Mantra 36
Rishi: Indra-stotra tradition (ṛgvedic provenance; adopted into VS).
Devata: Indra.
Chandas: Triṣṭubh (ṛgvedic-style).
Samhita Patha (Devanagari)
समि॑द्ध॒ इन्द्र॑ उ॒षसा॒मनी॑के पुरो॒रुचा॑ पूर्व॒कृद्वा॑वृधा॒नः । त्रि॒भिर्दे॒वैस्त्रि॒ᳪशता॒ वज्र॑बाहुर्ज॒घान॑ वृ॒त्रं वि दुरो॑ ववार
Transliteration
samídha índra uṣásām anī́ke purorúcā pūrvakṛ́d vāvṛdhānáḥ | tribhír deváis triṃśátā vájrabāhur jaghā́na vṛtráṃ ví dúro vavāra ||
Translation
उषांच्या अग्रभागी इंद्र प्रज्वलित आहे, पुढे पुढे तेजस्वी—आदिकर्ता, बळात वाढणारा. तीन देवांसह, तीसांसह, वज्रबाहूने वृत्राचा वध केला; त्याने द्वारे रुंद उघडली.
Padapatha (Word Analysis)
समिद्धः । इन्द्रः । उषसाम् अनीके । पुरः-रुचा । पूर्व-कृत् । वावृधानः । त्रिभिः देवैः । त्रिंशता । वज्र-बाहुः । जघान । वृत्रम् । वि । दुरः । ववार ।
Word by Word
समिद्धःkindled, enkindled
समिद्धः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootसम्-इध् (धातु) → समिद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
उषसाम्of the dawns
उषसाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
अनीकेin the face/appearance (radiance)
अनीके:
अधिकारण
TypeNoun
Rootअनीक (प्रातिपदिक)
पुरोरुचाshining forth in front
पुरोरुचा:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootपुरः-रुच् (कृदन्त/समास-प्रातिपदिक)
पूर्वकृत्former-doer, who has done before
पूर्वकृत्:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootपूर्व-कृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; कृत्)
वावृधानःgrowing, increasing
वावृधानः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootवृध् (धातु) → वावृधान (कृदन्त; परस्मैपद-परिप्रयोगः, परिपूर्ण/वर्धमानार्थ)
त्रिभिःwith three
त्रिभिः:
सह/करण (सहभाव/साधन)
TypeNumeral
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
देवैःwith the gods
देवैः:
सह/करण
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
त्रिंशताwith thirty
त्रिंशता:
सह/करण
TypeNumeral
Rootत्रिंशत् (प्रातिपदिक)
वज्रबाहुःwhose arm is the thunderbolt
वज्रबाहुः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषण-रूपेण)
TypeNoun
Rootवज्र-बाहु (समास-प्रातिपदिक)
जघानslew
जघान:
क्रिया
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
वृत्रम्Vṛtra
वृत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
विapart, asunder
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
दुरःdoors, gates
दुरः:
कर्म
TypeNoun
Rootदुर्/द्वार (प्रातिपदिक; वैदिक रूप दुरः)
ववारopened (uncovered)
ववार:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृ (धातु; ‘वृ’/‘वृणोति’ आवरण-अपवरणे) → लिट् रूप
Entities Mentioned
I
IndraU
Uṣas (the Dawns)T
The Devas (three; thirty)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes