Adhyaya 3

Verse 1

सनक उवाच । भगवन्नरुणाद्रीश माहात्म्यमिदमद्भुतम् । श्रुतं शिवप्रसादेन दयया ते जगद्गुरोः

सनक म्हणाले—हे भगवन्, हे अरुणाद्रीश! हे अद्भुत माहात्म्य शिवकृपेने आणि हे जगद्गुरो, आपल्या दयेमुळे मी श्रवण केले आहे।

Verse 2

आश्चर्यमेतन्माहात्म्यं सर्वपापविनाशनम् । आराधयन्पुनः के वा वरदं शोणपर्वतम्

हे माहात्म्य आश्चर्यकारक असून सर्व पापांचा नाश करणारे आहे। वरदायी शोण पर्वताची आराधना करून मग कोण बरं (भक्तीतून) परत फिरेल?

Verse 3

अनादिरंतरहितः शिवः शोणचलाकृतिः । युवयोस्तपसा देव वरदानाय संस्थितः

शिव अनादी व अंतररहित असून ते शोणाचलरूपाने स्थित आहेत। हे देव! तुमच्या तपाच्या प्रभावाने ते तेथे वर देण्यासाठी विराजमान आहेत।

Verse 4

सकृत्संकीर्तिते नाम्नि शोणाद्रिरिति मुक्तिदे । सन्निधिः सर्वकामानां जायते चाघनाशनम्

‘शोणाद्री’ हे नाव एकदाही संकीर्तन केले असता ते मुक्ती देते। त्याने सर्व कामनांची सिद्धी होते आणि पापांचा नाश होतो।

Verse 5

शिवशब्दामृतास्वादः शिवार्चनकथाक्रमः । इति तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवः पितामहः

‘शिव’ शब्दामृताचा आस्वाद घेत आणि शिवपूजनाच्या कथाक्रमाचे वर्णन करत (सनक) असे म्हणाले। ते वचन ऐकून देवदेव पितामहांनी उत्तर दिले।

Verse 6

उवाच करुणामूर्तिररुणाद्रीशमानमन् । ब्रह्मोवाच । श्रूयतां वत्स पार्वत्याश्चरितं यत्पुरातनम्

अरुणाचलेश्वरास नमस्कार करून करुणामूर्ती ब्रह्मदेव म्हणाले— “वत्सा, पार्वतीचे ते प्राचीन पावन चरित्र ऐक.”

Verse 7

अरुणाद्रीशमाश्रित्य यथा सा निर्वृताभवत् । आससाद महादेवः कदाचित्पार्वतीपतिः

अरुणाचलनाथाचे शरण घेतल्याने ती जशी परम तृप्तीला पोहोचली—ते मी सांगतो. एकदा पार्वतीपती महादेव तिच्याजवळ आले.

Verse 8

रत्नसिंहासनं दिव्यं रत्नतोरणसंयुतम् । रत्नपुष्पफलोपेत कल्पद्रुममनोहरम्

तेथे दिव्य रत्नसिंहासन होते, रत्नतोरणाने अलंकृत; रत्नमय पुष्प-फळांनी भरलेल्या कल्पवृक्षांनी मनोहर दिसत होते.

Verse 9

परार्ध्य दृषदास्तीर्णं बद्धमुक्तावितानकम् । विमुक्तपुष्पप्रकरदिव्यधूपोरुसौरभम्

ते अत्यंत मौल्यवान शिळापट्टांनी आच्छादित होते, बांधलेल्या मोत्यांच्या वितानाने युक्त; आणि विखुरलेल्या पुष्पसमूह व दिव्य धूपाच्या गाढ सुगंधाने परिपूर्ण होते.

Verse 10

प्रलंबमालिकाजालनिनदद्भृंगसंकुलम् । दिव्यतूर्यघनारावप्रनृत्यद्गुहवाहनम्

लटकत्या माळांच्या जाळ्यात गुंजारव करणाऱ्या भुंग्यांनी ते भरले होते; आणि दिव्य वाद्यांच्या घनघोर नादाने हर्षित होऊन गुहाचे वाहन नृत्य करू लागले.

Verse 11

पार्वतीसिंहसंचारपरित्रस्तमहागजम् । अप्सरोभिः प्रनर्त्ताभिर्गायंतीभिश्च केवलम्

पार्वतीच्या सिंहाच्या संचाराने महागज भयभीत झाले; आणि सर्वत्र केवळ अप्सरा नृत्य करीत व गान करीत होत्या।

Verse 12

आसेवितपुरोरंगं दिक्पालकनिषेवितम् । ऋग्यजुःसामजैर्मंत्रैः स्तुवद्भिर्मुनिपुंगवैः

तो अग्र सभामंडप दिक्पालांनी सेविला होता; आणि ऋग्-यजुः-साम मंत्रांनी स्तुती करणाऱ्या श्रेष्ठ मुनिंनी तो प्रशंसिला।

Verse 13

ब्रह्मर्षिभिस्तथा देवैः सिद्धै राजर्षिभिवृतम् । गणैश्च विविधाकारैर्भस्मालंकृतविग्रहैः

तो ब्रह्मर्षी, देव, सिद्ध आणि राजर्षी यांनी वेढलेला होता; तसेच विविध रूपांच्या शिवगणांनीही, ज्यांचे देह भस्माने अलंकृत होते।

Verse 14

रुद्राक्षधारसुभगैरापूर्णं शिवतत्परैः । वीणावेणुमृदंगादितौर्यत्रिकजनिस्वनैः

तो रुद्राक्षमाळांनी शोभणाऱ्या शिवपरायण भक्तांनी परिपूर्ण होता; आणि वीणा, वेणू, मृदंग इत्यादी त्रिविध तूर्यांच्या नादाने निनादत होता।

Verse 15

घंटाटंकारसुभगैर्वेदध्वनिविमिश्रितैः । मनोहरं महादिव्यमासनं पार्वतीसखः

घंटांच्या मधुर टंकारात वेदध्वनी मिसळून निनादत होती; आणि पार्वतीसखा शिवाने त्या आसनाला मनोहर व परम दिव्य केले।

Verse 16

अलंचकार भगवन्भक्तानुग्रहकाम्यया । आस्थाय विमलं रूपं सर्वतेजोमयं शिवम्

भक्तांवर अनुग्रह करण्याच्या इच्छेने, भगवंताने सर्व तेजाने युक्त असे निर्मल शिव रूप धारण केले.

Verse 17

अंबिकासहितः श्रीमान्विजहार दयानिधिः । संगीतेन कथाभेदैर्द्यूतक्रीडाविकल्पनैः

दयानिधी श्रीमान शंकरांनी अंबिकेसह संगीत, विविध कथा आणि द्यूत क्रीडेच्या माध्यमातून विहार केला.

Verse 18

गणानां विकटैर्नृत्यै रमयामास पार्वतीम् । विसृज्य सकलान्देवानृषींश्चापि सभासदः

गणांच्या अद्भुत नृत्यांनी त्यांनी पार्वतीला रमविले आणि सभेतील सर्व देव व ऋषींना निरोप दिला.

Verse 19

वरान्प्रदाय विविधान्भक्तलोकाय वाञ्छितान् । आगमेषु विचित्रेषु सर्वर्तुकुसुमेषु च

भक्तांना विविध इच्छित वर देऊन, सर्व ऋतूंमधील फुलांनी बहरलेल्या विचित्र उद्यानांमध्ये ते रममाण झाले.

Verse 20

विजहारोमया सार्द्धं रत्नप्रासादपंक्तिषु । वापिकासु मनोज्ञासु रत्नसोपानपंक्तिषु

त्यांनी उमेसह रत्नजडित राजवाड्यांच्या रांगांमध्ये आणि रत्नांच्या पायऱ्या असलेल्या मनोहर तलावांमध्ये विहार केला.

Verse 21

केलिपर्वतशृंगेषु हेमरंभावनांतरे । गंगातरंगशीतेन फुल्लपंकजगंधिना

क्रीडा पर्वतांच्या शिखरांवर, सुवर्ण केळीच्या वनांमध्ये, गंगेच्या लहरींनी शीतल आणि फुललेल्या कमळांच्या सुगंधाने युक्त...

Verse 22

वातेन मंदगतिना विहारविहतश्रमः । स्वकामतः स्वयं देवः प्रेयसीमभ्यनन्दयत्

मंद गतीने वाहणाऱ्या वाऱ्यामुळे विहाराचा थकवा दूर झाल्यावर, देवाने स्वतः आपल्या इच्छेनुसार प्रियसीला आनंदित केले.

Verse 23

रतिरूपां शिवां देवीं सर्वसौभाग्यसुन्दरीम् । कदाचिद्रहसि प्रीता निजाज्ञावशवर्त्तिनम्

रतीसारखे रूप असलेल्या, सर्व सौभाग्य सुंदरी देवी शिवाने, एकदा एकांतात प्रसन्न होऊन, देवाला आपल्या आज्ञेच्या अधीन पाहिले.

Verse 24

रमणं जानती मुग्धा पश्चादभ्येत्य सादरम् । कराभ्यां कमलाभाभ्यां त्रिणेत्राणि जगद्गुरोः

त्यांना आपला प्रियकर जाणून, त्या मुग्धा नायिकेने मागून आदराने येऊन, आपल्या कमळासारख्या हातांनी जगद्गुरूंचे तिन्ही डोळे...

Verse 25

पिदधे लीलया शंभोः किमेतदिति कौतुकात् । चन्द्रादित्याग्निरूपेण पिहितेष्वक्षिषु क्रमात्

"हे काय आहे?" अशा कुतूहलाने शंभूचे डोळे लीलेने झाकले. चंद्र, सूर्य आणि अग्नि रूपी डोळे क्रमाने झाकले असता...

Verse 26

अन्धकारोऽभवत्तत्र चिरकालं भयंकरः । निमिषार्द्धेन देवस्य जग्मुर्वत्सरकोटयः

तेथे दीर्घकाळ भयानक अंधार पसरला. देवाच्या अर्ध्या निमिषात (डोळ्याच्या पापणीच्या हालचालीत) कोट्यवधी वर्षे निघून गेली.

Verse 27

देवीलीलासमुत्थेन तमसाभूज्जगत्क्षयः । तमसा पूरितं विश्वमपारेण समन्ततः

देवीच्या लीलेतून निर्माण झालेल्या त्या अंधकारामुळे जगाचा लय होऊ लागला. त्या अफाट अंधाराने विश्व सर्व बाजूंनी भरून गेले.

Verse 28

शून्यं ज्योतिः प्रचारेण विनाशं प्रत्यपद्यत । न व्यजृंभत विबुधा न च वेदाश्चकाशिरे

प्रकाशाचा संचार थांबल्यामुळे सर्व काही शून्य होऊन विनाशाप्रत गेले. देवतांचे सामर्थ्य प्रकट झाले नाही आणि वेदही प्रकाशित झाले नाहीत.

Verse 29

नापि जीवाः समभवन्नव्यक्तं केवलं स्थितम् । जगतामपि सर्वेषामकाले वीक्ष्य संक्षयम्

कोणतेही जीव उत्पन्न झाले नाहीत, केवळ अव्यक्तच शिल्लक राहिले. सर्व जगाचा असा अकाली नाश पाहून (ऋषी विचार करू लागले).

Verse 30

तपसा लब्धस्फूर्तीनां विचारः समपद्यत । किमेतत्तमसो जन्म भुवनक्षयकारणम्

तपश्चर्येमुळे ज्यांना ज्ञानदृष्टी प्राप्त झाली होती, त्यांना विचार पडला - "जगाचा नाश करणाऱ्या या अंधकाराचा जन्म कशाप्रकारे झाला?"

Verse 31

भगवानपि सर्वात्मा न नूनं कालमाक्षिपत् । देवी विनोदरूपेण पिधत्ते पुरजिद्दृशः

सर्वात्मा भगवानांनीही नक्कीच काळाचा विचार केला नाही; उलट देवीने खेळाच्या रूपाने त्रिपुरारींचे (शिवाचे) डोळे झाकले.

Verse 32

तेनेदमखिलं जातं निस्तेजो भुवनत्रयम् । अकालतमसा व्याप्ते सकले भुवनत्रये

त्यामुळे हे संपूर्ण त्रिभुवन निस्तेज झाले. सर्व तिन्ही लोकांमध्ये अवेळी अंधार पसरला.

Verse 33

का गतिर्लब्धराज्यानां तपसो देवजन्मनाम् । न यज्ञाः संप्रवर्तंते न पूज्यन्ते सुरा भुवि

तपश्चर्येने राज्य प्राप्त करणाऱ्या देवांची काय गती होईल? पृथ्वीवर यज्ञ होत नाहीत आणि देवांची पूजाही केली जात नाही.

Verse 34

इति निश्चित्य मनसा वीक्ष्य ते ज्ञानचक्षुषा । नित्यास्ते सूरयो भक्त्या शंभुमागम्य तुष्टुवुः

मनात असा निश्चय करून आणि ज्ञानचक्षूंनी पाहून, त्या नित्य सुरांनी भक्तीभावाने शंभूंकडे जाऊन त्यांची स्तुती केली.

Verse 35

नमः सर्वजगत्कर्त्रे शिवाय परमात्मने । मायया शक्तिरूपेण पृथग्भावमुपेयुषे

सर्व जगाचे कर्ते, परमात्मा शिवाला नमस्कार असो; जे मायेच्या (शक्तीच्या) रूपाने वेगळेपण (भेद) पावलेले आहेत.

Verse 36

अविनाभाविनी शक्तिराद्यैका शिवरूपिणी । लीलया जगदुत्पत्तिरक्षासंहृतिकारिणी

ती अविनाभाविनी शक्ति—आद्या, एकमेव, शिवरूपिणी—दिव्य लीलेंने जगताची उत्पत्ती, रक्षा व संहार घडविते।

Verse 37

अर्धांगी सा तव देव शिवशक्त्यात्मकं वपुः । एक एव महादेवो न परे त्वद्विना विभो

ती तुझी अर्धांगिनी आहे, हे देव; तुझे वपु शिव-शक्तिमय आहे। हे विभो, तूच एकमेव महादेव; तुझ्याविना दुसरा कोणी नाही।

Verse 38

लीलया तव लोकोयमकाले प्रलयं गतः । करुणा तव निर्व्याजा वर्द्धतां लोकवर्द्धनी

तुझ्या लीलेंने हा लोक अकाली प्रलयास गेला आहे। हे लोकवर्धिनी, तुझी निर्व्याज करुणा वाढो।

Verse 39

भवतो निमिषार्द्धेन तेजसामुपसंहृतेः । गतान्यनेकवर्षाणि जगतां नाशहेतवे

तुझ्या तेजाचा अर्धनिमेषात उपसंहार झाल्यामुळे, जगतांच्या नाशास कारणीभूत अशी असंख्य वर्षे निघून गेली आहेत।

Verse 40

ततः प्रसीद करुणामूर्त्ते काल सदाशिव । विरम प्रणयारब्धादमुष्माल्लोकसंक्षयात्

म्हणून प्रसन्न हो, हे करुणामूर्ते—हे काळा, हे सदाशिवा। या प्रणयातून उद्भवलेल्या लोकसंक्षयकारी आपत्तीतून विरम।

Verse 41

इति तेषां वचः श्रुत्वा भक्तानां सिद्धिशालिनाम् । विसृजाक्षोणि गौरीति करुणामूर्त्तिरब्रवीत्

सिद्धी प्राप्त केलेल्या त्या भक्तांचे वचन ऐकून, करुणामूर्ती शंकरांनी म्हटले, 'हे गौरी! डोळे सोडून दे.'

Verse 42

विससर्ज च सा देवी पिधानं हरचक्षुषाम् । सोमसूर्याग्निरूपाणां प्रकाशमभवज्जगत्

आणि त्या देवीने शंकरांच्या डोळ्यांवरील आवरण दूर केले; तेव्हा चंद्र, सूर्य आणि अग्निरूप नेत्रांच्या प्रकाशाने जग उजळून निघाले.

Verse 43

कियान्कालो गतश्चेति पृष्टैः सिद्धैश्च वै नतैः । उक्तं त्वन्निमिषार्द्धेन जग्मुर्वत्सरकोटयः

नतमस्तक झालेल्या सिद्धांनी 'किती काळ लोटला?' असे विचारले असता सांगितले गेले, 'तुमच्या अर्ध्या निमिषातच करोडो वर्षे निघून गेली.'

Verse 44

अथ देवः कृपामूर्त्तिरालोक्य विहसन्प्रियाम् । अब्रवीत्परमोदारः परं धर्मार्थसंग्रहम्

त्यानंतर कृपामूर्ती, परम उदार देवाने आपल्या प्रियेकडे पाहून हसून धर्माचे सार असलेले वचन सांगितले.

Verse 45

अविचार्य कृतं मुग्धे भुवनक्षयकारणात् । अयुक्तमिह पश्यामि जगन्मातुस्तवैव हि

'हे मुग्धे! तू विचार न करता हे कृत्य केलेस, जे जगाच्या नाशाला कारणीभूत ठरले. जगन्माता असूनही तुझे हे वागणे मला अयोग्य वाटते.'

Verse 46

अहमप्यखिलांल्लोकान्संहरिष्यामि संक्षये । प्राप्ते काले त्वया मौग्ध्यादकाले प्रलयं गताः

मीही संहारकाळ आला की सर्व लोकांचा संहार करतो; पण तुझ्या निरागस मूढपणामुळे अकालीच प्रलय घडून आला।

Verse 47

केयं वा त्वादृशी कुर्यादीदृशं सद्विगर्हितम् । कर्म नर्मण्यपि सदा कृपामूर्तिर्न बाधते

तुझ्यासारखी स्त्री असे सदैव निंद्य कृत्य कसे करील? करुणामूर्ती तर खेळातही असे वर्तन कधी मान्य करत नाहीत।

Verse 48

इति शम्भोर्वचः श्रुत्वा धर्मलोपभयाकुला । किं करिष्यामि तच्छांत्या इत्यपृच्छत्स्म तं प्रिया

शंभूचे वचन ऐकून धर्मलोपाच्या भयाने व्याकुळ झालेल्या प्रियेनं त्यांना विचारलं—“हे शांत होऊन योग्य व्हावं म्हणून मी काय करू?”

Verse 49

अथ देवः प्रसन्नात्मा व्याजहार दयानिधिः । देव्यास्तेनानुतापेन भक्त्या च तोषितः शिवः

मग दयानिधी देव प्रसन्नचित्त होऊन बोलले; देवीच्या त्या पश्चात्तापाने व भक्तीने शिव संतुष्ट झाले।

Verse 50

मन्मूर्तेस्तव केयं वा प्रायश्चित्तिरिहोच्यते । अथापि धर्ममार्गोयं त्वयैव परिपाल्यते

तू माझ्याच मूर्तिरूप आहेस; तुझ्यासाठी इथे प्रायश्चित्त काय सांगावे? तरीही धर्माचा हा मार्ग तुलाच नक्की जपावा लागेल।

Verse 51

श्रुतिस्मृतिक्रियाकल्पा विद्याश्च विबुधादयः । त्वद्रूपमेतदखिलं महदर्थोस्मि तन्मयः

श्रुती‑स्मृती, कर्मविधी, विद्या आणि देवगण इत्यादी—हा सर्व विस्तार तुझेच स्वरूप आहे. मीही त्या महान् तत्त्वात तन्मय होऊन त्यानेच व्यापलेला आहे.

Verse 52

मान्ययाभिन्नया देव्या भाव्यं लोकसिसृक्षया

हे मान्ये देवी, जी माझ्यापासून अभिन्न आहेस—लोकांची सृष्टी (आणि पालन) करण्यासाठी हे कार्य अवश्य करावे लागेल.

Verse 53

तस्माल्लोकानुरूपं ते प्रायश्चित्तं विधीयते । षड्विधो गदितो धर्मः श्रुतिस्मृतिविचारतः

म्हणून लोकांच्या समजुतीस अनुरूप तुझ्यासाठी प्रायश्चित्त ठरविले जाते. श्रुती‑स्मृतीच्या विचाराने धर्म सहा प्रकारचा सांगितला आहे.

Verse 54

स्वामिना नानुपाल्येत यदि त्याज्योऽनुजीविभिः । न त्वां विहाय शक्नोमि क्षणमप्यासितुं क्वचित्

स्वामीने आश्रितांचे पालन केले नाही तर आश्रितांनी त्याला त्यागावे. पण तुला सोडून मी कुठेही क्षणभरही राहू शकत नाही.

Verse 55

अहमेव तपः सर्वं करिष्याम्यात्मनि स्थितः । पृध्वी च सकला भूयात्तपसा सफला तव

मीच आत्मस्वरूपात स्थित राहून सर्व तप करीन; आणि तुझ्या तपाने ही संपूर्ण पृथ्वी सफल व कल्याणमय होवो.

Verse 56

त्वत्पादपद्मसंस्पर्शात्त्वत्तपोदर्शनादपि । निरस्यंति स्वसान्निध्याद्दुष्टजातमुपद्रवम्

तुझ्या पद्मचरणांच्या स्पर्शाने आणि तुझ्या तपाचे दर्शन होताच, केवळ सान्निध्यमात्राने दुष्टजनोत्पन्न उपद्रव दूर होतात।

Verse 57

कर्मभूमेस्त्वमाधिक्यहेतवे पुण्यमाचर । त्वत्तपश्चरणं लोके वीक्ष्य सर्वोपि संततम्

या कर्मभूमीच्या उत्कर्षासाठी पुण्याचरण कर. जगात तुझे तपश्चर्या पाहून सर्व लोक सतत धर्माकडे प्रेरित होतील।

Verse 58

धर्मे दृढतरा बुद्धिं निबध्नीयान्न संशयः । कृतार्थयिष्यति महीं दया ते धर्मपालनैः

धर्मात अधिक दृढ बुद्धी बांध; यात संशय नाही. तुझ्या दयामय धर्मपालनाने पृथ्वी कृतार्थ होईल।

Verse 59

त्वमेवैतत्सकलं प्रोक्ता वेदैर्देवि सनातनैः । अस्ति कांचीपुरी ख्याता सर्वभूतिसमन्विता

हे देवि, हे सर्व तूच आहेस—असे सनातन वेद सांगतात. कांचीपुरी नावाची एक ख्यात नगरी आहे, जी सर्व प्रकारच्या ऐश्वर्यसमृद्धीने युक्त आहे।

Verse 60

या दिवं देवसंपूर्णा प्रत्यक्षयति भूतले । यत्र कृतं तपः किंचिदनंतफलमुच्यते

ती (कांची) देवसमूहाने परिपूर्ण होऊन जणू स्वर्गच भूमीवर प्रत्यक्ष करते. तेथे केलेले थोडेसे तपही अनंत फल देणारे असे म्हटले जाते।

Verse 61

देवाश्च मुनयः सर्वे वासं वांछंति संततम् । तत्र कंपेति विख्याता महापातकनाशिनी

सर्व देव व मुनिगण सतत तेथे वास करण्याची इच्छा करतात। त्या प्रदेशात ‘कम्पा’ नावाने विख्यात (नदी/स्थान) महापातकांचा नाश करणारी म्हणून प्रसिद्ध आहे।

Verse 62

यत्र स्थितानां मर्त्यानां कम्पन्ते पापकोटयः । तत्र चूतद्रुमश्चैको राजते नित्यपल्लवः

जिथे राहणाऱ्या मर्त्यांच्या पापकोट्या थरथरतात (आणि नष्ट होतात)। तेथे एकच आंब्याचा वृक्ष नित्य नव्या पल्लवांनी शोभून दिसतो।

Verse 63

संपूर्णशीतलच्छायः प्रसूनफलपल्लवैः । तत्र जप्तं हुतं दत्तमनन्तफलदं भवेत्

पुष्प-फल व कोवळ्या पल्लवांनी समृद्ध, पूर्ण शीतल छाया देणारा—तेथे केलेला जप, हवन आणि दान अनंत फल देणारे ठरते।

Verse 64

गणाश्च विविधाकारा डाकिन्यो योगिनीगणाः । परितस्त्वां निषेवंतां विष्णुमुख्यास्तथा पराः

विविध रूपांचे गण, डाकिणी व योगिनीगण सर्व बाजूंनी तुझी सेवा करीत असतात; तसेच विष्णुप्रमुख श्रेष्ठ देवगणही (तुझी उपासना करतात)।

Verse 65

अहं च निष्कलो भूत्वा तव मानसपंकजे । सन्निधास्यामि मा भूस्त्वं देवि मद्विरहाकुला

मीही निष्कल (निराकार) होऊन तुझ्या मानसकमळात सदा सन्निध राहीन। हे देवि, माझ्या विरहाने व्याकुळ होऊ नकोस।

Verse 66

इत्युक्ता देवदेवेन देवी कंपांतिकं ययौ । तपः कर्तुं सखीयुक्ता विस्मयाक्रान्तलोचना

देवाधिदेवाने असे सांगितल्यावर देवी सख्यांसह, विस्मयाने भरलेल्या नेत्रांनी, तप करण्यासाठी कंपा-तटाजवळ गेली।

Verse 67

कंपां च विमलां सिन्धुं मुनिसमघनिषेविताम् । आलोक्य कोमलदलमेकाम्रं दृष्टिवारणम्

मुनिसमूहांनी सेविलेली निर्मळ कंपा-धारा तिने पाहिली; तसेच कोवळ्या पानांचा एकमेव आंब्याचा वृक्षही पाहिला, जो नजर खिळवून ठेवणारा होता।

Verse 68

फलपुष्पसमाकीर्णं कोकिलालापसंकुलम् । प्रससाद पुनर्देवं सस्मार च महेश्वरम्

फळ-फुलांनी भरलेले व कोकिळांच्या कूजनाने निनादणारे ते पाहून देवी पुन्हा प्रसन्न झाली आणि महेश्वर प्रभूचे स्मरण करू लागली।

Verse 69

कामाग्निपरिवीतांगी तपःक्षामेव साऽभवत् । अभ्यभाषत सा गौरी विजयां पार्श्ववर्त्तिनीम्

कामाग्नीने वेढलेल्या गौरीचे अंग जणू तपाने क्षीण झाले. तेव्हा देवीने बाजूला उभी असलेल्या विजयेला संबोधिले।

Verse 70

कामशोकपरीतांगी पुरारिविरहाकुला

ती काम-शोकाने व्यापलेली, त्रिपुरारि (शिव) यांच्या विरहाने व्याकुळ झाली होती।

Verse 71

इममघहरमागतानिशं स्वयमपि पूजयितुं तपोभिरीशम् । अयमभिनवपल्लवप्रसूनः स्मरयति मां स्मरबन्धुरेकचूतः

मी रात्री पापहर ईश्वराचे तपाने स्वतः पूजन करण्यास आलो आहे. पण नवपल्लव व पुष्पांनी शोभलेला हा एकटा आंबा-वृक्ष मला स्मर—कामदेव, त्याचा प्रिय बंधु—याची आठवण करून देतो.

Verse 72

कथमिव विरहः शिवस्य सह्यः क्षुभितधियात्र भृशं मनोभवेन । तदपि च तरुणेंदुचूडपादस्मरणमहौषधमेकमेव दृष्टम्

इथे मनोभव (काम) मुळे मन अत्यंत क्षुब्ध झाले आहे; अशा वेळी शिव-विरह कसा सहन होईल? तरी मला एकच महौषध दिसते—तरुण चंद्र शिरावर धारण करणाऱ्या प्रभूच्या चरणांचे स्मरण.