Adhyaya 25

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्मारण्ये यथाऽनीता सत्यलोकात्सरस्वती

सूत म्हणाले—आता मी आणखी एक उत्तम तीर्थ-माहात्म्य सांगतो—सरस्वती सत्यलोकातून धर्मारण्यात कशी आणली गेली ते।

Verse 2

मार्कंडेयं सुखासीनं महामुनिनिषेवितम् । तरुणादित्यसंकाशं सर्वशास्त्रविशारदम्

त्यांनी महामुनींनी सेवित, सुखासीन मार्कंडेयांना पाहिले—उगवत्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आणि सर्व शास्त्रांत पारंगत।

Verse 3

सर्वतीर्थमयं दिव्यमृषीणां प्रवरं द्विजम् । आसनस्थं समायुक्तं धन्यं पूज्यं दृढव्रतम्

ते दिव्य, सर्वतीर्थमय, ऋषींमध्ये श्रेष्ठ, पूज्य द्विज मार्कंडेय आसनावर सम्यक् स्थित दिसले—धन्य, वंदनीय आणि दृढव्रती।

Verse 4

योगात्मानं परं शांतं कमडलुधरं विभुम् । अक्षसूत्रधरं शांतं तथा कल्पां तवासिनम्

त्यांनी त्यांना योगस्वरूप, परम शांत व विभू म्हणून पाहिले—कमंडलू धारण केलेले, जपमाळ हातात घेतलेले; शांत, आणि कल्पान्तरांपर्यंतही त्या अवस्थेत स्थित।

Verse 5

अक्षोभ्यं ज्ञानिनं स्वस्थं पितामहसमुद्युतिम् । एवं दृष्ट्वा समाधिस्थं प्रहर्षोत्फुल्ललोचनम्

अक्षोभ्य, ज्ञानी व अंतःस्थिर—पितामह ब्रह्म्यासम तेजस्वी—त्यांना असे समाधिस्थ पाहून त्यांच्या नेत्रांत हर्ष फुलून आला।

Verse 6

प्रणम्य स्तुतिभिर्युक्त्या मार्क्कंडं मुनयोऽब्रुवन् । भगवन्नैमिषारण्ये सत्रे द्वादशवार्षिके

योग्य स्तुतींसह प्रणाम करून मुनींनी मार्कंडेयांना म्हटले—“भगवन्! नैमिषारण्यात द्वादश-वर्षीय सत्रयज्ञात…”

Verse 7

त्वयावतारिता ब्रह्मन्नदी या ब्रह्मणः सुता । तथा कृतं च तत्रैव गंगा वतरणं क्षितौ

“हे ब्राह्मण! ब्रह्माची कन्या असलेली ती नदी तुम्ही अवतरित केली; आणि त्याच ठिकाणी गंगेचेही पृथ्वीवर अवतरण घडविले।”

Verse 8

गीयमाने कुलपतेः शौनकस्य मुनेः पुरः । सूतेन मुनिना ख्यातमन्येषामपि शृण्वताम्

मुनींचे कुलपती शौनक यांच्या समोर जेव्हा ते गात होते, तेव्हा मुनि सूतांनी ते कथन प्रसिद्ध केले; इतरही ऐकत होते।

Verse 9

तच्छ्रुत्वा महदाख्यानम स्माकं हृदि संस्थितम् । पापघ्नी पुण्यजननी प्राणिनां दर्शनादपि

ते महान आख्यान ऐकून ते आमच्या हृदयात स्थिर झाले—ती (सरस्वती) पापहारी व पुण्यजननी आहे; प्राण्यांना तर केवळ दर्शनानेही।

Verse 10

मार्कण्डेय उवाच । धर्मारण्ये मया विप्राः सत्यलोकात्सरस्वती । समानीता सुरेखाद्रौ शरण्या शरणार्थिनाम्

मार्कण्डेय म्हणाले—हे विप्रहो! धर्मारण्यात मी सत्यलोकातून सरस्वतीदेवीला सुरेखा पर्वतावर आणले; ती शरणागतांची शरण आहे.

Verse 11

भाद्रपदे सिते पक्षे द्वादशी पुण्यसंयुता । तत्र द्वारावतीतीर्थे मुनिगंधर्वसेविते

भाद्रपदातील शुक्ल पक्षातील पुण्ययुक्त द्वादशीस, मुनि व गंधर्वांनी सेविलेल्या त्या द्वारावती तीर्थात (हे कर्म करावे)।

Verse 12

तस्मिन्दिने च तत्तीर्थे पिंडदानादि कारयेत् । तत्फलं समवाप्नोति पितॄणां दत्तमक्षयम्

त्या दिवशी आणि त्या तीर्थात पिंडदान इत्यादी कर्म करावे; त्याचे फळ असे की पितरांना दिलेले दान अक्षय होते.

Verse 13

महदाख्यानमखिलं पापघ्नं पुण्यदं च यत् । पवित्रं यत्पवित्राणां महापातकनाशनम्

हे संपूर्ण महाख्यान पाप नष्ट करणारे व पुण्य देणारे आहे; ते पवित्रांमध्येही परम पवित्र असून महापातकांचा नाश करते.

Verse 14

सर्वमंगलमांगल्यं पुण्यं सारस्वतं जलम् । ऊर्ध्वं किं दिवि यत्पुण्यं प्रभासांते व्यवस्थितम्

सारस्वत जल हे सर्व मंगलांतील परम मंगल व परम पुण्य आहे; प्रभासाच्या अंतस्थानी जे पुण्य प्रतिष्ठित आहे, त्याहून वर स्वर्गातही कोणते पुण्य असेल?

Verse 15

सारस्वतजलं नॄणां ब्रह्महत्यां व्यपोहति । सरस्वत्यां नराः स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः । पश्चात्पिंडप्रदातारो न भवंति स्तनंधयाः

सारस्वत जल मानवांच्या ब्रह्महत्येसारख्या महापापाचा नाश करते. सरस्वतीमध्ये स्नान करून, पितर आणि देवतांचे तर्पण केल्यावर, जे पिंडदान करतात, ते पुन्हा स्तनपान करणारे बालक होत नाहीत (त्यांना मोक्ष मिळतो).

Verse 16

यथा कामदुघा गावो भवन्तीष्टफलप्रदाः । तथा स्वर्गापवर्गैकहैतुभूता सरस्वती

ज्याप्रमाणे कामधेनु गाई इच्छित फळ देणाऱ्या असतात, त्याप्रमाणे सरस्वती ही स्वर्ग आणि मोक्ष (अपवर्ग) मिळवून देण्याचे एकमेव कारण आहे.