Mantra 92
Rishi: RV seer-tradition for Agni-Vaiśvānara verses; VS application is Adhvaryu-functional
Devata: Agni Vaiśvānara
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
दि॒वि पृ॒ष्टो अ॑रोचता॒ग्निर्वै॑श्वान॒रो बृ॒हन् । क्ष्मया॑ वृधा॒न ओज॑सा॒ चनो॑हितो॒ ज्योति॑षा बाधते॒ तम॑:
Transliteration
diví pṛṣṭó arocatā́gnír vaiśvānaráḥ bṛhán | kṣmáyā vṛdhāná ójasā cánōhito jyótiṣā bādhate támaḥ
Translation
दिवी, उच्च स्वर्गात, महान अग्नी वैश्वानर प्रकाशमान झाला. तो पृथ्वीच्या आधाराने, आपल्या ओजाने वाढत—आमच्या हितासाठी नियोजित—आपल्या ज्योतीने अंधार दूर करतो.
Padapatha (Word Analysis)
दि॒वि । पृ॒ष्टः । अ॒रो॒च॒त॒ । अ॒ग्निः । वै॑श्वान॒रः । बृ॒हन् । क्ष्मया॑ । वृ॒धा॒नः । ओज॑सा । चनः॑-हितः । ज्योति॑षा । बा॒ध॒ते॒ । तमः॑ ।
Word by Word
दिविin heaven
दिवि:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootदिव् (प्रातिपदिक: द्यौ/दिव्) अथवा अव्ययीभाव-रूप
पृष्टःsprinkled/bedewed (touched)
पृष्टः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपृश् (धातु) → पृष्ट (कृदन्त) अथवा प्रातिपदिक ‘पृष्ट’
अरोचतshone forth
अरोचत:
क्रिया (अग्निः कर्ता)
TypeVerb
Rootरुच् (धातु)
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
वैश्वानरःVaiśvānara (belonging to all men)
वैश्वानरः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक)
बृहन्great, lofty
बृहन्:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)
क्ष्मयाby/with the earth
क्ष्मया:
करण
TypeNoun
Rootक्ष्मा (प्रातिपदिक)
वृधानःgrowing, increasing
वृधानः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective/Participle
Rootवृध् (धातु) → वृधान (कृदन्त, शानच्)
ओजसाby strength, with vigor
ओजसा:
करण
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
हितःplaced, established
हितः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective/Participle
Rootधा (धातु) → हित (कृदन्त, क्त)
ज्योतिषाby light
ज्योतिषा:
करण
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
बाधतेdrives away, repels
बाधते:
क्रिया (अग्निः कर्ता)
TypeVerb
Rootबाध् (धातु)
तमःdarkness
तमः:
कर्म
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
Agni VaiśvānaraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes