Mantra 41
Rishi: Traditional: associated with the Adhvaryu transmission; often left unspecified in Saṃhitā colophons for such yajuṣ-formulas
Devata: Viṣṇu (with offering-seal svāhā; ghṛta as medium)
Chandas: Yajuṣ (prose-formula; not a fixed ṛk-meter)
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒रु वि॑ष्णो॒ वि क्र॑मस्वो॒रु क्षया॑य नस्कृधि । घृ॒तं घृ॑तयोने पिब॒ प्रप्र॑ य॒ज्ञप॑तिं तिर॒ स्वाहा॑
Transliteration
urú víṣṇo ví kramasvorú kṣáyāya naḥ kṛdhi | ghṛtáṃ ghṛtáyone piba prá-pra yajñápatíṃ tira svā́hā
Translation
हे विष्णो, विशालपणे पाऊल टाक; आमच्यासाठी निवासार्थ विस्तीर्ण क्षय (आवास) कर. हे घृतयोनि, घृत पान कर. पुढे-पुढे, यज्ञपतिला पार उतरव—स्वाहा.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒रु । वि॑ष्णो॒ । वि । क्र॑मस्व । उ॒रु । क्षया॑य । नः । कृधि । घृ॒तम् । घृ॑त-योने । पिब । प्र-प्र । य॒ज्ञ-प॑तिम् । तिर । स्वाहा॑ ।
Word by Word
उरुwide, vast
उरु:
विशेषणम् (विष्णोः)
TypeAdjective
Rootउरु (प्रातिपदिक)
विष्णोO Viṣṇu
विष्णो:
सम्बोधन (आह्वानम्)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
विforth, apart, widely
वि:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
क्रमस्वstride, step
क्रमस्व:
क्रिया (विष्णोः)
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु)
उरुwide, ample
उरु:
विशेषणम् (क्षयाय)
TypeAdjective
Rootउरु (प्रातिपदिक)
क्षयायfor a dwelling/place of abode
क्षयाय:
सम्प्रदानम् (उद्देश्यः)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
नःof us, our
नः:
सम्बन्धः (अस्माकम्)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
कृधिmake, do
कृधि:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
घृतम्ghee
घृतम्:
कर्म (पिब)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
घृतयोनेO ghee-wombed one (whose source is ghee)
घृतयोने:
सम्बोधन (आह्वानम्)
TypeNoun (compound epithet)
Rootघृतयोनि (प्रातिपदिक; घृत + योनि)
पिबdrink
पिब:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा (धातु)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
प्रstrongly forth
प्र:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
यज्ञपतिम्the lord of the sacrifice
यज्ञपतिम्:
कर्म (तिर)
TypeNoun
Rootयज्ञपति (प्रातिपदिक; यज्ञ + पति)
तिरcarry across, bring over
तिर:
क्रिया
TypeVerb
Rootतॄ/तॢ (धातु; ‘तिरति’)
स्वाहाsvāhā (hail; offering-call)
स्वाहा:
सम्बोधन/उद्गारः (हविर्निवेदन-चिह्नम्)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
V
ViṣṇuA
AgniY
Yajñapati (Lord of Sacrifice)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes