Mantra 18
Rishi: Traditionally associated with Viśvakarman hymnic tradition (ṛṣi-attribution varies in ancillary indices; often treated as cosmogonic/architectonic speech rather than a single personal seer).
Devata: Viśvakarman
Chandas: Triṣṭubh (probable; to be confirmed by metrical scan)
Samhita Patha (Devanagari)
किᳪस्वि॑दासीदधि॒ष्ठान॑मा॒रम्भ॑णं कत॒मत्स्वि॑त्क॒थाऽऽसी॑त् । यतो॒ भूमिं॑ ज॒नय॑न् वि॒श्वक॑र्मा॒ वि द्यामौर्णो॑न्महि॒ना वि॒श्वच॑क्षाः
Transliteration
kíṃ svíd āsīd adhiṣṭhā́nam ārambháṇaṃ katamátsvít kathā́ āsīt | yató bhū́miṃ janáyan viśvákarmā́ ví dyā́m aurṇon mahínā́ viśvácakṣāḥ ||
Translation
काय होते, हे प्रार्थ्य, ते अधिष्ठान? काय होते ते ग्रहणाचे आधारबिंदू? ते कशा प्रकारे घडले?—ज्यापासून, भूमी उत्पन्न करीत असता, सर्वदर्शी विश्वकर्म्याने आपल्या महिमेने द्युलोक (आकाश) व्यापून टाकला.
Padapatha (Word Analysis)
किम् स्वित् आसीत् अधिष्ठानम् । आरम्भणम् कतमम् स्वित् कथा आसीत् । यतः भूमिम् जनयन् विश्वकर्मा । वि द्याम् और्णोत् महिना विश्व-चक्षाः ।
Word by Word
किम्what?
किम्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
स्वित्indeed? / I wonder
स्वित्:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वित् (निपात)
आसीत्was
आसीत्:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
अधिष्ठानम्support; base
अधिष्ठानम्:
Kartā
TypeNoun
Rootअधिष्ठान (प्रातिपदिक)
आरम्भणम्starting-point; foundation
आरम्भणम्:
Kartā
TypeNoun
Rootआरम्भण (प्रातिपदिक)
कतमःwhich (one)?
कतमः:
Kartā
TypePronoun/Adjective
Rootकतम (प्रातिपदिक)
स्वित्indeed? / I wonder
स्वित्:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वित् (निपात)
कथाhow? (in what manner?)
कथा:
Kartā
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
यतःfrom which; whence
यतः:
Apādāna
TypePronoun
Rootयत् (प्रातिपदिक)
भूमिम्the earth
भूमिम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
जनयन्generating; producing
जनयन्:
Kartā
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जनयत् (शतृ)
विश्वकर्माViśvakarman (the all-maker)
विश्वकर्मा:
Kartā
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
विapart; forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
द्याम्heaven; sky
द्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
और्णोत्covered; enveloped
और्णोत्:
—
TypeVerb
Rootवृ (धातु) + अव-उपसर्ग → अवृणोत्/और्णोत्
महिनाby greatness; by might
महिना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमहि (प्रातिपदिक)
विapart; forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
चक्षाःthe eye; the seer (as ‘one with vision’)
चक्षाः:
Kartā
TypeNoun
Rootचक्षस् (प्रातिपदिक)
विश्वall; universal
विश्व:
—
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
ViśvakarmanRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes