Shukla Yajur Veda — Adhyaya 24, Mantra 29
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Prajāpati; Vāc; Cakṣus; Śrotra
Chandas: Yajus (prose formula)
Samhita Patha (Devanagari)
प्र॒जाप॑तये॒ पुरु॑षान्ह॒स्तिन॒ आल॑भते वा॒चे प्लुषीँ॒श्चक्षु॑षे म॒शका॒ञ्छ्रोत्रा॑य॒ भृङ्गा॑:
Transliteration
prajā́pataye púruṣān hastína ā́labhate vā́ce pluṣī́ṃś cákṣuṣe maśakā́ñ chrótrāya bhṛ́ṅgāḥ
Translation
प्रजापतीसाठी (यजमान) पुरुष आणि हस्ती (हत्ती) ग्रहण करतो; वाणीकरिता प्लुषी-प्राणी; चक्षूसाठी माशा (डास); आणि श्रोत्रासाठी भृंग (मधमाश्या) ग्रहण करतो.
Padapatha (Word Analysis)
प्र॒जाप॑तये । पुरु॑षान् । ह॒स्तिनः॑ । आ-ल॑भते । वा॒चे । प्लुषी॑न् । चक्षु॑षे । म॒शका॑न् । श्रोत्रा॑य । भृङ्गा॑ः
Word by Word
प्रजापतयेto Prajāpati
प्रजापतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रजाः + पति)
पुरुषान्men; persons
पुरुषान्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुरुष
हस्तिनःof an elephant
हस्तिनः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootहस्तिन्
आलभतेhe touches/handles; (ritually) takes hold of
आलभते:
क्रिया
TypeVerb
Root√लभ् (आ-लभ्)
वाचेfor speech
वाचे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवाच्
प्लुषीन्(a kind of) gnats/flies (pluṣī)
प्लुषीन्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्लुषी (नाम; एकवचन-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
चक्षुषेfor the eye/vision
चक्षुषे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootचक्षुस्
मशकान्mosquitoes
मशकान्:
कर्म
TypeNoun
Rootमशक
श्रोत्रायfor the ear/hearing
श्रोत्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootश्रोत्र
भृङ्गाःbees
भृङ्गाः:
कर्तृ? (वस्तुतः सूची-सम्बन्ध; कर्मपद-समूह)
TypeNoun
Rootभृङ्ग
Entities Mentioned
P
PrajāpatiV
VācC
CakṣusŚ
ŚrotraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes