Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । अथ श्रीमदरुणाचलमाहात्म्यपूर्वार्धः प्रारभ्यते । ललाटे त्रैपुंड्री निटिलकृतकस्तूरितिलकः स्फुरन्मालाधारः स्फुरितकटिकौपीनवसनः । दधानो दुस्तारं शिरसि फणिराजं शशिकलां प्रदीपः सर्वेषामरुणगिरियोगीविजयते

श्रीगणेशास नमस्कार। आता श्रीमद् ‘अरुणाचल-माहात्म्य’चा पूर्वार्ध आरंभ होतो। ज्यांच्या ललाटावर त्रिपुंड्र, निटिलावर कस्तुरी-तिलक; ज्यांची माळ तेजस्वी, कटिवस्त्र व कौपीन झळाळते; जे शिरावर दुस्तर फणिराज व शशिकला धारण करतात—असे सर्वांचे दीपस्वरूप अरुणगिरी-योगी विजयशाली होवोत।

Verse 2

व्यास उवाच । अथाहुर्मुनयः सूतं नैमिषारण्यवासिनः । अरुणाचलमाहात्म्यं त्वत्तः शुश्रूषवो वयम्

व्यास म्हणाले—मग नैमिषारण्यात राहणाऱ्या मुनींनी सूतांना म्हटले: ‘आपल्याकडून आम्हाला अरुणाचल-माहात्म्य—ती पावन महिमा—ऐकण्याची उत्कंठा आहे।’

Verse 3

तन्माहात्म्यं वदेत्युक्तः सूतः प्रोवाच तान्मुनीन् । श्रीसूत उवाच । एतदर्थं चतुर्वक्त्रं पप्रच्छ सनकः पुरा

"त्याचे माहात्म्य सांगा," अशी विनंती केल्यावर सूतांनी त्या ऋषींना सांगितले. श्रीसूत म्हणाले: "पूर्वी याच विषयावर सनकाने चतुर्मुख ब्रह्मदेवाला विचारले होते."

Verse 4

शृणुतावहिता यूयं तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम् । यदाकर्णयतां भक्त्या नराणां पापनाशनम्

तुम्ही सर्वजण एकाग्रतेने ऐका, मी आता तुम्हाला ते सांगणार आहे. जे भक्तीभावाने ऐकल्यास मनुष्यांच्या पापांचा नाश होतो.

Verse 5

सत्यलोके स्थितं पूर्वं ब्रह्माणं कमलासनम् । सनकः परिपप्रच्छ प्रणतः प्रांजलिः स्थितः

पूर्वी सत्यलोकात असलेल्या कमलासन ब्रह्मदेवाला सनकाने हात जोडून आणि नतमस्तक होऊन प्रश्न विचारला.

Verse 6

सनक उवाच । भुवनाधार देवेश वेदवेद्य चतुर्मुख । आसीदशेषविज्ञानं प्रसादाद्भवतो मम

सनक म्हणाले: "हे भुवनाधारा! हे देवेशा! हे वेदवेद्य! हे चतुर्मुखा! तुमच्या कृपेने मला संपूर्ण ज्ञान प्राप्त झाले आहे."

Verse 7

भवद्भक्तिविभूत्या मे शोधिते चित्तदर्पणे । बिंबते सकलं ज्ञानं सकृदेवोपदेशतः

"तुमच्या भक्तीच्या वैभवाने माझा चित्तरूपी आरसा शुद्ध झाला असून, केवळ एकदाच केलेल्या उपदेशाने सर्व ज्ञान त्यात प्रतिबिंबित होत आहे."

Verse 8

सारार्थं वेदवेदानां शिवज्ञानमनाकुलम् । लब्धवानहमत्यंतं कटाक्षैस्ते जगद्गुरोः

हे जगद्गुरू! तुमच्या कृपाकटाक्षाने मला वेदांचे सार असलेले निर्मल आणि संशयरहित शिवज्ञान पूर्णपणे प्राप्त झाले आहे.

Verse 9

लिंगानि भुवि शैवानि दिव्यानि च कृपानिधे । मानुषाणि च सैद्धानि भौतानि सुरनायक

हे कृपानिधे! हे सुरनायका! पृथ्वीवर दिव्य, मानुष, सिद्ध आणि भौतिक अशी विविध प्रकारची शिवलिंगे आहेत.

Verse 11

नामस्मरणमात्रेण यत्पातकविनाशनम् । शिवसारूप्यदं नित्यं मह्यं वद दयानिधे

हे दयानिधे! ज्याच्या केवळ नामस्मरणाने पापांचा नाश होतो आणि जे नित्य शिवसारूप्य मोक्ष देते, त्याबद्दल मला सांगा.

Verse 12

अनादिजगदाधारं यत्तेजः शैवमव्ययम् । यच्च दृष्ट्वा कृतार्थः स्यात्तन्मह्यमुपदिश्यताम्

जे अनादी जगाचा आधार आहे, जे अविनाशी शैव तेज आहे आणि ज्याचे दर्शन घेतल्याने जीव कृतार्थ होतो, त्याचा मला उपदेश करा.

Verse 13

इति भक्तिमतस्तस्य कौतूहलसमन्वितम् । वाक्यमाकर्ण्य भगवान्प्रससाद तपोनिधिः

भक्ताचे हे कुतूहलपूर्ण आणि भक्तीने युक्त बोलणे ऐकून तपोनिधी भगवान अत्यंत प्रसन्न झाले.

Verse 14

दध्यौ च सुचिरं शंभुं पंकजासनसंस्थितः । अंतरंगसुखांभोधिमग्नचेताश्चतुर्मुखः

कमलासनावर विराजमान चतुर्मुख ब्रह्म्याने दीर्घकाळ शंभूचे ध्यान केले; त्याचे चित्त अंतःकरणातील आनंदसागरात निमग्न झाले।

Verse 15

दृष्ट्वा यदा पुरा दृष्टं तेजःस्तंभमयं शिवम् । उत्तीर्णसकलाधारं न किंचित्प्रत्यबुध्यत

पूर्वी पाहिलेल्या त्या दर्शनाचे स्मरण झाले—तेजःस्तंभरूप शिव, जो सर्व आधारांपलीकडे आहे—तरी त्याला त्याचा किंचितही उलगडा झाला नाही।

Verse 16

पुनराज्ञां शिवाल्लब्धामनुपालयितुं प्रभुः । निर्वर्त्त्य हृदयं योगात्सस्मार सुतमानतम्

मग शिवाकडून मिळालेली आज्ञा पाळण्यासाठी प्रभूंनी योगाने हृदय स्थिर करून, नम्रतेने नतमस्तक असलेल्या आपल्या पुत्राचे स्मरण केले।

Verse 17

शिवदर्शनसंजातपुलकांकितविग्रहः । आनंदवाष्पवन्नेत्रः सगद्गदमभाषत

शिवदर्शनाने त्याच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले; आनंदाश्रूंनी डोळे भरले—आणि तो गद्गद वाणीने बोलला।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । अतः संस्मारितः पुत्र भवताऽहं पुरातनम् । शिवयोगमनुध्यायन्नस्मार्षं तव चादरात्

ब्रह्मा म्हणाले—म्हणून हे पुत्रा, तू मला त्या प्राचीन तत्त्वाचे स्मरण करून दिलेस। शिवयोगाचे चिंतन करताना स्नेहामुळे मी तुलाही स्मरले।

Verse 19

शिवभक्तिः परा जाता तपोभिर्बहुभिस्तव । तया मदीयं हृदयं व्यावर्त्तितमिव क्षणात्

तुझ्या अनेक तपश्चर्येमुळे तुझ्यात शिवाची परा भक्ती उत्पन्न झाली; तिच्यामुळे माझे हृदयही क्षणात जणू पालटून गेले आहे।

Verse 20

पावयंति जगत्सर्वं चरितैस्ते निराकुले । येषां सदाशिवे भक्तिर्वर्द्धते सार्वकालिकी

हे निष्कलंक, ज्यांची सदाशिवावरची भक्ती सर्वकाळ वाढत राहते, ते आपल्या आचरणाने सारे जग पावन करतात।

Verse 21

संभाषणं सहावासः क्रीडा चैव विमिश्रणम् । दर्शनं शिवभक्तानां स्मरणं चाघनाशनम्

शिवभक्तांशी संभाषण, त्यांचा सहवास, त्यांच्यासह क्रीडा व मिसळणे—अगदी त्यांचे दर्शन व स्मरणही पापांचा नाश करते।

Verse 22

श्रूयतामद्भुतं शैवमाविर्भूतं यथा पुरा । अव्याजकरुणापूर्णमरुणाद्र्यभिधं महः

ऐका, प्राचीन काळी जसे अद्भुत शैव प्राकट्य झाले—अव्याज करुणेने परिपूर्ण, ‘अरुणाद्रि’ (अरुणाचल) नावाचे ते महान तेज।

Verse 23

अहं नारायणश्चोभौ जातौ विश्वाधिकोदयात् । बहु स्यामिति संकल्पं वितन्वानात्सदाशिवात्

मी आणि नारायण—आम्ही दोघेही—विश्वापलीकडील त्या परम उदयातून उत्पन्न झालो; ‘मी अनेक होईन’ हा संकल्प विस्तार करणाऱ्या सदाशिवापासून।

Verse 24

स्वभावेन समुद्भूतौ विवदंतौ परस्परम् । न च श्रांतौ नियुध्यंतौ साहंकारौ कदाचन

स्वभावत: उत्पन्न झालेले ते दोघे परस्परांशी वाद घालीत होते; कधीही न थकता, अहंकाराने प्रेरित होऊन अखंड युद्ध करीत राहिले।

Verse 25

परस्परं रणोत्साहमावयोरतिभीषणम् । आलोक्य करुणामूर्तिरचिंतयदथेश्वरः

आमचा परस्परांवरील अतिभीषण रणोत्साह पाहून, करुणामूर्ती ईश्वर विचार करू लागला।

Verse 26

किमर्थमनयोर्युद्धं जायते लोकनाशनम् । मया सृष्टमहं पातेति विवादमधितस्थुषोः

या दोघांमध्ये लोकनाशक युद्ध का उत्पन्न व्हावे?—‘मी सृष्टी केली, मीच पालन करतो’ असे म्हणत दोघेही वादात ठाम उभे होते।

Verse 27

समयेऽस्मिन्स्वयं लक्ष्यो मुग्धयोरनयोर्भृशम् । यदि युद्धं न रोत्स्यामि तदा स्याद्भुवनक्षयः

या वेळी या दोघा मुग्धांस मी स्वतः प्रत्यक्ष व्हायला हवे; जर मी हे युद्ध थांबवले नाही, तर भुवनांचा क्षय होईल।

Verse 28

वेदेषु मम माहात्म्यं विश्वाधिकतया श्रुतम् । न जानाते इमौ मुग्धौ क्रोधतो गलितस्मृती

वेदांत माझे माहात्म्य विश्वापेक्षा श्रेष्ठ असे ऐकिवात आहे; पण क्रोधाने स्मृती गळून पडलेल्या या दोघांना ते कळत नाही।

Verse 29

सर्वोपि जंतुरात्मानमधिकं मन्यते भृशम् । अमतान्यसमाधिक्यस्त्वधः पतति दुर्मतिः

प्रत्येक प्राणी स्वतःला फार श्रेष्ठ मानतो; परंतु जो मूढ इतरांपेक्षा स्वतःला अधिक समजतो, तो अधःपतन पावतो।

Verse 30

यद्यहं क्वापि भुवने दास्यामि मितिमात्मनः । तदा तद्रूपविज्ञानात्स आत्मा सोपि मामियात्

जर मी जगात कुठे तरी स्वतःसाठी मोजता येईल अशी मर्यादा ठरविली, तर त्या रूपाचे ज्ञान झाल्याने तो आत्मा—तोही—मलाच प्राप्त होईल।

Verse 31

इति निश्चित्य मनसा स्वयमेव सदाशिवः । आवयोर्युध्यतोर्मध्ये वह्निस्तंभः समुद्यतः

असा मनाशी निश्चय करून स्वयं सदाशिव, आम्ही युद्ध करीत असताना आमच्या मध्ये अग्निस्तंभ रूपाने प्रकट झाले।

Verse 32

अतीत्य सकलांल्लोकान्सर्वतोऽग्निरिव ज्वलन्

तो सर्व लोकांना ओलांडून, सर्व बाजूंनी अग्नीप्रमाणे ज्वलंत झाला।

Verse 33

अनाद्यंततया चाथ दृगार्तौ संव्यतिष्ठताम् । तेजःस्तंभं ज्वलंतं तमालोक्य शिथिलाशयौ

मग त्याच्या अनादि-अनंत स्वरूपाने दृष्टी व्याकुळ होऊन ते थांबले; त्या ज्वलंत तेजःस्तंभास पाहून त्यांचा दर्प शिथिल झाला।

Verse 34

आवयोः पुरतो जाता वाणी चाप्यशरीरिणी । किमर्थं बालकौ युद्धं कल्प्यते मूढमानसौ

तुमच्या दोघांच्या समोर एक अशरीरी वाणी प्रकट झाली— “मूढमनाचे बालकांप्रमाणे तुम्ही हे युद्ध कशासाठी रचता?”

Verse 35

युवयोर्बलवैषम्यं शिव एव विवेक्ष्यते । तेजःस्तभमयं रूपमिदं शंभोर्व्यवस्थितम्

तुमच्या दोघांच्या बळातील वैषम्य शिवच पाहील. येथे उभे असलेले हे तेजोमय स्तंभरूप शंभूचेच प्राकट्य आहे.

Verse 36

आद्यंतयोर्यदि युवामीक्षिषाथां बलाधिकौ । इति तां गिरमाकर्ण्य नियुद्धाद्विरतौ तदा

“तुम्ही स्वतःला अधिक बलवान मानत असाल तर याचा आदि व अंत पाहा”— असे वचन ऐकून तेव्हा ते युद्धातून निवृत्त झाले.

Verse 37

अहं विष्णुश्च गतिमान्विचेतुं तद्व्यवस्थितौ । अग्निस्तंभमयं रूपं शंभोराद्यंतवर्जितम्

“मी आणि विष्णू हे जाणून घेण्यासाठी निघालो. शंभूचे हे अग्निस्तंभमय रूप आदि-अंतवर्जित आहे.”

Verse 38

आलोकितुं व्यवसितावावामाद्यंतभागतः । बिंबितं व्योमगं चंद्रं यथा बालौ जिघृक्षतः

आम्ही त्याचा आदि व अंत या बाजूंनी पाहण्याचा निश्चय केला— जसे दोन बालक आकाशातील प्रतिबिंबित चंद्र पकडू पाहतात.

Verse 39

तथैवावां समुद्युक्तौ परिच्छेत्तुं च तन्महः । अथ विष्णुर्महोत्साहात्क्रोडोऽभूत्सुमहावपुः

तसेच आम्ही दोघेही त्या महातेजाचा अंत जाणण्यासाठी उद्युक्त झालो. तेव्हा विष्णू महोत्साहाने अत्यंत विशाल देहाचा वराह झाला.

Verse 40

तन्मूलविचयाऽयाच्च भूमिगर्भं व्यदारयत् । अहं च हंसतां प्राप्तो महावेगं समुत्पतन्

त्याच्या मुळाचा शोध घेण्यासाठी त्याने भूमीचा गर्भ फाडला. आणि मी हंसस्वरूप धारण करून महावेगाने वर उडालो.

Verse 41

दिदृक्षुस्तच्छिरोभागं वियदूर्ध्वमगाहिषम् । अधोधोदारयन्क्षोणिमशेषामपि माधवः

त्याचा शिरोभाग पाहण्याची इच्छा करून मी आकाशात प्रवेश करून वर वर गेलो. पण माधव पृथ्वीला अधिकाधिक खाली चिरत तिचा सर्व भागही भेदून गेला.

Verse 42

आविर्भूतमिवाधस्तादग्निस्तंभमवैक्षत । अनेककोटिवर्षाणि विचिन्वन्नपि तेजसः

त्याने खालीकडून जणू प्रकट झालेला अग्निस्तंभ पाहिला. आणि त्या तेजाचा शोध घेत अनेक कोटी वर्षे घालवूनही त्याचा अंत मिळाला नाही.

Verse 43

अपश्यन्नादिमक्षय्यमार्तरूपः स विह्वलः । विशीर्णदंष्ट्रबलयो विगलत्संधिबंधनः

अक्षय व अगम्य आद्याला न पाहता तो व्याकुळ व आतुर झाला. त्याच्या दंष्ट्रा व कंकणे तुटली, आणि देहाचे संधिबंध सैल झाले.

Verse 44

श्रमातुरस्तृषाक्रांतो नो यातुमशकद्धरिः । वाराहं रूपमतुलं संधारयितुमक्षमः

श्रमाने पीडित व तहाने व्याकुळ झालेला हरि पुढे जाऊ शकला नाही; त्या अतुल वराह-रूपाला धारण करून ठेवणेही त्यास अशक्य झाले।

Verse 45

विहंतुमपि विश्रांतो विषसाद रमापतिः । अचिंतयदमेयात्मा परिश्रांतशरीरवान्

पुन्हा प्रहार करण्यासाठी विश्रांती घेऊनही रमापती विषादात बुडाले; देहाने अत्यंत परिश्रांत तो अमेयात्मा विचार करू लागला।

Verse 47

येनाहमात्मनो नाथमात्मानं नावबुद्धवान् । अयं हि सर्ववेदानां देवानां जगतामपि

ज्याच्यामुळे मी माझ्या स्वतःच्या नाथाला—स्वसत्य स्वरूपाला—ओळखू शकलो नाही; तोच सर्व वेदांचा, देवांचा आणि जगांचाही स्वामी आहे।

Verse 48

गलितश्रीः क्रियाश्रांतः शरण्यं शिवमाश्रयन् । धिङ्ममेदं महन्मौग्ध्यमहंकारसमुद्भवम्

श्री मावळली, क्रियांनी थकून तो शरण्य शिवाचा आश्रय घेऊन म्हणाला—“धिक्कार असो, अहंकारातून उत्पन्न झालेले हे माझे महान् मूढपण!”

Verse 49

यन्मयान्वेष्टुमारब्धं शिवं पशुवपुर्धृता । अव्याजकरुणाबन्धोः पितुः शंभोः प्रसादतः

पशुरूप देह धारण करूनही मी शिवाचा शोध आरंभ केला—हे तर अव्याज करुणेचा बंधू, माझा पिता शंभू यांच्या कृपेनेच शक्य झाले।

Verse 50

पुनरेवेदृशी लब्धा मतिर्मे स्वात्मबोधिना । स्वयमेव महादेवः शंभुर्यं पातुमिच्छति

स्वात्मबोधाने मला पुन्हा तशीच मती प्राप्त झाली; ज्याचे रक्षण स्वयं महादेव शंभू इच्छितात, त्याचेच ते पालन करतात।

Verse 51

तस्य सद्यो भवेज्ज्ञानमनहंकारमात्मजम् । न शक्नोमि पुनः कर्तुं पूजामस्य जगद्गुरोः

त्याच्यासाठी आत्मज, निरहंकार ज्ञान तत्क्षणी प्रकट होते; पण मी या जगद्गुरूची पूजा पुन्हा करू शकत नाही।

Verse 52

निवेदयामि चात्मानं शरणं यामि शंकरम् । इति दध्यौ शिवं विष्णुः स्तुत्यामर्पितचेतनः

“मी स्वतःला अर्पण करतो आणि शंकराच्या शरण जातो”—असे म्हणत विष्णूंनी शिवाचे ध्यान केले, स्तुतीने चित्त समर्पित करून।

Verse 53

सत्प्रसादाद्भूतपतेः पुनरेवोद्धुतः क्षितौ । अहं च गगनेऽभ्राम्यमनेकानपि वत्सरान्

भूतपतीच्या सद्प्रसादाने मला पुन्हा भूमीतून उचलले गेले; आणि मी अनेक वर्षे आकाशात भटकत राहिलो।

Verse 54

आघूर्णमाननयनः श्लथपक्षः श्रमं गतः । उपर्युपरि चापश्यं ज्वलनं पुरतः स्थितम्

डोळे गरगरत, पंख शिथिल होत, श्रमाने थकून मी वरवर पाहिले; आणि समोर उभे असलेले ज्वलंत अग्निरूप तेज पाहिले।

Verse 55

तेजःस्तम्भं स्थूललिंगाभं शैवं तेजः सुरार्चितम् । आहुः स्म केचिदालोक्य सिद्धास्तेजोंशसंभवाः

ते पाहून काही सिद्ध—त्याच तेजाच्या अंशातून उत्पन्न—म्हणाले: ‘हा तेजःस्तंभ आहे, स्थूल लिंगासारखा; ही शैव ज्योती आहे, जिला देवही पूजितात।’

Verse 56

नित्यां शंभोः परां कोटिं दिदृक्षुं मां कृतोद्यमम् । अहोऽयं सत्यमुग्धत्वमद्यापि च चिकीर्षति

शंभूची नित्य, परम कोटी पाहण्याची इच्छा धरून मला प्रयत्न करताना पाहून ते म्हणाले: ‘अहो! हे खरेच मोह आहे; आणि अजूनही हा प्रयत्न करीत आहे।’

Verse 57

आसन्नदेहपातोऽपि नाहंकारोऽस्य वै गतः । विशीर्यमाणपक्षोऽयं श्रांत्वा विभ्रांतलोचनः

देहपात जवळ आला तरी त्याचा अहंकार गेला नाही. त्याचे पंख तुटत होते; थकून त्याचे डोळे भ्रमितपणे इकडे-तिकडे फिरत होते.

Verse 58

अपारतेजसि व्यर्थो विमोहोऽयं भविष्यति । एवं व्याकुलचित्तोऽयं क्रोडरूपी जनार्दनः

या अपार तेजासमोर याचा मोहयुक्त प्रयत्न व्यर्थ ठरेल. अशा रीतीने व्याकुळचित्त होऊन वराहरूपी जनार्दनही गोंधळला.

Verse 59

व्यावर्त्तितः शिवेनैव निर्व्याजकरुणाजुषा । ईदृशां ब्रह्ममुख्यानां सुराणां कोटिसंभवः

तो स्वतः शिवानेच—निर्व्याज करुणेत स्थित—परत फिरविला. ब्रह्मादि देवतांच्या कोट्यवधींचाही असा उद्गम व परिणाम आहे.

Verse 60

यत्तेजःपरमाणुभ्यस्तस्य पारं दिदृक्षते । स्वात्मनो यो गतो ध्यात्वा समये भगवाञ्छिवः

त्या तेजाच्या अणूरेणूपेक्षाही सूक्ष्म अशा पलीकडचे पाहण्याच्या इच्छेने, भगवान शिव योग्य वेळी ध्यानाद्वारे स्वतःच्या आत्म्यात विलीन झाले.

Verse 61

यदि बुद्धिं ददात्यस्मै तस्य नश्येदहंक्रिया । इत्येवं वदतां तेषां सिद्धानां सदयं वचः

'जर भगवंत याला सद्बुद्धी देतील, तर याचा अहंकार नष्ट होईल.' असे त्या सिद्धांचे अत्यंत दयाळू वचन होते.

Verse 62

आकर्ण्य शीर्णाहंकारो ह्यहमात्मन्यचिंतयम् । न वेदराशिविज्ञानात्तपस्तीर्थनिषेवणात्

हे ऐकून माझा अहंकार गळून पडला आणि मी मनात विचार केला: 'केवळ वेदांच्या ज्ञानाने नाही, तपश्चर्येने नाही किंवा तीर्थयात्रेनेही नाही...'

Verse 63

संजायते शिवज्ञानमस्यैवानुग्रहादृते । शीर्णेऽपि पक्षयुगले सीदत्यंगे ह्यचंचले

शिवज्ञान केवळ त्यांच्या कृपेनेच प्राप्त होते; त्याविना, दोन्ही पंख तुटले तरी जीव अचल शरीरात खितपत पडतो.

Verse 64

पुनरुत्सहते चेतः स्वाहंकारस्य संग्रहे । धिङ्मामहं क्रियाक्रांतमनात्मबलवेदिनम्

तरीही मन पुन्हा अहंकार गोळा करण्यास धजते. मला धिक्कार असो, जो कर्मात अडकलो आहे आणि अनात्म वस्तूंनाच बळ मानत आहे.

Verse 65

शिवार्पितमनस्केभ्यः सिद्धेभ्यः सततं नमः । येषां संसर्गलब्धेन तपसा शोधिताशयः

शिवाला अर्पित मन असलेल्या सिद्धांना सतत नमस्कार. त्यांच्या पावन सत्संगातून लाभलेल्या तपाने अंतःकरणातील आशय शुद्ध होतो.

Verse 66

शिवमेनं विजानामि स्वात्महेतुं पुरःस्थितम् । यत्प्रसादोपलब्धेन विभवेन समन्विताः

समोर उभा असलेला हा स्वात्म्याचा हेतु मी शिवच आहे असे जाणतो. त्याच्या कृपेने मिळालेल्या विभवाने युक्त होऊन ते पूर्णत्व पावतात.

Verse 67

देवाः सर्वे भविष्यंति सततं शमितारयः । यस्य वेदा न जानंति परमार्थं महागमैः

सर्व देव सदैव शत्रुनिवारित होतात; परंतु महागमांसह वेदही ज्याचा परमार्थ जाणू शकत नाहीत.

Verse 68

तमेव शरणं यामि शंभुं विश्वविलक्षणम् । अवादिषमथाभाष्यं विष्णुं कमललोचनम्

मी केवळ त्यालाच शरण जातो—विश्वापेक्षा विलक्षण शंभूला. मग कमललोचन विष्णूस उद्देशून मी बोललो.

Verse 69

लब्धदेहः शिवं भक्त्या संश्रितश्चन्द्रशेखरम् । अहो किमिदमाश्चर्यमागतं शौर्यशालिनाम्

देह पुन्हा मिळवून, भक्तीने चंद्रशेखर शिवाचा आश्रय घेऊन तो म्हणाला—‘अहो! शौर्यशालींवर हे कोणते आश्चर्य आले आहे?’

Verse 70

शंभुना यत्समुद्भूतमहंकारमुपाश्रितौ । आवां परस्परं युद्धमाकर्ण्य विपुलं महत्

शंभूमुळे उत्पन्न झालेल्या अहंकाराचा आश्रय घेऊन आम्ही दोघांनी जे परस्पर महाभयानक युद्ध केले, ते ऐकून...

Verse 71

स एव शंकरः सर्वमहंकारमथावयोः । अपाहरदमेयात्मा स्वमाहात्म्यप्रकाशनात्

त्या अप्रमेय स्वरूप असलेल्या शंकरांनी स्वतःचे महात्म्य प्रकट करून आम्हा दोघांचा सर्व अहंकार दूर केला.

Verse 72

इममीश्वरमानतं सुरैरनलस्तम्भमयं सदाशिवम् । अभिपूजयितुं प्रवर्तते स भवेद्वै भवसागरस्य नौः

देवांनी वंदन केलेल्या या अग्निस्तंभ रूप सदाशिवाची पूजा करण्यास जो प्रवृत्त होतो, तो भवसागरासाठी नौकाच बनतो.