Adhyaya 4
या अध्यायात गुरु–शिष्य परंपरेत नंदिकेश्वर एका परीक्षित, सिद्धभक्त ऋषींना संबोधून शैवधर्मातील त्यांची परिपक्वता व भक्तीची दृढता मान्य करतात. शिवकृपेची चिन्हे सांगताना ‘यमही शिवाच्या अधीन आहे’ असा भाव येतो. पुढे ते एक ‘गुह्य’ क्षेत्र उघड करण्याचा संकल्प करतात आणि श्रद्धा, मनोनिग्रह व मंत्रस्मरण—विशेषतः शांकरी-विद्या व प्रणवजप—यांनीच त्याचे ज्ञान स्थिर होते असे उपदेशतात. अरुणाचल हे दक्षिण द्राविड प्रदेशात स्थित, तीन योजन विस्ताराचे पुण्यक्षेत्र व शिवाचे ‘हृदयस्थान’ म्हणून वर्णिले आहे. लोककल्याणासाठी शिवाने पर्वतरूप धारण केले, अशी स्तुती येते. सिद्ध व दिव्यगणांचे निवासस्थान, वनस्पती-प्राणीही पूजासंकेत धारण करतात, चार दिशांना सहाय्यक टेकड्यांची रचना, तसेच इडा–पिंगला–सुषुम्ना, ज्योति:स्तंभ आणि ब्रह्मा-विष्णूंच्या शोधकथेचे सूचक उल्लेख आढळतात. गौतमाची तपश्चर्या व सदाशिवदर्शन, गौरीचा प्रवाळाद्रिश्वर लिंगाशी संबंध, दुर्गेने दिलेली मंत्रसिद्धी, आणि खड्गतीर्थ, पापनाशनलिंग इत्यादी तीर्थ-लिंगांची शुद्धीफलें सांगितली आहेत. शेवटी अरुणाचल/शोणाद्रीची अतुल महिमा फलश्रुतीरूपाने प्रतिपादित होते आणि शिष्य कर्म, दुःख व परिणाम-न्याय यांविषयी प्रश्न उपस्थित करतो.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथाभ्यधत्त विजया प्रणम्य जगदम्बिकाम् । सांत्वयन्ती स्तुतिशतैरुपायैः शिवदर्शनैः
ब्रह्मा म्हणाले—मग विजया जगदंबिकेला प्रणाम करून बोलली. ती शेकडो स्तुतींनी आणि शिवदर्शनाच्या उपायांनी तिला सांत्वन देण्यास उद्यत झाली.
Verse 2
देवि त्वमविनाभूता सदा देवेन शंभुना । प्राणेश्वरी त्वमेकासि शक्तिस्तस्य परात्मनः
देवी, तू सदैव देव शंभूसह अविनाभूत आहेस. तूच त्या परात्म्याची एकमेव शक्ति, त्याची प्राणेश्वरी आहेस.
Verse 3
तथा मायां त्वमात्मीयां संदर्शयितुमीहसे । पृथग्भावमिवेशानः प्रकाशयति न स्वयम्
तसेच तू तुझीच माया प्रकट करावयास इच्छितेस. ईशान स्वतः पृथग्भाव जणू खरा आहे असे कधीही प्रकट करत नाहीत.
Verse 4
आदेशं प्रतिगृह्यैव समुपेतासि पार्वति । अलंघनीया सेवाज्ञा शांभवी सर्वदा त्वया
हे पार्वती! त्यांचा आदेश स्वीकारून तू येथे आली आहेस. शंभूची सेवा-आज्ञा तू कधीही, कोणत्याही वेळी, उल्लंघू नकोस.
Verse 5
विधातव्यं तपः प्राप्तं स्थानेस्मिच्छिवकल्पिते । निवृत्त्य निखिलान्कामाच्छंमुमाश्रितया त्वया
शिवाने ठरविलेल्या या स्थानी तू घेतलेले तप विधिपूर्वक पूर्ण करावे. शंभूचा आश्रय घेऊन सर्व कामनांपासून तू निवृत्त व्हावे.
Verse 6
अन्यथापि जगद्रक्षा त्वदधीना जगन्मयि । धर्मसंरक्षणं भूयः शिवेन सहितं तव
हे जगन्मयी माता! जगाचे रक्षण तुझ्यावर अवलंबून आहे; आणि धर्माचे संरक्षणही पुन्हा तुझेच कार्य आहे—शिवासह.
Verse 7
निष्कलं शिवमत्यंतं ध्यायंत्यात्मन्यवस्थितम् । वियोगदुःखं कञ्चित्त्वं न स्मरिष्यसि पार्वति
स्वतःच्या आत्म्यात स्थित, निष्कल व अत्यंत परात्पर शिवाचे ध्यान करताना, हे पार्वती! वियोगाचे दुःख तू किंचितही स्मरणार नाहीस.
Verse 8
भक्तानां तव मुख्यानां तवैवाचारसंग्रहः । उपदेशितया लोके प्रथतां धर्मवत्सले
हे धर्मवत्सले! तुझ्या प्रमुख भक्तांसाठी तुझाच हा आचार-संग्रह तू स्वतः उपदेश कर; तो लोकात प्रसिद्ध होवो.
Verse 9
इति तस्या वचः श्रुत्वा गौरी सुस्थिरमानसा । तपः कर्त्तुं समारेभे कंपा नद्यास्तटे शुभे
तिचे वचन ऐकून गौरीचे मन स्थिर झाले; आणि तिने कम्पा नदीच्या शुभ तीरावर तपश्चर्या आरंभिली।
Verse 10
विमुच्य विविधा भूषा रुद्राक्षगणभूषिता । विसृज्य दिव्यं वसनं पर्यधाद्वल्कले शुभे
तिने विविध अलंकार काढून टाकले व रुद्राक्षगुच्छांनी भूषित झाली; दिव्य वस्त्रे सोडून शुभ वल्कल धारण केले।
Verse 11
अलकैः सहसा शिल्पमनयच्च कपर्दृताम् । अलिंपत तनूं सर्वां भस्मना मुक्तकुंकुमा
क्षणात तिने केसांची जटा केली; कुंकू सोडून संपूर्ण देहावर पवित्र भस्म लावले।
Verse 12
मृगेषु कृतसंतोषा शिलोंछीकृतवृत्तिषु । जजाप नियमोपेता शिवपंचाक्षरं परम्
वनोचित आहारात संतुष्ट, शिलोञ्छी-वृत्तीने निर्वाह करून, नियमपालनयुक्त होऊन तिने शिवाचा परम पंचाक्षरी मंत्र जपला।
Verse 13
कृत्वा त्रिषवणं स्नानं कम्पा पयसि निर्मले । कृत्वा च सैकतं लिंगं पूजयामास सादरम्
कम्पा नदीच्या निर्मळ पाण्यात त्रिकाळ स्नान करून, तिने वाळूचे लिंग घडविले आणि श्रद्धेने त्याची पूजा केली।
Verse 14
वृक्षप्ररोपणैर्दानैरशेषातिथिपूजनैः । श्रांतिं हरंती जीवानां देवी धर्ममपालयत्
वृक्षारोपण, दान आणि कोणताही भेद न करता सर्व अतिथींच्या पूजनाने देवीने धर्माचे पालन केले व जीवांची श्रांती हरली।
Verse 15
ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्था वर्षासु स्थंडिलेशया । हेमन्ते जलमध्यस्था शिशिरे चाकरोत्तपः
ग्रीष्मात ती पंचाग्नीच्या मध्यभागी उभी राहिली; वर्षाकाळी निखळ भूमीवर शयन केले; हेमंतात जलमध्यात राहिली; आणि शिशिरातही तप आचरले।
Verse 16
पुण्यात्मनां महर्षीणां दर्शनार्थमुपेयुषाम् । विस्मयं जनयामास पूजयामास सादरम्
पुण्यात्मा महर्षी दर्शनासाठी आले असता तिने त्यांना विस्मयित केले आणि सादर भावाने त्यांचे पूजन केले।
Verse 17
कदाचित्स्वयमुच्चित्य वनांतात्पल्लवान्वितम् । पुष्पोत्करं विशेषेण शोधितुं समुपाविशत्
एकदा तिने स्वतः वनाच्या काठावरून कोवळ्या पल्लवांसह फुलांचा ढीग गोळा केला आणि तो विशेष रीतीने शुद्ध करून निवडण्यासाठी बसली।
Verse 18
कृत्वा च सैकतं लिंगं कंपारोधसि पावने । संपूजयितुमारेभे न्यासावाहनपूर्वकम्
आणि पावन कम्पा नदीच्या तीरावर वाळूचे लिंग घडवून, तिने प्रथम न्यास व आवाहन करून त्याची संपूर्ण पूजा आरंभिली।
Verse 19
सूर्यमभ्यर्च्य विधिवद्रक्तैः पुष्पैश्च चंदनैः । पंचावरणसंयुक्तं क्रमादानर्च शंकरम्
तिने विधिपूर्वक लाल पुष्प व चंदनाने सूर्याची अर्चना केली; मग क्रमाने पंचावरणयुक्त भगवान शंकरांची पूजा केली।
Verse 20
धूपैर्दीपश्च नैवेद्यैर्भक्तिभावसमन्वितैः । अपरोक्षितमीशानमालुलोके पुरोहितम्
भक्तिभावयुक्त धूप, दीप व नैवेद्य अर्पण करून पुरोहिताने ईशानाला अपरोक्ष, जणू समोरच, दर्शन घेतले।
Verse 21
अथ देवः शिवः साक्षात्संशोधयितुमंबिकाम् । कंपानद्याः प्रवाहेण महता पर्यवेष्टयत्
मग साक्षात् देव शिवांनी अंबिकेची परीक्षा घेण्यासाठी कम्पा नदीच्या महान प्रवाहाने तिला सर्व बाजूंनी वेढले।
Verse 22
अतिवृद्धं प्रवाहं तं कम्पायाः समुपस्थितम् । आलोक्य नियमासीनामाहुः सख्यस्तदांबिकाम्
कम्पेचा अतिवृद्ध प्रवाह समोर येताना पाहून, नियमपालनात आसनस्थ अंबिकेला त्या वेळी तिच्या सख्या म्हणाल्या।
Verse 23
उत्तिष्ठ देवि बहुलः प्रवाहोऽयं विजृंभते । दिशां मुखानि संपूर्य तरसा प्लावयिष्यति
“उठा, हे देवी! हा प्रचंड प्रवाह फुगत चालला आहे; दिशांचे मुख भरून तो वेगाने सर्वत्र पूर आणील।”
Verse 24
इति तद्वचनं श्रुत्वा ध्यायंती मीलितेक्षणा । उन्मील्य वेगमतुलं नद्यास्तं समवैक्षत
ते वचन ऐकून देवी डोळे मिटून ध्यानमग्न राहिली। मग डोळे उघडताच तिने नदीचा अतुल वेगवान प्रवाह पाहिला।
Verse 25
अचिंतयच्च सा देवी पूजाविघ्नसमाकुला । किं करोमि न शक्नोमि हातुमारब्धमर्चनम्
पूजेत विघ्न आल्याने व्याकुळ होऊन देवी मनात म्हणाली—“मी काय करू? सुरू केलेले अर्चन मी सोडू शकत नाही.”
Verse 26
श्रेयः प्राप्तुमविघ्नेन प्रायः पुण्यात्मनां भुवि । घटते धर्मसंयोगो मनोरथफलप्रदः
भुवी पुण्यात्म्यांना बहुधा अविघ्नपणे धर्मसंयोग घडतो; तो शुभ संकल्प व मनोरथांचे फल देणारा असतो.
Verse 27
सैकतं लिंगमतुलप्रवाहाल्लयमेष्यति । लिंगनाशे विमोक्तव्यः सद्भक्तैः प्राणसंग्रहः
हा वाळूचा लिंग अतुल प्रवाहाने लयास जाईल. लिंग नष्ट झाल्यावर सद्भक्तांनी प्राणधारणेचा आग्रह सोडून, भय न बाळगता जे अटळ आहे ते स्वीकारावे.
Verse 28
प्रवाहोऽयं समायाति शिवमायाविनिर्मितः । विशोधयितुमात्मानं भक्तियुक्तं निजे पदे
हा प्रवाह शिवमायेने निर्माण होऊन आला आहे—भक्तियुक्त आत्म्याचे शोधन करून तिला तिच्या निज पदात प्रतिष्ठित करण्यासाठी.
Verse 29
आलिंग्य सुदृढं दोर्भ्यामेतल्लिंगमनाकुलम् । अहं वत्स्यामि याताशु सख्यो यूयं विदूरतः
मी माझ्या दोन्ही हातांनी या लिंगाला घट्ट मिठी मारून इथेच राहीन. हे सखिंनो, तुम्ही सर्वजणी लवकर दूर जा.
Verse 30
इत्युक्ता सैकतं लिगं गाढमालिंग्य सांबिका । न मुमोच प्रवाहेन वेष्ट्यमानापि वेगतः
असे बोलून अंबिकेने त्या वाळूच्या लिंगाला घट्ट मिठी मारली. वेगाने वाहणाऱ्या प्रवाहाने वेढले असूनही तिने त्याला सोडले नाही.
Verse 31
स्तनचूचुकनिर्मग्नमुद्रादर्शितलांछनम् । महालिंगं स्वसंयुक्तं प्रणनाम तदादरात्
तेव्हा तिने त्या महालिंगाला आदराने प्रणाम केला, ज्यावर तिच्या स्तनांच्या दाबाने खूण उमटली होती आणि जे तिच्याशी एकरूप झाले होते.
Verse 32
निमीलितेक्षणा ध्याननिष्ठैकहृदया स्थिता । पुलकांचितसर्वांगी सा स्मरंती सदाशिवम्
डोळे मिटून, ध्यानात एकाग्र होऊन ती उभी होती. सदाशिवाचे स्मरण करत असताना तिचे सर्वांग रोमांचित झाले होते.
Verse 33
कंपस्वेदपरित्राणलज्जाप्रणयकेलिदात् । क्षणमप्यचला लिंगान्न वियोगमपेक्षते
कंप, घाम, संरक्षणाची गरज, लज्जा आणि प्रणयक्रीडेमुळे, तिला क्षणभरही लिंगाचा वियोग नको होता.
Verse 34
अथ तामब्रवीत्कापि दैवी वागशरीरिणी । विमुंच बालिके लिंगं प्रवाहोऽयं गतो महान्
तेव्हा एका दिव्य, अशरीरी वाणीने तिला म्हटले— “बालिके, लिंग सोड; हा महान् प्रवाह आता ओसरला आहे।”
Verse 35
त्वयार्चितमिदं लिंगं सैकतं स्थिरवैभवम् । भविष्यति महाभागे वरदं सुरपूजितम्
“महाभागे! तुझ्या पूजिलेल्या या वाळूच्या लिंगाला स्थिर वैभव प्राप्त होईल; ते वरदायी होईल आणि देवही त्याची पूजा करतील।”
Verse 36
तपश्चर्यां तवालोक्य रचितं धर्मपालनम् । लिंगं चैतन्नमस्कृत्य कृतार्थाः संतु मानवाः
“तुझी तपश्चर्या व धर्मपालन पाहून हे प्रतिष्ठित झाले आहे. या लिंगाला नमस्कार करून मानव कृतार्थ होवोत व परम प्रयोजन साधो।”
Verse 37
अहं हि तैजसं रूपमास्थाय वसुधातले । वसामि चात्र सिद्ध्यर्थमरुणाचलसंज्ञया
“मी तेजोमय दिव्य रूप धारण करून पृथ्वीवर वास करतो; आणि सिद्धीच्या हेतुने येथे ‘अरुणाचल’ या नावाने निवास करतो।”
Verse 38
रुणद्धि सर्वलोकेभ्यः परुषं पापसंचयम् । रुणो न विद्यते यस्मिन्दृष्टे तेनारुणाचलः
हे सर्व लोकांतील कठोर पापसंचय रोखून धरून ठेवते; आणि ज्याचे दर्शन होताच कोणतेही ‘ऋण’ उरत नाही, म्हणून त्याला ‘अरुणाचल’ म्हणतात।
Verse 39
ऋषयः सिद्धगंधर्वा महात्मानश्च योगिनः । मुक्त्वा कैलासशिखरं मेरुं चैनमुपासते
ऋषी, सिद्ध, गंधर्व, महात्मे व योगी—कैलास व मेरूची शिखरेही सोडून—या अरुणाचलाची भक्तिभावाने उपासना करतात।
Verse 40
मदंश जातयोः पूर्वं युध्यतोर्ब्रह्मकृष्णयोः । अहं मोहमपाकर्त्तुं तेजोरूपो व्यवस्थितः
पूर्वी, अहंकाराच्या अंशातून उद्भवून ब्रह्मा व कृष्ण (विष्णू) परस्पर युद्ध करीत असता, त्यांचा मोह दूर करण्यासाठी मी तेजोमय रूपाने प्रकट झालो।
Verse 41
ब्रह्मणा हंसरूपेण विष्णुना क्रोडरूपिणा । अदृष्टशेखरपदः प्रणतो भक्तियोगतः
ब्रह्मा हंस-रूपाने व विष्णू वराह-रूपानेही शिखर वा मूल पाहू शकले नाहीत; मग भक्तियोगाच्या बळाने ते दोघेही नम्रतेने प्रणाम करू लागले।
Verse 42
ततः प्रसन्नः प्रत्यक्षस्तस्यां वरमभीप्सितम् । प्रादां जगत्त्रयस्यास्य संरक्षायां तु कौशलम्
त्यानंतर प्रसन्न होऊन मी त्यांच्या समोर प्रत्यक्ष झालो आणि इच्छित वर दिला—या त्रिजगाच्या संरक्षणासाठी कौशल्य व सामर्थ्य।
Verse 43
प्रार्थितश्च पुनस्ताभ्यामरुणाचलसंज्ञया । अनैषि तैजसं रूपमहं स्थावरलिंगताम्
पुन्हा त्या दोघांनी विनंती केली की मी ‘अरुणाचल’ या नावाने तेथेच स्थित राहावे; तेव्हा मी माझे तेजोमय रूप अचल स्थावर-लिंगरूपात स्थापित केले।
Verse 44
गत्वा पृच्छ महाभागं मद्भक्तिं गौतमं मुनिम् । अरुणाचलमाहात्म्यं श्रुत्वा तत्र तपश्चर
हे महाभाग! तू जाऊन माझा भक्त गौतम मुनींना विचार. त्यांच्याकडून अरुणाचल माहात्म्य ऐकून तिथे तपश्चर्या कर.
Verse 45
तत्र ते दर्शयिष्यामि तैजसं रूपमात्मनः । सर्वपापनिवृत्त्यर्थं सर्वलोकहिताय च
तिथे मी तुला माझे तेजस्वी रूप दाखवीन, जे सर्व पापांच्या नाशासाठी आणि सर्व लोकांच्या हितासाठी असेल.
Verse 46
इति वाचं समाकर्ण्य निष्कलात्कथितां शिवात् । तथेति सहसा देवी गंतुं समुपचक्रमे
निष्कल शिवाकडून हे वचन ऐकून, देवीने 'तथास्तु' म्हटले आणि ती त्वरित जाण्यास सज्ज झाली.
Verse 47
अथ देवानृषीन्सर्वान्पश्चात्सेवार्थमागतान् । अवादीदंबिकालोक्य स्नेहपूर्णेन चक्षुषा
त्यानंतर, सेवेसाठी मागे आलेल्या सर्व देवांना आणि ऋषींना स्नेहपूर्ण डोळ्यांनी पाहून अंबिकेने म्हटले.
Verse 48
तिष्ठतात्रैव वै देवा मुनयश्च दृढव्रताः । नियमांश्चाधितिष्ठंतः कंपारोधसि पावने
हे देवांनो आणि दृढव्रती मुनींनो! तुम्ही इथेच पवित्र कंपा नदीच्या काठावर नियमांचे पालन करत राहा.
Verse 49
सर्वपापक्षयकरं सर्वसौभाग्यवर्द्धनम् । पूज्यतां सैकतं लिंगं कुचकंकणलांछनम्
कुच-कंकण-चिन्हयुक्त वाळूच्या लिंगाची पूजा करा; ते सर्व पापांचा क्षय करते आणि सर्व प्रकारचे सौभाग्य वाढवते.
Verse 50
अहं च निष्कलं रूपमास्थायैतद्दिवानिशम् । आराधयामि मंत्रेण शोणेश्वरं वरप्रदम्
आणि मीही निष्कल रूप धारण करून, मंत्राने वरप्रदाता शोणेश्वराची दिवसरात्र आराधना करतो.
Verse 51
मत्तपश्चरणाल्लोके मद्धर्मपरिपालनात् । मल्लिंगदर्शनाच्चैव सिध्यंत्विष्टविभूतयः
लोकी माझ्या तपाचे आचरण केल्याने, माझ्या धर्माचे पालन केल्याने, आणि माझ्या लिंगदर्शनानेही—इच्छित विभूती सिद्ध होवोत.
Verse 52
सर्वकामप्रदानेन कामाक्षीमिति कामतः । मां प्रणम्यात्र मद्भक्ता लभंतां वांछितं वरम्
सर्व कामना देणारी म्हणून मी ‘कामाक्षी’ म्हणून अभिलषित आहे; येथे माझे भक्त मला नमस्कार करून इच्छित वर प्राप्त करो.
Verse 53
अहं हि देवदेवस्य शंभोरव्याहतो जनः । आदेशं पालयिष्यामि गत्वारुणमहीधरम्
मी देवदेव शंभूचा अव्याहत सेवक आहे; अरुण पर्वतास जाऊन मी त्यांचा आदेश पाळीन.
Verse 54
तत्र गत्वा तपस्तीव्रं कृत्वा शंभुं प्रसाद्य च । मां तु लब्धवरां यूयं पश्चाद्रक्ष्यथ संगताः
तेथे जाऊन तीव्र तप करून आणि शंभूला प्रसन्न करून, मी वर प्राप्त केल्यावर तुम्ही सर्वांनी एकत्र येऊन पुढे माझे रक्षण करावे।
Verse 55
इति सर्वान्विसृज्याशु सद्भक्तान्पादसेविनः । अरुणाद्रिं गता बाला तपसे शंकराज्ञया
असे म्हणून तिने सर्व सद्भक्त पादसेवकांना त्वरेने निरोप दिला; आणि शंकराच्या आज्ञेने तपासाठी अरुणाद्रीकडे ती बाला निघाली।
Verse 56
नित्याभिसेविताऽकारि सखीभिरभियोगतः । आससादारुणाद्रीशं दिव्यदुंदुभिनादितम्
सख्यांनी नित्य सेवा केलेली व त्यांच्या आग्रहाने प्रेरित झालेली ती, दिव्य दुंदुभींच्या निनादाने गजरत असलेल्या अरुणाद्रीशाजवळ पोहोचली।
Verse 57
अंतस्तेजोमयं शांतमरुणाचलनायकम् । अप्सरोनृत्यगीतैश्च पूजितं पुष्पवृष्टिभिः
तिने अरुणाचलनायकाचे दर्शन घेतले—अंतःतेजोमय, परम शांत—ज्याची पूजा अप्सरांच्या नृत्य-गीतांनी व पुष्पवृष्टीने होत होती।
Verse 58
प्रणम्य स्थावरं लिंगं कौतूहलसमन्विता । सिद्धानां योगिनां सार्थमृषीणां चान्ववैक्षत
स्थावर लिंगाला प्रणाम करून, कुतूहलाने भरलेली ती सिद्ध, योगी आणि ऋषी यांच्या जमलेल्या समुदायाकडे सर्वत्र पाहू लागली।
Verse 59
अत्रिर्भृगुर्भरद्वाजः कश्यपश्चांगिरास्तथा । कुत्सश्च गौतमश्चान्ये सिद्धविद्याधरामराः
तिथे अत्रि, भृगु, भरद्वाज, कश्यप, अंगिरा, तसेच कुत्स, गौतम आणि इतर सिद्ध, विद्याधर व देव उपस्थित होते.
Verse 60
तपः कुर्वंति सततमपेक्षितवराप्तये । गंगाद्याः सरितश्चान्याः परितः पर्युपासते
इच्छित वर मिळवण्यासाठी ते सतत तपश्चर्या करतात; गंगा इत्यादी नद्या सभोवार त्यांची सेवा करतात.
Verse 61
दिव्यलिंगमिदं पूज्यमरुणाद्रिरिति स्मृतम् । वंदस्वेति सुरैः प्रोक्ता प्रणनाम पुनःपुनः
"हे दिव्य लिंग पूजनीय असून अरुणाद्री म्हणून ओळखले जाते, याला वंदन कर," असे देवांनी सांगितल्यावर तिने पुन्हा पुन्हा प्रणाम केला.
Verse 62
अभ्यर्थिता पुनः सर्वैरातिथ्यार्थे महर्षिभिः । शिवाज्ञया गौतमो मे द्रष्टव्य इति सावदत्
सर्व महर्षींनी पुन्हा आदरातिथ्यासाठी विनंती केली असता ती म्हणाली, "शिवाच्या आज्ञेनुसार मला गौतम ऋषींचे दर्शन घ्यायचे आहे."
Verse 63
अयमत्रर्षिभिर्भक्तैर्निर्दिष्टं तमथाभ्यगात् । स मुनिः शिवभक्तानां प्रथमस्तपसां निधिः
भक्त ऋषींनी निर्देश केल्यावर ती त्यांच्याकडे गेली. ते मुनी शिवभक्तांमध्ये श्रेष्ठ आणि तपश्चर्येचा खजिना आहेत.
Verse 64
वनांतरं गतेः प्रातः समित्कुशफलाहृतेः । अतिथीनाश्रमं प्राप्तानर्चथेति दृढव्रतान्
प्रातः वनांतरी जाऊन समिधा, कुश व फळे आणून, दृढव्रती मुनिने आज्ञा केली— “आश्रमात आलेल्या अतिथींचे विधिपूर्वक पूजन करा।”
Verse 65
शिष्यानादिश्य धर्मात्मा गतश्च विपिनांतरम् । अथ सा गौतमं द्रष्टुमागता पर्णशालिकाम्
धर्मात्मा मुनिने शिष्यांना उपदेश देऊन वनांतरी प्रस्थान केले. तेव्हा ती (देवी) गौतमांना पाहण्यासाठी पर्णशाळेच्या आश्रमात आली.
Verse 66
क्व गतो मुनिरित्युक्तैरित आयास्यति क्षणात् । शिष्यैरभ्यर्थितेत्युक्त्वा फलमूलैस्सुगंधिभिः
“मुनि कुठे गेले?” असे विचारल्यावर शिष्य म्हणाले— “क्षणातच येथे येतील.” मग “शिष्यांनी विनंती केली आहे” असे सांगून, सुगंधी फळमुळे देऊन त्यांनी तिचा सत्कार केला.
Verse 67
अभ्युत्थानेनासनेन पाद्येनार्घेण सूनृतैः । वचनैः फलमृलेन सार्चिता शिष्यसंपदा
उठून स्वागत, आसन देणे, पाद्य व अर्घ्य अर्पण करणे, तसेच मधुर-सत्य वचने आणि फळमुळे देऊन— शिष्यसंपत्तीने तिचा यथाविधी सत्कार केला.
Verse 68
क्षणं क्षमस्वसूनुस्तामन्ये जग्मुस्तदन्तिकम् । देव्यां प्रविष्टमात्रायां महर्षेराश्रमो महान्
ते म्हणाले— “हे प्रिय कन्ये, क्षणभर क्षमा कर”; आणि इतर जण तिच्या जवळ गेले. देवी प्रवेश करताच महर्षींचा महान आश्रम अद्भुत रीतीने परिवर्तित झाला.
Verse 69
अभवत्कल्पबहुलो मणिप्रासादसंकुलः । वनांतरादुपावृत्त्य समित्कुशफलाहरः
तेथे कल्पवृक्षांची बहुलता झाली आणि मणिमय प्रासादांनी ते सघन झाले। वनांतरातून परत येऊन मुनि समिधा, कुश व फळे घेऊन जवळ आला।
Verse 70
अपश्यत्स्वाश्रमं दूरे विमानशतशोभितम् । किमेतदिति साश्चर्यं चिंतयन्मुनिपुंगवः
दूरून त्याने आपलाच आश्रम पाहिला—शेकडो विमानांच्या शोभेने उजळलेला। “हे काय?” असे आश्चर्याने चिंतित राहून तो मुनिश्रेष्ठ ठरला।
Verse 71
गौर्याः समागमं सर्वमपश्यज्ज्ञानचक्षुषा । शीघ्रं निवर्तमानोऽसौ द्रष्टुं तां लोकमातरम्
ज्ञानचक्षूने त्याने गौरीचे सर्व आगमन पाहिले। लोकमातेचे दर्शन घ्यावे म्हणून तो तत्क्षणी वेगाने परतला।
Verse 72
शिष्यैः शीघ्रचरैर्वृत्तमावेदितमथाशृणोत्
मग वेगाने धावणाऱ्या शिष्यांनी सांगितलेला सर्व वृत्तांत त्याने ऐकला।
Verse 73
अथ महर्षिरुपागतकौतुको निजतपःफलमेव तदागमम् । शिवदयाकलितं परिचिन्तयन्नभजदाश्रममाश्रितवत्सलः
मग महर्षि कुतूहलाने भरून गेला। त्याने विचार केला—हे आगमन माझ्या तपाचेच फळ आहे, पण शिवकृपेने परिपूर्ण. शरणागतवत्सल तो आश्रमात प्रविष्ट झाला।