Mantra 18
Rishi: To be verified by anukramaṇī (RV provenance likely Indra hymn-cycle)
Devata: Indra (with Vāyu as comparative figure)
Chandas: Triṣṭubh (to be confirmed)
Samhita Patha (Devanagari)
आप॑श्चित्पिप्यु स्त॒र्यो न गावो॒ नक्ष॑न्नृ॒तं ज॑रि॒तार॑स्त इन्द्र । या॒हि वा॒युर्न नि॒युतो॑ नो॒ अच्छा॒ त्वᳪ हि धी॒भिर्दय॑से॒ वि वाजा॑न्
Transliteration
ā́paś cit pipyu staryò ná gā́vo nákṣann ṛtáṃ jaritā́ras te indra | yā́hi vāyúr ná niyúto no ácchā tváṃ hí dhībhír dayase ví vājā́n
Translation
जसे विस्तीर्ण पाणी भरून येते, जसे गायी आपले गोठे (स्तर्य) भरतात, तसेच, हे इंद्रा, तुझे स्तोते ऋताला प्राप्त झाले आहेत. वायूप्रमाणे, नियुत (जुतेले संघ/वाहने) घेऊन आमच्याकडे ये; कारण तूच धींनी (प्रेरित बुद्धींनी) वाज/पुरस्कारांचे वाटप करतोस.
Padapatha (Word Analysis)
आपः । चित् । पिप्युः । स्त॒र्यः । न । गावः । नक्ष॑न् । ऋ॒तम् । ज॑रि॒तारः । ते । इन्द्र । या॒हि । वा॒युः । न । नि॒युतः । नः । अ॒च्छ । त्वम् । हि । धी॒भिः । दय॑से । वि । वाजा॑न्
Word by Word
आपःwaters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) → आप्
चित्even, indeed
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय) अथवा चिद्
पिप्युःhave filled, have swollen
पिप्युः:
क्रिया
TypeVerb
Root√प्यै (प्याय्) ‘वर्धने/पूरणे’
स्तर्यःspreading, flowing
स्तर्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootस्तरि/स्तर्य (प्रातिपदिक; ‘स्तरणशील/प्रसरणशील’)
नlike
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
गावःcows
गावः:
उपमान (कर्तृ-समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
नक्षन्they reached
नक्षन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√नश् ‘प्रापणे’
ऋतम्ṛta, cosmic order/truth
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
जरितारःpraisers, singers
जरितारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजरितृ (प्रातिपदिक; √जृ ‘स्तुतौ’ से)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
याहिcome, go
याहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√या ‘गत्यर्थे’
वायुःVāyu (Wind-god)
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
नlike
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
नियुतःyoked (one), with a team
नियुतः:
उपमान/विशेषण
TypeNoun
Rootनियुत् (प्रातिपदिक)
नःour
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अच्छtowards
अच्छ:
—
TypeIndeclinable
Rootअच्छ (अव्यय)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
हिfor, indeed
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
धीभिःwith thoughts/prayers
धीभिः:
करण
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
दयसेyou give, you bestow
दयसे:
क्रिया
TypeVerb
Root√दा/√दय् (छान्दस; ‘दान/अनुकम्पा/प्रदान’)
विapart, forth, abundantly
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
वाजान्prizes, strengths, boons
वाजान्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraV
VāyuĀ
Āpaḥ (Waters)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes