Mantra 18

Rishi: Yājñavalkya-tradition

Devata: Akṣarāja; Kṛta/Tretā/Dvāpara; Āskanda; Mṛtyu; Antaka; Kṣudh; Duṣkṛta; Pāpman

Chandas: Yajus (prose)

Samhita Patha (Devanagari)

अ॒क्ष॒रा॒जाय॑ कित॒वं कृ॒ताया॑दिनवद॒र्शं त्रेता॑यै क॒ल्पिनं॑ द्वा॒परा॑याधिक॒ल्पिन॑मास्क॒न्दाय॑ सभास्था॒णुं मृ॒त्यवे॑ गोव्य॒च्छमन्त॑काय गोघा॒तं क्षु॒धे यो गां वि॑कृ॒न्तन्तं॒ भिक्ष॑माण उप॒तिष्ठ॑ति दुष्कृ॒ताय॒ चर॑काचार्यं पा॒प्मने॑ सैल॒गम्

Transliteration

akṣarājā́ya kitaváṃ kṛtā́ya dinavadarśáṃ tretā́yai kálpinaṃ dvāparā́yādhikálpinam āskandā́ya sabhāsthā́ṇuṃ mṛtyáve govyáccham ántakāya goghātáṃ kṣúdhé yó gā́ṃ vikṛ́ntantaṃ bhíkṣamāṇa upatíṣṭhati duṣkṛtā́ya cárakācāryaṃ pā́pmane sailagám

Translation

अक्षराजाय (पास्यांचा राजा) यासाठी कितव (जुगारी) याला; कृताय यासाठी दिनवदर्श (दिवस जागून पाहणारा) याला; त्रेतायै यासाठी कल्पिन् (युक्ती करणारा) याला; द्वापराय यासाठी अधिककल्पिन् (अतियुक्ती करणारा) याला; आस्कन्दाय (अचानक धावा/आक्रमण) यासाठी सभास्थाणु (सभेचा स्तंभासारखा) याला; मृत्युये यासाठी गोव्यच्छ (गोधन लुटणारा) याला; अन्तकाय यासाठी गोघात (गाय मारणारा) याला; क्षुधे (भूक) यासाठी—जो भिक्षा मागत, गाय कापून तुकडे करणाऱ्याला (गां विकृन्तन्तम्) उपतिष्ठति (आश्रय/सेवा करतो) तो; दुष्कृताय यासाठी चरकाचार्य (भटकता आचार्य) याला; पाप्मने यासाठी सैलग (शैल-संबद्ध दुष्ट) याला।

Padapatha (Word Analysis)

अक्ष-राजाय । कितवम् । कृताय । दिन-वदर्शम् । त्रेतायै । कल्पिनम् । द्वापराय । अधिकल्पिनम् । आस्कन्दाय । सभा-स्थाणुम् । मृत्यवे । गोव्यच्छम् । अन्तकाय । गोघातम् । क्षुधे । यः । गाम् । विकृन्तन्तम् । भिक्षमाणः । उपतिष्ठति । दुष्कृताय । चरक-आचार्यम् । पाप्मने । सैलगम् ।

Entities Mentioned

• Akṣarāja (King of Dice)
• Kṛta
• Tretā
• Dvāpara
• Āskanda (Onrush)
• Mṛtyu (Death)
• Antaka (Ender)
• Kṣudh (Hunger)
• Duṣkṛta (Ill-deed)
• Pāpman (Evil)