Mantra 40
Rishi: Yājñavalkya-line transmission (general VS attribution).
Devata: Agni / Jyotis / Varchas
Chandas: Yajus-formula with rhythmic parallelism.
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒ग्निर्ज्योति॑षा॒ ज्योति॑ष्मान् रु॒क्मो वर्च॑सा॒ वर्च॑स्वान् । स॒ह॒स्र॒दा अ॑सि स॒हस्रा॑य त्वा
Transliteration
agnír jyótiṣā jyótiṣmān rukmó várcasā várcasvān | sahasradā́ asi sahásrāya tvā |
Translation
अग्नी ज्योतीने ज्योतिष्मान् आहे; रुक्म (सुवर्ण) वर्चसाने वर्चस्वान् आहे. तू सहस्र-दा (हजार देणारा) आहेस; सहस्र (हजारपट वाढ)करिता मी तुला ग्रहण करतो.
Padapatha (Word Analysis)
अग्निः । ज्योतिषा । ज्योतिष्मान् । रुक्मः । वर्चसा । वर्चस्वान् । सहस्रदाḥ । असि । सहस्राय । त्वा ।
Word by Word
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ज्योतिषाby/with light
ज्योतिषा:
करण
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
ज्योतिष्मान्luminous, possessing light
ज्योतिष्मान्:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootज्योतिष्मत् (प्रातिपदिक)
रुक्मःgolden (one), gold-like
रुक्मः:
कर्तृ (समानााधिकरण/उपपद-विशेषणभावः)
TypeNoun (used appositionally)
Rootरुक्म (प्रातिपदिक)
वर्चसाby/with brilliance, splendor
वर्चसा:
करण
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
वर्चस्वान्splendid, possessing brilliance
वर्चस्वान्:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवर्चस्वत् (प्रातिपदिक)
सहस्रदाgiver of a thousand (bounties)
सहस्रदा:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun (epithet)
Rootसहस्रदा (प्रातिपदिक; सहस्र + दा ‘ददाति’ इत्यर्थे)
असिyou are
असि:
(अस्ति-क्रियायाः) —
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
सहस्रायfor a thousand (fold), for a thousand (bounties)
सहस्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniJ
Jyotis (Light)V
Varchas (Splendor)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes