Mantra 38
Rishi: Yajurvedic ritual tradition (Viṣṇu-stride mantra lineage).
Devata: Viṣṇu (Urukrama) with oblation addressed through Agni as consumer
Chandas: Mixed (liturgical; pāda-like cadence with svāhā termination)
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒रु वि॑ष्णो॒ वि क्र॑मस्वो॒रु क्षया॑य नस्कृधि । घृ॒तं घृ॑तयोने पिब॒ प्रप्र॑ य॒ज्ञप॑तिं तिर॒ स्वाहा॑ ।
Transliteration
urú víṣṇo ví kramasvorú kṣáyāya naḥ kṛdhi | ghṛtáṃ ghṛtayoné piba práprá yajñápatíṃ tira svā́hā ||
Translation
हे विष्णो, व्यापक रीतीने पाऊल टाक; आमच्या निवासासाठी विस्तृत जागा करून दे. हे घृत-योनि, घृत पि; यज्ञपतीला पुढे ने, पार पोहोचव—स्वाहा।
Padapatha (Word Analysis)
उ॒रु । वि॑ष्णो । वि । क्र॑मस्व । उ॒रु । क्षया॑य । नः । कृधि । घृ॒तम् । घृ॑त-योने । पिब । प्र-प्र । य॒ज्ञ-प॑तिम् । तिर । स्वाहा ।
Word by Word
उरुwide, vast
उरु:
विशेषणम् (कर्म/अधिकरण-सम्बन्धे)
TypeAdjective
Rootउरु (प्रातिपदिक)
विष्णोO Viṣṇu
विष्णो:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
विforth, apart, widely
वि:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
क्रमस्वstride forth!
क्रमस्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु) + वि
उरुwide
उरु:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootउरु (प्रातिपदिक)
क्षयायfor dwelling/abode
क्षयाय:
सम्प्रदानम्
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
नःof us / for us
नः:
सम्बन्धः (अस्माकम्)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
कृधिmake!
कृधि:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
घृतम्ghee
घृतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
घृतयोनेO (Agni) whose womb/source is ghee
घृतयोने:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootघृत-योनि (समासः; प्रातिपदिक)
पिबdrink!
पिब:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा (धातु)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
प्रstrongly forth
प्र:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
यज्ञपतिम्the lord of the sacrifice
यज्ञपतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ-पति (समासः; प्रातिपदिक)
तिरacross, over, beyond
तिर:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootतिरस्/तिरः (अव्यय)
स्वाहाsvāhā (oblatory exclamation)
स्वाहा:
सम्बोधन/उद्गारः (होम-समाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
V
Viṣṇu (Urukrama)A
AgniY
Yajñapati (Lord of Sacrifice)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes