Mantra 36
Rishi: Yājñavalkya-tradition (general)
Devata: Varuṇa (as ṛta and stabilising power)
Chandas: Yajus (prose formula)
Samhita Patha (Devanagari)
वरु॑णस्यो॒त्तम्भ॑नमसि वरु॑णस्य स्कम्भ॒सर्ज॑नी स्थो वरु॑णस्य ऋत॒सद॑न्यसि॒ वरु॑णस्य ऋत॒सद॑नमसि वरु॑णस्य ऋत॒सद॑न॒मा सी॑द
Transliteration
váruṇasyo·ttámbhanam asi váruṇasya skambha·sárjanī sthó váruṇasya ṛ·tá·sádanī asi váruṇasya ṛ·tá·sádanam asi váruṇasya ṛ·tá·sádanam ā́ sīd
Translation
तू वरुणाचे उत्तम्भन (आधार-स्थापन) आहेस; तुम्ही वरुणाचे स्कम्भ-सर्जनी (आधार घडविणारे) आहात. तू वरुणाचे ऋत-सदन आहेस; तू वरुणाचे ऋत-सदन आहेस. वरुणाच्या ऋत-सदनावर बस.
Padapatha (Word Analysis)
वरु॑णस्य । उ॒त्तम्भ॑नम् । अ॒सि॒ । वरु॑णस्य । स्क॒म्भ॒-सर्ज॑नी । स्थः॒ । वरु॑णस्य । ऋ॒त॒-सद॑नी । अ॒सि॒ । वरु॑णस्य । ऋ॒त॒-सद॑नम् । अ॒सि॒ । वरु॑णस्य । ऋ॒त॒-सद॑नम् । आ । सी॑द ।
Word by Word
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
उत्तम्भनम्support; propping up
उत्तम्भनम्:
प्रेडिकेट-नाम (असि के साथ)
TypeNoun
Rootउद्-स्तम्भ् (धातु) → उत्तम्भन (कृदन्त/नाम)
असिyou are
असि:
(सम्बोधन/विधेय) क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
स्कम्भpillar; prop
स्कम्भ:
प्रेडिकेट-नाम (स्थः के साथ)
TypeNoun
Rootस्कम्भ (प्रातिपदिक; स्तम्भ/आधार-अर्थ)
सर्जनीreleaser; loosener
सर्जनी:
प्रेडिकेट-नाम (स्थः के साथ)
TypeNoun
Rootसृज् (धातु) → सर्जनी (कृदन्त/नाम; ‘सर्जन’ से)
स्थःyou two are
स्थः:
(सम्बोधन/विधेय) क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु; ‘स्था/अस्’ परम्परा में ‘स्थः’ = ‘you two are’)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
ऋतसदनीseat/abode of ṛta (cosmic order)
ऋतसदनी:
प्रेडिकेट-नाम (असि के साथ)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक) + सदन (प्रातिपदिक) → ऋतसदनी (समास/नाम)
असिyou are
असि:
(सम्बोधन/विधेय) क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
ऋतसदनम्seat/abode of ṛta
ऋतसदनम्:
प्रेडिकेट-नाम (असि के साथ)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक) + सदन (प्रातिपदिक) → ऋतसदन (समास/नाम)
असिyou are
असि:
(सम्बोधन/विधेय) क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
ऋतसदनम्the seat/abode of ṛta
ऋतसदनम्:
कर्म (सीद के साथ)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक) + सदन (प्रातिपदिक) → ऋतसदन (समास/नाम)
आtowards; unto
आ:
क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
सीदsit; take your seat
सीद:
क्रिया (आज्ञार्थ)
TypeVerb
Rootसद् (धातु)
Entities Mentioned
V
VaruṇaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes