Mantra 5
Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution; specific r̥ṣi assignment may be left ‘anukta’ in some indices)
Devata: Pṛthivī (as devayajani) and Agni (as annāda)
Chandas: Mixed/prose-like yajus (Yajurvedic formula; not a fixed ṛgvedic meter)
Samhita Patha (Devanagari)
भूर्भुव॒: स्वर्द्यौरि॑व भू॒म्ना पृ॑थि॒वीव॑ वरि॒म्णा । तस्या॑स्ते पृथिवि देवयजनि पृ॒ष्ठेऽग्निम॑न्ना॒दम॒न्नाद्या॒याद॑धे
Transliteration
bhū́r bhuvaḥ svàr dyáur iva bhū́mnā pṛthivī́va varímṇā | tásyās te pṛthivi devayajani pṛṣṭhé ’gním annā́dam annā́dyāyā́ dadhē ||
Translation
भूः, भुवः, स्वः—द्यौरिव महिमेने विशाल, पृथिवीप्रमाणे वरिम्णेने विस्तीर्ण. हे पृथिवी, देवयजनी (देवयज्ञाची भूमी), तुझ्या पाठीवर मी अन्नाद (अन्नभक्षक) अग्नीला अन्नाद्य (अन्नभोजन-प्राप्ती) यासाठी प्रतिष्ठित करीत आहे.
Padapatha (Word Analysis)
भूः । भुवः । स्वः । द्यौः-इव । भूम्ना । पृथिवी-इव । वरिम्णा । तस्याः । ते । पृथिवि । देव-यजनि । पृष्ठे । अग्निम् । अन्न-आदम् । अन्न-आद्याय । आ-दधे ।
Word by Word
भूःearth-region (bhūḥ)
भूः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भू-लोक) अथवा अव्यय-रूप
भुवःmid-region/atmosphere (bhuvaḥ)
भुवः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootभुवस् (प्रातिपदिक)
स्वःheaven (svaḥ)
स्वः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootस्वर् (प्रातिपदिक)
द्यौःthe sky
द्यौः:
Kartā
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
इवas/like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
भू॒म्नाby greatness/abundance
भू॒म्ना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootभू॒मन् (प्रातिपदिक)
पृथिवीthe earth
पृथिवी:
Kartā
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
इवas/like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
वरि॒म्णाby breadth/expanse
वरि॒म्णा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवरिमन् (प्रातिपदिक)
तस्याःof her/of that (earth)
तस्याः:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you/thy
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृथिविO Earth
पृथिवि:
Sambodhana
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
देवयजनिO divine-sacrificial ground (fit for worship of gods)
देवयजनि:
Sambodhana
TypeAdjective
Rootदेवयजनी (प्रातिपदिक; देव-यजन-ई)
पृष्ठेon the back/surface
पृष्ठे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अन्नादम्food-eater/consumer of oblations
अन्नादम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्नाद (प्रातिपदिक; अन्न + आद ‘eater’)
अन्नाद्यायfor food/for nourishment
अन्नाद्याय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअन्नाद्य (प्रातिपदिक; अन्न + आद्य ‘eatable/food’)
आदधेI place/establish
आदधे:
Kartā
TypeVerb
Rootधा (धातु) उपसर्ग: आ-
Entities Mentioned
P
Pṛthivī (Devayajanī)A
Agni (Annāda)B
Bhūr-Bhuvaḥ-Svaḥ (Vyāhṛtis)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes