Mantra 43
Rishi: Ṛgvedic provenance commonly linked to the Iśa/Agni prayer tradition; VS school attribution is secondary.
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अग्ने॒ नय॑ सु॒पथा॑ रा॒ये अ॒स्मान्विश्वा॑नि देव व॒युना॑नि वि॒द्वान् । यु॒यो॒ध्यस्मज्जु॑हुरा॒णमेनो॒ भूयि॑ष्ठां ते॒ नम॑ उक्तिं विधेम॒ स्वाहा॑
Transliteration
agné náya supáthā rāyé asmā́n víśvāni deva vayúnāni vidvā́n | yuyódhya asmáj juhurāṇám éno bhū́yiṣṭhāṃ te náma uktíṃ vidhema svā́hā ||
Translation
हे अग्ने, धनासाठी आम्हाला सुमार्गाने ने; हे देव, तू सर्व वयुनानि (उपाय‑विधाने) जाणणारा आहेस. आमच्या मागे लागणारे पाप आमच्यापासून दूर कर; आम्ही तुला अत्यंत नमस्कार व स्तुतीवाणी अर्पण करू—स्वाहा।
Padapatha (Word Analysis)
अग्ने । नय । सु-पथा । रायॆ । अस्मान् । विश्वानि । देव । वयुनानि । विद्वान् । युयोधि । अस्मत् । जुहुराणम् । एनः । भूयिष्ठाम् । ते । नमः । उक्तिम् । विधेम । स्वाहा ।
Word by Word
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
नयlead (you lead)
नय:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी (धातु)
सुपथाby a good path
सुपथा:
करण
TypeNoun (used adverbially/instrumental)
Rootसु-पथ- (प्रातिपदिक)
रायेfor wealth
राये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootराय्/रा- (स्त्री; ‘राय्’ = wealth) (प्रातिपदिक)
अस्मान्us
अस्मान्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वानिall
विश्वानि:
कर्म
TypeAdjective (substantival)
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
वयुनानिdevices/means; wise ordinances
वयुनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootवयुन- (प्रातिपदिक)
विद्वान्knowing; the knower
विद्वान्:
कर्ता (विशेषणरूपेण ‘अग्ने/देव’)
TypeParticiple (adjectival)
Rootविद् (धातु) → विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
युयोधिward off; fight away
युयोधि:
क्रिया
TypeVerb
Rootयुध् (धातु)
अस्मत्from us
अस्मत्:
अपादान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जुहुराणम्the assailing (one); the injuring (sin)
जुहुराणम्:
कर्म (युयोधि इत्यस्य)
TypeParticiple
Rootजुहू/हु (धातु) → जुहुराण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
एनःsin; guilt
एनः:
कर्म (युयोधि इत्यस्य; ‘sin’ as object)
TypeNoun
Rootएनस् (प्रातिपदिक)
भूयिष्ठाम्most abundant; greatest
भूयिष्ठाम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective (superlative)
Rootभूयस् (तुलनात्मक) → भूयिष्ठ (अतिशय) (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नमःobeisance; homage
नमः:
कर्म (उक्तिम्-समासार्थे/विशेषणार्थे)
TypeNoun (indeclinable-like in usage)
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
उक्तिम्utterance; hymn
उक्तिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउक्ति- (प्रातिपदिक)
विधेमmay we perform/offer; let us render
विधेम:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु) उपसर्गः वि- → वि-धा
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
यज्ञ-सम्बद्ध-निपात (आहुत्यन्ते)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes