Mantra 33
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic transmission; specific ṛṣi not explicitly marked in the Saṃhitā here)
Devata: Auspicious conveyance-pair under brahman (functional devatā: the yoked pair/act of yoking, with welfare as the invoked power)
Chandas: Mixed/prose-like yajus-formula (Yajus)
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒स्रा॒वेतं॑ धूर्षाहौ यु॒ज्येथा॑मन॒श्रू अवी॑रहणौ ब्रह्म॒चोद॑नौ । स्व॒स्ति यज॑मानस्य गृ॒हान् ग॑च्छतम्
Transliteration
u·srā·vétaṃ dhūrṣāhau yu·jyéthāman·aśrū avī́rahāṇau brahma·códanau | sva·stí yája·mānasya gṛ·hā́n ga·cchatam
Translation
हे धुरा वाहणारे व जू सहन करणारे दोघांनो, तुम्ही जुडा—अश्रुरहित, कोणत्याही वीराला इजा न करणारे, ब्रह्मवाणीने प्रेरित. कल्याणासह यजमानाच्या घरी जा.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒स्रा॒वेत॑म् । धूर्षाहौ । यु॒ज्येथा॑म् । अ॒न॒श्रू इति॑ । अवी॑रहणौ । ब्रह्म॒चोद॑नौ । स्व॒स्ति । यज॑मानस्य । गृ॒हान् । ग॑च्छतम् ।
Word by Word
उस्रावेतम्having obtained the dawn/light (or: dawn-winning)
उस्रावेतम्:
Kartā (युज्येथाम् के कर्ता-द्वय का विशेषण)
TypeAdjective
Rootउस्रा (प्रातिपदिक) + वेत (√विद्/√वेद् ‘जानना/पाना’ से कृत) → ‘वेत’ = ‘प्राप्त/विन्दित’ (विशेषण)
धूर्षाहौO two burden-enduring/strong ones
धूर्षाहौ:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootधूर्षाह (प्रातिपदिक; धूर्ष्/धुर् ‘भार/जुआ’ + साह ‘सहने/जीतने वाला’)
युज्येथाम्may you two be yoked / yoke yourselves
युज्येथाम्:
(मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√युज् (युजिर् योगे)
अनश्रूtearless, not weeping
अनश्रू:
Kartā (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनश्रु (प्रातिपदिक; अ-नश्रु ‘अश्रु-रहित’)
अवीरहणौnot slaying heroes / non-violent to heroes
अवीरहणौ:
Kartā (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअवीरहण (प्रातिपदिक; अ-वीर-हण ‘वीरों का हनन न करने वाले/वीर-हन्ता नहीं’)
ब्रह्मचोदनौimpelled by sacred word / urged by Brahman
ब्रह्मचोदनौ:
Kartā (कर्तृ-विशेषण)
TypeNoun/Adjective
Rootब्रह्मचोदन (प्रातिपदिक; ब्रह्म ‘मन्त्र/वेद’ + चोदन ‘प्रेरक’)
स्वस्तिwell-being, auspiciousness
स्वस्ति:
(आशीर्वाद/मङ्गल-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootस्वस्ति (अव्यय) अव्यय-रूप; सु + अस्ति
यजमानस्यof the sacrificer
यजमानस्य:
सम्बन्ध (गृहान् का स्वामी/सम्बन्धी)
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक; √यज् से वर्तमान-कर्तरि ‘यजमान’)
गृहान्homes, houses
गृहान्:
Karma
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
गच्छतम्go (you two)
गच्छतम्:
(मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति)
Entities Mentioned
B
Brahman (sacred speech)S
Svasti (Welfare/Auspiciousness)Y
Yoked pair / conveyance-team (functional devatā)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes