Shukla Yajur Veda — Adhyaya 14, Mantra 27

Rishi: Yājñavalkya-tradition; Angiras motif indicates Angiras-line fire-theology.

Devata: Agni (primary), seasonal powers (Haimantika ṛtū), Dyāvāpṛthivī, Āpaḥ, Oṣadhayaḥ.

Chandas: Yajus with embedded cadence; not a fixed ṛc-meter.

Samhita Patha (Devanagari)

सह॑श्च सह॒स्य॒श्च हैम॑न्तिकावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्नम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः। ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे| है॑मन्तिकावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम्

Transliteration

sáhaś ca sahasyáś ca haimántikāv ṛtū́ agnér antaḥśléṣo ’si kálpetāṃ dyā́vā-pṛthivī́ kálpantām ā́pa óṣadhayaḥ kálpantām agnáyaḥ pṛtháṅ náma jyáiṣṭhyāya savrátāḥ | yé agnáyaḥ sámanaso ’ntárā dyā́vā-pṛthivī́ imé | haimántikāv ṛtū́ abhikálpamānā índram iva devā́ abhisaṃvíśantu táyā devátayā ’ṅgirasvád dhrúve sī́datam

Translation

सह आणि सहस्य—ही दोन्ही हैमन्तिक ऋतू—तू अग्नीचा अंतःस्थ बंध आहेस. द्यावा‑पृथिवी योग्य रीतीने कल्पोत; आपः आणि ओषधी योग्य रीतीने कल्पोत; अग्नयःही वेगवेगळे कल्पोत—पृथक् नमः—ज्यैष्ठ्य (श्रेष्ठत्व) मिळविण्यासाठी, एकव्रती. जे अग्नयः एकमनस्क होऊन द्यावा‑पृथिवीच्या मध्ये आहेत, ते हे हैमन्तिक ऋतू अभिकल्पमान होऊन, देव जसे इंद्राकडे प्रवेश करतात तसे, इंद्रामध्ये अभिसंविशन्तु (प्रवेश करो). त्या देवतेसह, अङ्गिरस्‑वत्, ध्रुवे सीदतम् (स्थिर होऊन आसनस्थ व्हा)।

Padapatha (Word Analysis)

सहः । च । सहस्यः । च । हैमन्तिकौ । ऋतू । अग्नेः । अन्तः-श्लेषः । असि । कल्पेताम् । द्यावा-पृथिवी । कल्पन्ताम् । आपः । ओषधयः । कल्पन्ताम् । अग्नयः । पृथक् । नमः । ज्यैष्ठ्याय । स-व्रताः । ये । अग्नयः । समनसः । अन्तरा । द्यावा-पृथिवी । इमे । हैमन्तिकौ । ऋतू । अभि-कल्पमानाः । इन्द्रम्-इव । देवाः । अभि-संविशन्तु । तया । देवतया । अङ्गिरस्वत् । ध्रुवे । सीदतम् ।

Entities Mentioned

• Agni
• Haimantika Ṛtū (Saha and Sahasya)
• Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)
• Āpaḥ (Waters)
• Oṣadhayaḥ (Plants)
• Agnayaḥ (the Fires, plural)
• Indra
• Aṅgiras