः

त्यांच्या पुढे मी स्वतः प्रत्यक्ष जाऊन त्यांच्या शत्रूंना जिंकून टाकीन। आणि ज्या-ज्या देशात जो-जो राजा तपस्येने श्रेष्ठ असेल—

Verse 89

तत्तत्समर्द्धितं रम्यं संभवं ददतेऽत्र मे । मत्संनिधिमुपागत्य दुरात्मानोऽपि भूमिपाः

इथे माझ्या सान्निध्यात ते तेच समृद्ध व रम्य वैभव प्राप्त करतात। माझ्या जवळ येऊन दुष्ट स्वभावाचे राजेसुद्धा—

Verse 90

शिवभक्ता भृशं पूर्णा भविष्यंति न संशयः

संशय नाही; शिवभक्त अत्यंत परिपूर्ण व कृतार्थ होतील।

Verse 91

इति शंभुमुखोत्थितं वचः समुपश्रुत्य विधूतकल्मषः । अहमानतवान्व्यजिज्ञपं कुतुकाच्छोणगिरीश्वरं शिवम्

शंभूच्या मुखातून निघालेले हे वचन ऐकून माझे पाप धुऊन गेले। मग मी नमस्कार करून कुतूहलाने शोणगिरीश्वर शिवाला प्रश्न केला।