नन्दिकेश्वरावताराभिषेकविवाहवर्णनम् (Nandikeśvara: Incarnation, Consecration, and Marriage—Description)
या अध्यायात नन्दिकेश्वर स्वतःची तपश्चर्या आणि तिच्या फलस्वरूप झालेले शिवदर्शन सांगतात. ते एकान्त पवित्र स्थानी जाऊन उग्र तप करतात व त्र्यम्बक शिवाचे ध्यान करतात—त्र्यक्ष, दशभुज, पञ्चवक्त्र आणि शान्त स्वरूपात. पुण्य नदीकाठी एकाग्रचित्ताने दीर्घकाळ रुद्रजप करतात. तप व भक्तीने प्रसन्न होऊन भगवान शिव साक्षात प्रकट होतात, संवाद करतात आणि वरदान देतात. नन्दी दण्डवत् प्रणाम करून स्तुती करतात; मग शिव करस्पर्शाने त्यांना उचलून घेतात, तेथे गण आणि देवी (हिमवंताची कन्या) साक्षी असतात. अध्याय सूचित करतो की योग्य मंत्र-ध्यान तप-भक्तीने स्थिर झाल्यास केवळ पुण्य नव्हे, तर अनुग्रहाने प्रत्यक्ष दर्शन व अंतःपरिवर्तन होते; त्यामुळे शैव परिषदेतील नन्दीचे उच्च स्थान दृढ होते।
Shlokas
Verse 1
नन्दिकेश्वर उवाच । तत्र गत्वा मुनेऽहं वै स्थित्वैकान्तस्थले सुधीः । अतपं तप उग्रं सन्मुनीनामपि दुष्करम्
नन्दिकेश्वर म्हणाला—हे मुने, तेथे जाऊन मी एकांतस्थळी स्थिर राहिलो; दृढबुद्धीने असे उग्र तप केले की ते सत्मुनींनाही कठीण आहे।
Verse 2
हृत्पुण्डरीकसुषिरे ध्यात्वा देवं त्रियम्बकम् । त्र्यक्षं दशभुजं शान्तं पञ्चवक्त्रं सदा शिवम्
हृदयकमळाच्या गुहेत देव त्र्यंबकाचे ध्यान करावे—त्रिनेत्र, दशभुज, शांत, पंचवक्त्र आणि सदा कल्याणमय सदाशिव।
Verse 3
रुद्रजाप्यमकार्षं वै परमध्यानमास्थितः । सरितश्चोत्तरे पुण्ये ह्येकचित्तः समाहितः
त्याने रुद्र-मंत्राचा जप केला आणि परम ध्यानात प्रविष्ट झाला। नदीच्या पवित्र उत्तरेकाठी एकाग्रचित्त होऊन तो समाधीत स्थित राहिला।
Verse 4
तस्मिञ्जाप्येऽथ संप्रीतः स्थितं मां परमेश्वरः । तुष्टोऽब्रवीन्महादेवः सोमः सोमार्द्धभूषणः
मी अशा प्रकारे जपात रत असता, परमेश्वर महादेव प्रसन्न व तुष्ट होऊन माझ्यासमोर उभे राहिले आणि बोलले—ज्यांचे भूषण अर्धचंद्र सोम आहे.
Verse 5
शिव उवाच । शैलादे वरदोहं ते तपसानेन तोषितः । साधु तप्तं त्वया धीमन् ब्रूहि यत्ते मनोगतम्
शिव म्हणाले—“हे शैलाद, मी तुझा वरदाता आहे; तुझ्या या तपाने मी संतुष्ट झालो आहे. हे धीमान, तू उत्तम तप केले आहेस; सांग, तुझ्या मनात काय इच्छा आहे?”
Verse 6
स एवमुक्तो देवेन शिरसा पादयोर्नतः । अस्तवं परमेशानं जराशोकविनाशनम्
देवाने असे सांगितल्यावर तो प्रभूच्या चरणांशी मस्तक ठेवून नम्र झाला आणि जरा व शोक नाश करणाऱ्या परमेशानाची स्तुती करू लागला।
Verse 7
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां नन्दिकेश्वरावताराभिषेकविवाह वर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील तृतीय शतरुद्रसंहितेत ‘नन्दिकेश्वर अवतार, अभिषेक व विवाहवर्णन’ नावाचा सातवा अध्याय समाप्त झाला।
Verse 8
उत्थाय परमेशानः पस्पर्श परमार्तिहा । कराभ्यां संमुखाभ्यान्तु संगृह्य वृषभध्वजः
तेव्हा परमेशान—सर्व आर्तिनाशक शिव—उठले आणि त्याने त्याला कोमल स्पर्श केला। वृषभध्वज प्रभूने समोरून दोन्ही हातांनी त्याला धरून जवळ ओढून घेतले।
Verse 9
निरीक्ष्य गणपांश्चैव देवीं हिमवतः सुताम् । उवाच मां कृपादृष्ट्या समीक्ष्य जगताम्पतिः
गणांना आणि हिमवंताची कन्या देवीला पाहून, जगत्पतीने करुणादृष्टीने माझ्याकडे पाहिले आणि म्हणाले।
Verse 10
वत्स नन्दिन्महाप्राज्ञ मृत्योर्भीतिः कुतस्तव । मयैव प्रेषितौ विप्रौ मत्समस्त्वं न संशयः
वत्स नंदी, महाप्राज्ञ! तुला मृत्यूची भीती कशाची? ते दोन्ही ब्राह्मण माझ्याच पाठविलेले आहेत. तू माझ्यासमान आहेस—यात संशय नाही।
Verse 11
अमरो जरया त्यक्तोऽदुःखी गणपतिः सदा । अव्ययश्चाक्षयश्चेष्टः स पिता स सुहृज्जनः
तो अमर आहे, जरेने अस्पर्शित आणि सदैव दुःखरहित आहे। तो नित्य गणपती, प्रिय, अव्यय व अक्षय आहे; तोच पितृतुल्य रक्षक आणि खरा सुहृद आहे।
Verse 12
मद्बलः पार्श्वगो नित्यं ममेष्टो भवितानिशम् । न जरा जन्म मृत्युर्वै मत्प्रसादाद्भविष्यति
माझ्या बळाने युक्त तो नित्य माझ्या पार्श्वाशी राहील आणि अहोरात्र मला प्रिय असेल। माझ्या कृपेने त्याला जरा नाही, पुनर्जन्म नाही, मृत्यूही नाही।
Verse 13
नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्त्वा शिरोमालां कुशेशयमयीं निजाम् । समुन्मुच्य बबन्धाशु मम कण्ठे कृपानिधिः
नंदीश्वर म्हणाले—असे बोलून कृपानिधान (भगवान शिव) यांनी आपली कमळपुष्पांची शिरोमाळ काढून त्वरित माझ्या कंठी बांधली.
Verse 14
तयाहं मालया विप्र शुभया कण्ठसक्तया । त्र्यक्षो दशभुजश्चासं द्वितीय इव शङ्कर
हे विप्र, ती शुभ माळ माझ्या कंठी लागताच मी त्रिनेत्री व दशभुज झालो—जणू दुसराच शंकर.
Verse 15
तत एव समादाय हस्तेन परमेश्वरः । उवाच ब्रूहि किं तेऽद्य ददामि वरमुत्तमम्
तेव्हा परमेश्वराने तेथेच त्याचा हात धरून म्हटले— “सांग, आज मी तुला कोणता सर्वोत्तम वर देऊ?”
Verse 16
ततो जटाश्रितं वारि गृहीत्वा हार निर्मलम् । उक्त्वा नन्दी भवेतीह विससर्ज वृषध्वजः
मग वृषध्वज (भगवान शिव) यांनी जटांतील पवित्र जल घेऊन निर्मळ हार घडविला; आणि “इथे नंदी हो” असे म्हणून त्याला पाठविले।
Verse 17
ततः पञ्चमिता नद्यः प्रावर्तत शुभावहाः । सुतोयाश्च महावेगा दिव्य रूपा च सुन्दरी
यानंतर शुभफलदायी पाच नद्या प्रवाहित झाल्या; त्या निर्मळ जलांनी परिपूर्ण, महावेगवान, दिव्यरूप आणि दर्शनास सुंदर होत्या।
Verse 18
जटोदका त्रिस्रोताश्च वृषध्वनिरितीव हि । स्वर्णोदका जम्बुनदी पञ्चनद्यः प्रकीर्तिताः
जटोदका, त्रिस्रोता, वृषध्वनि (असेच म्हटले जाते), स्वर्णोदका आणि जम्बुनदी—या पाच पवित्र नद्या म्हणून प्रख्यात आहेत।
Verse 19
एतत्पञ्चनदं नाम शिवपृष्ठतमं शुभम् । जपेश्वरसमीपे तु पवित्रं परमं मुने
हे शुभ तीर्थ ‘पंचनद’ या नावाने प्रसिद्ध असून ते शिवास अत्यंत प्रिय व परम पवित्र आहे। हे मुने, जपेश्वराच्या समीपी हे स्थान सर्वोच्च पावन करणारे आहे।
Verse 20
यः पञ्चनदमासाद्य स्नात्वा जप्त्वेश्वरेश्वरम् । पूजयेच्छिवसायुज्यं प्रयात्येव न संशयः
जो कोणी पंचनदास जाऊन तेथे स्नान करतो, ईश्वरेश्वराचे नाम/मंत्र जपतो आणि त्यांची पूजा करतो—तो भक्त निःसंशय शिवसायुज्य (शिवाशी एकरूपता) प्राप्त करतो।
Verse 21
अथ शम्भुरुवाचोमामभिषिञ्चामि नन्दिनम् । गणेन्द्रं व्याहरिष्यामि किं वा त्वं मन्यसेऽव्यये
मग शंभू म्हणाले—“हे उमे, मी नंदीचा अभिषेक करीन। मी त्याला गणांचा अधिपती म्हणून घोषित करीन। हे अव्यये, तुला काय वाटते?”
Verse 22
उमोवाच । दातुमर्हसि देवेश नन्दिने परमेश्वर । महाप्रियतमो नाथ शैलादिस्तनयो मम
उमा म्हणाली—“हे देवेश, हे परमेश्वरा, नंदीला हा वर देणे तुम्हास योग्य आहे। हे नाथ, तो तुम्हाला अत्यंत प्रिय आहे; आणि तो माझ्या पित्याचा—शैलादि (हिमालय)चा—पुत्र आहे।”
Verse 23
नन्दीश्वर उवाच । ततस्स शङ्करः स्वीयान्सस्मार गणपान्वरान् । स्वतन्त्रः परमेशानस्सर्वदो भक्तवत्सलः
नंदीश्वर म्हणाले—तेव्हा शंकरांनी आपल्या श्रेष्ठ गणनायकांचे स्मरण केले. तो परमेश्वर स्वातंत्र्यवान, सर्व वर देणारा आणि भक्तवत्सल आहे.
Verse 24
स्मरणादेव रुद्रस्य सम्प्राप्ताश्च गणेश्वराः । असङ्ख्याता महामोदाश्शङ्कराकृतयोऽखिलाः
रुद्राचे केवळ स्मरण होताच गणेश्वर तत्क्षणी आले. ते असंख्य, अत्यंत आनंदित आणि सर्व शंकरासारख्या आकृतीचे होते.
Verse 25
ते गणेशाश्शिवं देवीं प्रणम्याहुः शुभं वचः । ते प्रणम्य करौ बद्ध्वा नतस्कन्धा महाबलाः
ते महाबलवान गणेश शिव व देवीला प्रणाम करून, हात जोडून व खांदे झुकवून शुभ वचन बोलले.
Verse 26
गणेशा ऊचुः । किमर्थं च स्मृता देव ह्याज्ञापय महाप्रभो । किङ्करान्नः समायातांस्त्रिपुरार्दन कामद
गणेश म्हणाले—हे देव, आम्हाला कोणत्या कारणासाठी स्मरले आहे? आज्ञा द्या, हे महाप्रभो। हे त्रिपुरार्दन, हे कामद, आपल्या सेवकांना आमच्याकडे पाठवा.
Verse 27
किं सागराञ्शोषयामो यमं वा सह किंकरैः । हन्मो मृत्युं महामृत्युं विशेषं वृद्धपद्मजम्
आपण समुद्र का शोषून का टाकू, किंवा यमाला त्याच्या किंकरांसह का मारू? चला, आपण मृत्यूलाच—महामृत्यूला—संहारू, आणि विशेषतः त्या वृद्ध पद्मज ब्रह्म्याला।
Verse 28
बद्ध्वेन्द्रं सह देवैश्च विष्णुं वा पार्षदैः सह । आनयामः सुसंकुद्धान्दैत्यान्वा दानवैः सह
देवांसह इंद्राला बांधून—किंवा विष्णूला त्याच्या पार्षदांसह—आम्ही येथे आणू. अथवा अत्यंत क्रुद्ध होऊन दैत्यांना दानवांसह घेऊन येऊ.
Verse 29
कस्याद्य व्यसनं घोरं करिष्यामस्तवाज्ञया । कस्य वाद्योत्सवो देव सर्वकामसमृद्धये
हे देव! तुझ्या आज्ञेने आज आम्ही कोणावर भयंकर आपत्ती आणू? आणि कोणाच्या सर्व कामनांच्या समृद्धीसाठी वाद्यनादासह उत्सव करावा?
Verse 30
नन्दीश्वर उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां गणानां वीरवादिनाम् । उवाच तान्स प्रशंस्य गणेशान्परमेश्वरः
नंदीश्वर म्हणाले—वीरवाणी बोलणाऱ्या त्या गणांचे शब्द असे ऐकून परमेश्वराने त्या गणनायकांची प्रशंसा केली आणि मग त्यांना संबोधून बोलला।
Verse 31
शिव उवाच । नन्दीश्वरोयं पुत्रो मे सर्वेषामीश्वरेश्वरः । प्रियो गणामग्रणीस्सर्वैः क्रियतां वचनं मम
शिव म्हणाले—हा नंदीश्वर माझा पुत्र आहे, सर्वांसाठी ईश्वरांचा ही ईश्वर आहे. तो मला प्रिय आहे आणि गणांचा अग्रणी आहे; म्हणून तुम्ही सर्वांनी माझे वचन पाळा।
Verse 32
सर्वे प्रीत्याभिषिञ्चध्वं मद्गणानां गतिम्पतिम् । अद्यप्रभृति युष्माकमयं नन्दीश्वरः प्रभुः
तुम्ही सर्वांनी प्रेमाने माझ्या गणांचा मार्गदर्शक व स्वामी याचा अभिषेक करा. आजपासून हा नंदीश्वर तुमचा प्रभू आहे।
Verse 33
नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्ताः शङ्करेण गणपास्सर्व्व एव ते । एवमस्त्विति सम्प्रोच्य सम्भारानाहरंस्ततः
नंदीश्वर म्हणाले—शंकरांनी असे सांगितल्यावर ते सर्व गणनायक “एवमस्तु” असे म्हणून मान्य झाले आणि मग आवश्यक सामग्री गोळा करू लागले।
Verse 34
ततो देवाश्च सेन्द्राश्च नारायणमुखास्तथा । मुनयः सर्वतो लोका आजग्मुर्मुदिताननाः
त्यानंतर इंद्रासह देव, नारायण-प्रधान दिव्यजन आणि सर्व लोकांतून आलेले मुनी—सर्वजण आनंदित मुखांनी तेथे आले।
Verse 35
पितामहोपि भगवन्नियोगाच्छङ्करस्य वै । चकार नंदिनस्सर्व्वमभिषेकं समाहितः
पितामह ब्रह्म्यानेही भगवान शंकरांच्या नियोगाने, चित्त एकाग्र करून, नंदिनाचा संपूर्ण अभिषेक केला।
Verse 36
ततो विष्णुस्ततश्शक्रो लोकपालास्तथैव च । ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव पितामहपुरोगमाः
त्यानंतर विष्णू, मग शक्र (इंद्र), तसेच लोकपाल आणि ऋषिगण—पितामह ब्रह्म्याच्या अग्रस्थानी—रुद्र-शिवाची स्तुती करू लागले।
Verse 37
स्तुतिमत्सु ततस्तेषु विष्णुः सर्वजगत्पतिः । शिरस्यञ्जलिमाधाय तुष्टाव च समाहितः
स्तुती सुरू असताना सर्वजगत्पती विष्णूंनी शिरावर अंजली धरून, एकाग्र चित्ताने शिवाची भक्तिपूर्वक स्तुती केली।
Verse 38
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा जयशब्दं चकार च । ततो गणाधिपास्सर्व्वे ततो देवास्ततोऽसुराः
तो हात जोडून नम्रपणे प्रणाम करून ‘जय’ असा घोष करू लागला। मग सर्व गणाधिपती तसेच करू लागले; त्यानंतर देव, आणि मग असुरही।
Verse 39
एवं स्तुतश्चाभिषिक्तो देवैस्स ब्रह्मकैस्तदा । नन्दीश्वरोहं विप्रेन्द्र नियोगात्प रमेशितुः
अशा रीतीने देवांनी ब्रह्मासह त्या वेळी माझी स्तुती करून अभिषेक केला; हे विप्रश्रेष्ठा, परमेश्वराच्या आज्ञेने मी नंदीश्वर झालो।
Verse 40
उद्वाहश्च कृतस्तत्र नियोगात्परमेष्ठिनः । महोत्सवयुतः प्रीत्या विष्णुब्रह्मादिभिर्मम
तेथे परमेष्ठी (ब्रह्मा) यांच्या आज्ञेने माझा विवाह विधिपूर्वक झाला; विष्णू, ब्रह्मा इत्यादी देवांनी प्रेमाने तो महोत्सवाप्रमाणे साजरा केला।
Verse 41
मरुतां च सुता देवी सुयशास्तु मनोहरा । पत्नी सा मेऽभवद्दिव्या मनोनयननन्दिनी
मरुतांची कन्या, मनोहर देवी सुयशा, माझी दिव्य पत्नी झाली—जी मन व नेत्रांना आनंद देणारी आहे।
Verse 42
लब्धं शशिप्रभं छत्रं तया तत्र विभूषितम् । चामरैश्चामरासक्तहस्ताग्रैः स्त्रीगणैर्युतम्
तेथे ती चंद्रप्रभेसारख्या प्राप्त छत्राने अलंकृत होती; आणि चामर धरणाऱ्या बोटांच्या अग्रांनी युक्त स्त्रीगण तिच्या सेवेत सोबत होते।
Verse 43
इति त्रिचत्वारिंशोवतारः
अशा प्रकारे भगवान रुद्र (शिव) यांच्या त्रिचत्वारिंश (त्रेचाळीसाव्या) अवताराचे वर्णन समाप्त होते.
Verse 44
लब्धो हारश्च परमो देव्याः कण्ठगतस्तथा । वृषेन्द्रश्च शितो नागस्सिंहस्सिंहध्वजस्तथा
तेव्हा परम हार प्राप्त होऊन देवीच्या कंठी धारण करण्यात आला. तसेच वृषेंद्र, श्वेत नाग, सिंह आणि सिंहध्वजही (दिव्य चिन्हे व सेवक म्हणून) प्राप्त झाले.
Verse 45
रथश्च हेमहारश्च चन्द्रबिंबसमः शुभः । अन्यान्यपि च वस्तूनि लब्धानि हि मया मुने
मी रथ आणि सुवर्णहारही प्राप्त केला—तो शुभ असून चंद्रबिंबासारखा तेजस्वी आहे. हे मुने, इतरही अनेक वस्तू निश्चयच मला मिळाल्या.
Verse 46
एवं कृतविवाहोऽहं तया पत्न्या महामुने । पादौ ववन्दे शम्भोश्च शिवाया ब्रह्मणो हरेः
हे महामुने, त्या पत्नीबरोबर माझा विवाह असा विधिपूर्वक झाला. मग मी शंभू (शिव), शिवा (देवी), तसेच ब्रह्मा आणि हरि (विष्णू) यांच्या चरणांना वंदन केले.
Verse 47
तथाविधं त्रिलोकेशस्सपत्नीकं च माम्प्रभुः । प्रोवाच परया प्रीत्या स शिवो भक्तवत्सलः
तेव्हा त्रिलोकेश्वर, भक्तवत्सल प्रभू शिवांनी माझ्या पत्नीसमवेत मला परम प्रीतीने व कृपेनं संबोधिले।
Verse 48
ईश्वर उवाच । शृणु सत्पुत्र तातस्त्वं सुयशेयन्तव प्रिया । ददामि ते वरम्प्रीत्या यत्ते मनसि वाञ्छितम्
ईश्वर म्हणाले—हे सत्पुत्र, हे तात! सुयशेचा प्रिय पुत्रा, ऐक. प्रीतीने मी तुला वर देतो—जे तुझ्या मनात इच्छित आहे।
Verse 49
सदाहन्तव नन्दीश सन्तुष्टोऽस्मि गणेश्वर । देव्या च सहितो वत्स शृणु मे परमं वचः
हे नंदीश, माझ्या सदा आप्त, हे गणेश्वर! मी संतुष्ट आहे. देवीसहित, हे वत्सा, माझे परम वचन ऐक।
Verse 50
सदेष्टश्च विशिष्टश्च परमैश्वर्य्यसंयुतः । महायोगी महेष्वासः स पिता स पितामहः
तो सदा इष्ट व विशिष्ट, परम ऐश्वर्याने युक्त आहे. तो महायोगी, महेष्वास; तोच पिता, तोच पितामह आहे।
Verse 51
अजेयस्सर्वजेता च सदा पूज्यो महाबलः । अहं यत्र भवांस्तत्र यत्र त्वं तत्र चाप्यहम्
तू अजेय, सर्वजयी, सदा पूज्य व महाबली आहेस. तू जिथे आहेस तिथे मी आहे; आणि तू जिथे तिथे मीही आहे।
Verse 52
अयं च ते पिता पुत्र परमैश्वर्य्यसंयुतः । भविष्यति गणाध्यक्षो मम भक्तो महाबलः
हे पुत्रा, तुझा हा पिता परम ऐश्वर्ययुक्त होऊन माझ्या गणांचा अध्यक्ष होईल—माझा भक्त, महाबलवान।
Verse 53
पितामहोऽपि ते वत्स तथास्तु नियमा इमे । मत्समीपं गमिष्यन्ति मया दत्तवरास्तथा
वत्सा, तुझ्या पितामह ब्रह्म्यासाठीही—तथास्तु। हे नियम प्रतिष्ठित होवोत. ज्यांना मी वर दिले आहेत तेही तसेच माझ्या सान्निध्यात येतील.
Verse 54
नन्दीश्वर उवाच । ततो देवी महाभागा नन्दिनं वरदाब्रवीत् । वरं ब्रूहीति माम्पुत्र सर्व्वान्कामान्यथेसितान्
नन्दीश्वर म्हणाले—त्यानंतर महाभागा देवी वरदायिनी होऊन नन्दिनास म्हणाली: “पुत्रा, जो वर हवा तो सांग; तुझ्या इच्छेप्रमाणे सर्व कामना मी देईन.”
Verse 55
तच्छ्रुत्वा वचनं देव्याः प्रावोचत्साञ्जलिस्तदा । भक्तिर्भवतु मे देवि पादयोस्ते सदा वरा
देवीचे वचन ऐकून तो हात जोडून म्हणाला: “हे देवि, तुझ्या चरणी माझी सदा उत्तम भक्ती राहो.”
Verse 56
श्रुत्वा मम वचो देवी ह्येवमस्त्विति साब्रवीत् । सुयशां ताञ्च सुप्रीत्या नन्दिप्रियतमां शिवाम्
माझे वचन ऐकून देवी म्हणाली, “एवम् अस्तु.” मग अत्यंत प्रीतीने तिने सुयशस्विनी, नन्दीची परमप्रिया, शुभा शिवा हिला आनंदाने अनुमोदन दिले.
Verse 57
देव्युवाच । वत्से वरं यथेष्टं हि त्रिनेत्रा जन्मवर्जिता । पुत्रपौत्रेस्तु भक्तिर्मे तथा च भर्तुरेव हि
देवी म्हणाली—वत्से, तुला जसा वर हवा तसा माग. मी त्रिनेत्री, जन्मरहित आहे. पुत्र-पौत्रांवर माझी भक्ती राहो, तसेच केवळ पतीवरही.
Verse 58
नन्द्युवाच । तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च सर्व्वे देवगणाश्च वै । ताभ्यां वरान्ददुः प्रीत्या सुप्रसन्नाश्शिवाज्ञया
नंदी म्हणाला—तेव्हा ब्रह्मा, विष्णू आणि सर्व देवगण शिवाच्या आज्ञेने अत्यंत प्रसन्न होऊन, प्रेमाने त्या दोघांना वर देऊ लागले.
Verse 59
सान्वयं मां गृहीत्वेशस्ततस्सम्बन्धिबान्धवैः । आरुह्य वृषमीशानो गतो देव्या निजं गृहम्
मग ईशानाने मला माझ्या वंशासह, नातेवाईक व बान्धवांसह घेऊन, वृषभावर आरूढ होऊन, देवीच्या निजगृहाकडे प्रस्थान केले.
Verse 60
विष्ण्वादयः सुरास्सर्व्वे प्रशंसन्तो ह्यमी तदा । स्वधामानि ययुः प्रीत्या संस्तुवन्तः शिवं शिवम्
तेव्हा विष्णू आदी सर्व देवांनी त्याची स्तुती केली. आनंदाने भरून ते आपापल्या धामास गेले आणि निरंतर ‘शिव, शिव’ असे गुणगान करीत राहिले।
Verse 61
इति ते कथितो वत्स स्वावतारो महामुने । सदानन्दकरः पुंसां शिवभक्तिप्रवर्द्धनः
हे वत्सा, हे महामुने! असा हा स्वयंस्फूर्त अवतार तुला सांगितला. तो लोकांना सदैव आनंद देणारा आणि शिवभक्ती वाढविणारा आहे।
Verse 62
य इदन्नन्दिनो जन्म वरदानन्तथा मम । अभिषेकं विवाहं च शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा
जो नंदीच्या जन्माची, माझ्याकडून दिलेल्या वरदानाची, तसेच त्याच्या अभिषेक व विवाहाची ही कथा ऐकतो किंवा इतरांना ऐकवितो, तो धन्य होतो.
Verse 63
पठेद्वा पाठयेद्वापि श्रद्धावान्भक्तिसंयुतः । इह सर्व्वसुखम्भुक्त्वा परत्र लभते गतिम्
जो श्रद्धा व भक्तियुक्त होऊन स्वतः पाठ करतो किंवा इतरांकडून करवितो, तो इहलोकी सर्व सुख भोगून परलोकी शिवकृपेने परम गती प्राप्त करतो.
Frequently Asked Questions
Nandikeśvara narrates a tapas-and-mantra regimen culminating in Śiva’s direct appearance and boon-giving dialogue; the theological argument is that disciplined Rudra-japa and dhyāna, when fused with bhakti, reliably leads to darśana and anugraha.
The heart-lotus (hṛt-puṇḍarīka) frames Śiva-realization as interiorized worship; pañcavaktra signals Śiva’s comprehensive sovereignty over the fivefold cosmic functions, while tryambaka/tryakṣa encodes transcendent insight across time and guṇas—making iconography a map of metaphysics.
Śiva appears as Tryambaka—tryakṣa, śānta, and pañcavaktra (also styled Vṛṣabhadhvaja and Soma-arddha-bhūṣaṇa); Devī is referenced as Himavat’s daughter (Pārvatī), situated among gaṇas as part of the divine court witnessing Śiva’s compassionate response.