Mantra 75
Rishi: Vedic tradition attributes the underlying Ṛgvedic source to seer-lineages of Indra/Soma hymns (exact ṛṣi to be fixed by RV concordance for this pāda-set)
Devata: Indra/Soma complex (victory and vāja-winning imagery; ‘steed’ metaphor)
Chandas: Tr̥ṣṭubh/Jagatī-type (to be confirmed by RV source identification)
Samhita Patha (Devanagari)
आ रोद॑सी अपृण॒दा स्व॑र्म॒हज्जा॒तं यदे॑नम॒पसो॒ अधा॑रयन् । सो अ॑ध्व॒राय॒ परि॑ णीयते क॒विरत्यो॒ न वाज॑सातये॒ चनो॑हितः
Transliteration
ā ródasī apṛṇadā́ svàr-maháj jā́taṃ yád enam apáso ádhārayann | só adhvarā́ya pári nīyate kavír átyo ná vā́ja-sātaye cánō-hitaḥ
Translation
तूने दोन्ही रोदसी (पृथ्वी व द्यौ) भरून टाकल्या; जेव्हा अपस् (जल) यांनी जन्मलेल्या त्याला धारण केले, तेव्हा तूने महान् स्वर्गप्रकाशही परिपूर्ण केला. तो कवि अध्वर (यज्ञ)ासाठी परि-नीयत होतो—जसा बक्षीस-जिंकण्यासाठी घोडा नेला जातो तसा—आमच्या आनंदासाठी तेथे स्थापित.
Padapatha (Word Analysis)
आ । रोदसी इति । अपृणदाः । स्वः । महत् । जातम् । यत् । एनम् । अपसः । अधारयन् । सः । अध्वराय । परि । नीयते । कविः । अत्यः । न । वाजसातये । चनः-हितः ।
Word by Word
आtowards; forth
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Karma
TypeNoun
Rootरोदसी (प्रातिपदिक; द्विवचन-नित्य)
अपृणत्filled
अपृणत्:
Kartā
TypeVerb
Root√पॄ (पूरणे)
स्वःheaven; the luminous world
स्वः:
Karma
TypeNoun
Rootस्वर्/स्वः (प्रातिपदिक)
महत्great
महत्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
जातम्born; arisen
जातम्:
Karma
TypeAdjective
Root√जन् (जन्मनि) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
यत्when; that which
यत्:
—
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
एनम्him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम)
अपसःthe waters
अपसः:
Kartā
TypeNoun
Rootअपस् (प्रातिपदिक)
अधारयन्held; supported
अधारयन्:
Kartā
TypeVerb
Root√धृ (धारणे)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
अध्वरायfor the sacrifice
अध्वराय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
परिaround; fully
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
नीयतेis led; is conducted
नीयते:
Karma
TypeVerb
Root√नी (नयने)
कविःthe seer; wise one
कविः:
Kartā
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
अत्यःa steed; horse
अत्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootअत्य (प्रातिपदिक)
नlike
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
वाजसातयेfor winning the prize/strength
वाजसातये:
Sampradāna
TypeNoun
Rootवाजसाति (प्रातिपदिक)
चनोहितःset for delight/favor; graciously disposed
चनोहितः:
Kartā
TypeAdjective
Rootचनोहित (प्रातिपदिक; चनस्+हित)
Entities Mentioned
I
IndraS
SomaĀ
Āpas (Waters)R
Rodasī (Heaven & Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes