नारीसन्देहभञ्जक-शम्भ्ववतारकथा (The Account of Śambhu’s Incarnation that Dispels Doubts Concerning Women)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । अथ वक्ष्ये मुनिश्रेष्ठ शम्भोः शृण्ववतारकम् । स्वभक्तदयया विप्र नारीसन्देहभंजकम्

नंदीश्वर म्हणाले— हे मुनिश्रेष्ठ, आता मी शंभूच्या एका अवताराचे वर्णन करतो, ऐका। हे विप्र, तो स्वभक्तांवरील दयेमुळे प्रकट झाला असून स्त्रियांचे संशय नष्ट करणारा आहे।

Verse 2

आसीत्सत्यरथो नाम्ना विदर्भविषये नृपः । धर्म्मात्मा सत्यशीलश्च महाशैवजनप्रियः

विदर्भ देशात सत्यरथ नावाचा राजा होता. तो धर्मात्मा, सत्यनिष्ठ आणि महाशैव भक्तांचा प्रिय होता.

Verse 3

तस्य राज्ञस्सुधर्मेण महीं पालयतो मुने । महान्कालो व्यतीयाय सुखेन शिवधर्म्मतः

हे मुने! त्या राजाने सुदर्माने पृथ्वीचे पालन केले; शिवधर्मात स्थित राहून त्याचा दीर्घ काळ सुखाने व्यतीत झाला.

Verse 4

कदाचित्तस्य राज्ञस्तु शाल्वैश्च पुररोधिभिः । महान्रणो बभूवाथ बहुसैन्यैर्बलोद्धतैः

एकदा त्या राजाच्या बाबतीत नगराला वेढा घालणाऱ्या, अनेक सैन्यांनी समर्थ व बलगर्वित शाल्वांशी महान रण माजले।

Verse 5

स विदर्भनृपः कृत्वा सार्धं तैर्दारुणं रणम् । प्रनष्टोरुबलः शाल्वैर्निहतो दैवयोगतः

विदर्भनृपाने त्यांच्यासह दारुण रण केले; परंतु त्याचे विशाल सैन्य नष्ट झाले आणि दैवयोगाने तो शाल्वांकडून मारला गेला।

Verse 6

तस्मिन्नृपे हते युद्धे शाल्वैस्तु भयविह्वलाः । सैनिका हतशेषाश्च मन्त्रिभिस्सह दुद्रुवुः

त्या राजाचा शाल्वांकडून युद्धात वध झाल्यावर, भयाक्रांत उरलेले सैनिक मंत्र्यांसह पळून गेले।

Verse 7

अथ तस्य महाराज्ञी रात्रौ स्वपुरतो मुने । संरुद्धा रिपुभिर्यत्नादन्तर्वत्नी बहिर्ययौ

मग, हे मुने, त्या राजाची महाराणी गर्भवती असूनही शत्रूंनी प्रयत्नपूर्वक रोखून धरली होती; तरीही रात्री ती आपल्या नगराबाहेर निघून गेली।

Verse 8

निर्गता शोकसंतप्ता सा राजमहिषी शनैः । प्राचीं दिशं ययौ दूरं स्मरन्तीशपदाम्बुजम्

शोकाच्या दाहाने संतप्त झालेली ती राजमहिषी हळूहळू निघाली। ईश (शिव) यांच्या चरणकमलांचे सतत स्मरण करीत ती पूर्व दिशेकडे दूर गेली।

Verse 9

अथ प्रभाते सा राज्ञी ददर्श विमलं सरः । अतीता दूरमध्वानं दयया शङ्करस्य हि

मग पहाटे त्या राणीने एक निर्मळ सरोवर पाहिले. शंकराच्या करुणाप्रसादाने दूरचा मार्ग पार करून ती तेथे पोहोचली.

Verse 10

तत्रागत्य प्रिया राज्ञस्संतप्ता सुकुमारिणी । निवासार्थं सरस्तीरे छायावृक्षमुपाश्रयत्

तेथे येऊन राजाची प्रिया, कोमल असूनही शोकाने संतप्त, निवासासाठी सरोवरकाठी छायादार वृक्षाचा आश्रय घेऊ लागली.

Verse 11

तत्र दैववशाद्राज्ञी मुहूर्त्ते सद्गुणान्विते । असूत तनयं दिव्यं सर्वलक्षणलक्षितम्

तेथेच दैववशात, सद्गुणांनी युक्त अशा शुभ मुहूर्तावर, राणीने सर्वलक्षणांनी चिन्हित असा दिव्य पुत्र प्रसविला.

Verse 12

अथ तज्जननी दैवात्तृषिताति नृपाङ्गना । सरोवतीर्णा पानार्थं ग्रस्ता ग्राहेण पाथसि

मग दैवयोगाने त्या राजाची राणी—त्याची जननी—अतिशय तहानलेली झाली। पाणी पिण्यासाठी सरोवरात उतरली आणि पाण्यात मगरीने तिला धरले.

Verse 13

स सुतो जातमात्रस्तु क्षुत्पिपासार्द्दितो भृशम् । रुरोद च सरस्तीरे विनष्ट पितृमातृकः

तो पुत्र जन्मताच भूक-तहानेने फार त्रस्त झाला। आई-वडील दोघेही हरपल्याने तो सरोवराच्या काठी मोठ्याने रडू लागला.

Verse 14

तस्मिन्वने क्रन्दमाने जातमात्रे सुते मुने । कृपान्वितो महेशोऽभूदन्तर्यामी स रक्षक

हे मुने, त्या वनात नवजात पुत्र रडत असताना, करुणामय महेश्वर अंतर्यामी रूपाने अंतःस्थ होऊन त्याचा रक्षक झाला.

Verse 15

प्रेरिता मनसा काचिदीशेन त्रासहारिणा । अकस्मादागता तत्र भ्रमन्ती भैक्ष्यजीविनी

भयहर ईश्वराने मनाने प्रेरित करून भिक्षेवर जगणारी, इकडे-तिकडे भटकणारी एक स्त्री अकस्मात् तेथे आणली।

Verse 16

सा त्वेकहायनं बालं वहन्ती विधवा निजम् । अनाथमेकं क्रंदन्तं शिशुन्तत्र ददर्श ह

ती विधवा आपल्या एक वर्षाच्या बाळाला घेऊन होती; तेथे तिने दुसरे एक अनाथ, निराधार शिशु एकटे रडताना पाहिले।

Verse 17

सा दृष्ट्वा तत्र तम्बालं वने निर्मनुजे मुने । विस्मिताति द्विजस्त्री सा चिचिन्तं हृदये बहु

हे मुने, निर्जन वनात ते तम्बाल (निवास/रचना) पाहून ती ब्राह्मण स्त्री अत्यंत विस्मित झाली आणि हृदयात अनेक विचार करू लागली.

Verse 18

अहो सुमहदाश्चर्य्यमिदं दृष्टम्मयाधुना । असंभाव्यमकथ्यं च सर्वथा मनसा गिरा

अहो! आत्ताच मी अत्यंत महान आश्चर्य पाहिले. हे असंभाव्य व अकथ्य आहे—मन आणि वाणी यांच्या सर्वथा पलीकडे.

Verse 19

अच्छिन्ननाभिनालोयं रसायां केवलं शिशुः । शेते मातृविहीनश्च क्रन्दंस्तेजस्विनां वरः

नाभिनाळ न छेदलेला तो शिशु जलरसमध्ये एकटाच पडला होता। मातृविहीन होऊन तो रडत होता, तरीही तो तेजस्वींमध्ये श्रेष्ठ होता।

Verse 20

अस्य पित्रादयः केऽपि न सन्तीह सहायिनः । कारणं किं बभूवाथ ह्यहो दैवबलं महत्

याच्या पित्यापासून सुरू करून कोणीही येथे सहाय्यक म्हणून नाही. मग याचे कारण काय झाले? अहो, दैवबल किती महान!

Verse 21

न जाने कस्य पुत्रोऽयमस्य ज्ञातात्र कोपि न । यतः पृच्छाम्यस्य जन्य जाता च करुणा मयि

हा कोणाचा पुत्र आहे ते मला माहीत नाही, आणि येथे त्याला ओळखणारा कोणीही नाही. म्हणून मी याच्या जन्मपरिचयाबद्दल विचारतो; आणि माझ्या अंतःकरणात करुणा जागी झाली आहे।

Verse 22

इच्छाम्येनं पोषितुं हि बालमौरसपुत्रवत् । संप्रष्टुं नोत्सहेऽज्ञात्वा कुलजन्मादि चास्य वै

हा बालक माझ्या औरस पुत्रासारखा वाढवावा, असे मला खरोखर वाटते. पण याचे कुल, जन्म इत्यादी न कळता मी त्याला विचारण्याचे धैर्य करत नाही.

Verse 23

नन्दीश्वर उवाच । इति संचिन्त्यमानायां तस्यां विप्रवरस्त्रियाम् । कृपां चकार महतीं शंकरो भक्तवत्सल

नंदीश्वर म्हणाले—ती श्रेष्ठ ब्राह्मण स्त्री अशी मनात विचार करीत असता, भक्तवत्सल शंकरांनी तिच्यावर महान कृपा केली.

Verse 24

दध्रे भिक्षुस्वरूपं हि महालीलो महेश्वरः । सर्वथा भक्तसुखदो निरुपाधिः स्वयं सदा

महालीलामय महेश्वरांनी खरोखर भिक्षुरूप धारण केले. ते सर्व प्रकारे भक्तांना सुख देणारे, सदैव स्वयंभू व निरुपाधि आहेत.

Verse 25

तत्राजगाम सहसा स भिक्षुः परमेश्वरः । यत्रास्ति संदेहवती द्विजस्त्री ज्ञातुमिच्छती

जिथे संदेहग्रस्त ती द्विजस्त्री सत्य जाणू इच्छित होती, तिथे परमेश्वर भिक्षुरूपाने सहसा येऊन पोहोचले.

Verse 26

भिक्षुवर्य्यस्वरूपोऽसावविज्ञातगतिः प्रभुः । तामाह विप्रवनितां विहस्य करुणानिधिः

ज्याची गती सामान्य ज्ञानास अगम्य आहे असा तो प्रभू श्रेष्ठ भिक्षूचे रूप धारण करून होता. करुणासागर प्रभू हसत त्या ब्राह्मणपत्नीला म्हणाला।

Verse 27

भिक्षुवर्य्य उवाच । सन्देहं कुरु नो चित्ते विप्रभामिनि मा खिद । रक्षैनम्बालकं प्रीत्या सुपवित्रं स्वपुत्रकम्

श्रेष्ठ भिक्षु म्हणाले—हे ब्राह्मणि, मनात संशय करू नकोस, खिन्न होऊ नकोस। या अतिपवित्र बालकाचे प्रेमाने रक्षण कर, जणू तो तुझाच पुत्र आहे।

Verse 28

अनेन शिशुना श्रेयः प्राप्स्यसे न चिरात्परम् । पुष्णीहि सर्वथा ह्येनं महातेजस्विनं शिशुम्

या शिशूमुळे तू लवकरच परम कल्याण प्राप्त करशील. म्हणून या महातेजस्वी बालकाचे सर्व प्रकारे पालन-पोषण व रक्षण कर।

Verse 29

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तवन्तं तं भिक्षुस्वरूपं करुणानिधिम् । सा विप्रवनिता शम्भुं प्रीत्या पप्रच्छ सादरम्

नंदीश्वर म्हणाले—असे बोलून करुणानिधी शंभूंनी भिक्षुरूप धारण केले होते. ते ऐकून ती ब्राह्मण स्त्री प्रेमाने भरून आदरपूर्वक त्यांना विचारू लागली।

Verse 30

विप्रवनितोवाच । त्वदाज्ञयैनं बालं हि रक्षिष्यामि स्वपुत्रवत् । पौक्ष्यामि नात्र सन्देहो मद्भाग्यात्त्वमिहागतः

ब्राह्मण स्त्री म्हणाली—तुमच्या आज्ञेने मी या बालकाचे स्वपुत्राप्रमाणे रक्षण करीन. मी त्याचे पालन-पोषण करीन; यात काहीही संशय नाही. माझ्या सौभाग्याने तुम्ही येथे आला आहात।

Verse 31

तथापि ज्ञातुमिच्छामि विशेषेण तु तत्त्वतः । कोयं कस्य सुतश्चायं कस्त्वमत्र समागतः

तथापि मला तत्त्वतः व विशेषेकरून जाणून घ्यावयाचे आहे—हा कोण, हा कोणाचा पुत्र, आणि तू कोण आहेस जो येथे आला आहेस?

Verse 32

मुहुर्मम समायाति ज्ञानं भिक्षुवर प्रभो । त्वं शिवः करुणासिन्धुस्त्वद्भक्तोयं शिशुः पुरा

हे भिक्षूंमध्ये श्रेष्ठ प्रभो, वारंवार माझ्या अंतःकरणात सत्यज्ञान उदयास येते. आपण करुणासिंधू शिव आहात, आणि हा बालक पूर्वी आपला भक्त होता.

Verse 33

केनचित्कर्मदोषेण सम्प्राप्तोयं दशामिमाम् । तद्भुक्त्वा परमं श्रेयः प्राप्स्यते त्वदनुग्रहात्

काही कर्मदोषामुळे हा या अवस्थेला आला आहे. त्या फळाचा भोग करून (क्षीण करून) तो आपल्या अनुग्रहाने परम श्रेय प्राप्त करील.

Verse 34

त्वन्माययैव साहं वै मार्गभ्रष्टा विमोहिता । आगता प्रेषिता त्वत्तो ह्यस्य रक्षणहेतुतः

आपल्या मायेमुळेच मीही मोहित होऊन मार्गभ्रष्ट झाले. तरी मी येथे आले आहे—आपल्याच प्रेरणेने पाठवलेली—याच्या रक्षणासाठीच.

Verse 35

नन्दीश्वर उवाच । इति तद्दर्शनप्राप्तविज्ञानां विप्रकामिनीम् । ज्ञातुकामां विशेषेण प्रोचे भिक्षुतनुश्शिवः

नंदीश्वर म्हणाले—अशा रीतीने, ज्यांचे ज्ञान त्याच्या दर्शनाने जागृत झाले होते त्या ब्राह्मण स्त्रीला, जी विशेषतः सत्य जाणू इच्छित होती, भिक्षुरूप धारण केलेल्या शिवांनी सविस्तर सांगितले.

Verse 36

भिक्षुवर्य्य उवाच । शृणु प्रीत्या विप्रपत्नि बालस्यास्य पुरेहितम् । सर्वमन्यस्य सुप्रीत्या वक्ष्यते तत्त्वतोऽनघे

श्रेष्ठ भिक्षु म्हणाले—हे विप्रपत्नी, प्रेमाने या बालकाचा पूर्ववृत्तांत ऐक. हे निष्पापे, सद्भावाने मी तुला सर्व काही तत्त्वतः सत्य रीतीने सांगीन।

Verse 37

सुतो विदर्भराजस्य शिवभक्तस्य धीमतः । अयं सत्यरथस्यैव स्वधर्मनिरतस्य हि

हा विदर्भराज सत्यरथाचा पुत्र आहे—तो बुद्धिमान, शिवभक्त आणि आपल्या स्वधर्मात दृढपणे रत आहे।

Verse 38

शृणु सत्यरथो राजा हतः शाल्वे रणे परैः । तत्पत्नी निशि सुव्यग्रा निर्ययौ स्वगृहाद्द्रुतम्

ऐक—शाल्व येथे रणात राजा सत्यरथ शत्रूंनी मारला. तेव्हा त्याची पत्नी रात्री अत्यंत व्याकुळ होऊन आपल्या घरातून त्वरेने बाहेर पडली।

Verse 39

असूत तनयं चैनं समायाता प्रगेऽत्र हि । सरोवतीर्णा तृषया ग्रस्ता ग्राहेण दैवतः

तिने पुत्रास जन्म दिला आणि मग पुन्हा येथे आली। तहानेने व्याकुळ होऊन सरोवरात उतरली; दैवयोगाने तिला मगरीने धरले.

Verse 40

नन्दीश्वर उवाच । इति तस्य समुत्पत्तिं तत्पितुः संगरे मृतिम् । तन्मातृमरणं ग्राहात्सर्वं तस्य न्यवेदयत्

नंदीश्वर म्हणाले—अशा रीतीने मी त्याला सर्व सांगितले: त्याची उत्पत्ती, त्याच्या पित्याचा रणांगणातील मृत्यू, आणि मगरीने धरल्याने त्याच्या मातेचा अंत।

Verse 41

अथ सा ब्रह्माणी सा हि विस्मिताति मुनीश्वर । पुनः पप्रच्छ तं भिक्षुं ज्ञानिनं सिद्धरूपकम्

तेव्हा ती ब्राह्मणी, हे मुनीश्वर, अत्यंत विस्मित होऊन, त्या भिक्षूला—तत्त्वज्ञ, सिद्धरूप—पुन्हा विचारू लागली।

Verse 42

ब्राह्मण्युवाच । स राजोऽस्य पिता भिक्षो वरभोगान्तरेव हि । कस्माच्छाल्वैस्स्वरिपुभिस्स्वल्पेहैश्च विघातितः

ब्राह्मणी म्हणाली— हे भिक्षू, याचा पिता राजा होता आणि मिळालेल्या वरांचा भोग घेत होता. मग तो शाल्वांनी—स्वशत्रूंनी, अल्पउत्साही लोकांनी—का मारला गेला?

Verse 43

कस्मादस्य शिशोर्माता ग्राहेणाशु सुभक्षिता । यस्मादनाथोयं जातो विबन्धुश्चैव जन्मतः

आणि या शिशूची माता मगराने लवकर का गिळली? त्यामुळे हा बालक जन्मापासूनच अनाथ व बंधुहीन झाला आहे।

Verse 44

कस्मात्सुतो ममापीह सुदरिद्रो हि भिक्षुकः । भवेत्कथं सुखं भिक्षो पुत्रयोरनयोर्वद

माझा पुत्र इथे इतका अतिदरिद्री भिक्षुक का झाला आहे? हे भिक्षो, सांग—या दोन्ही पुत्रांना सुख कसे लाभेल?

Verse 45

नन्दीश्वर उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा स भिक्षुः परमेश्वरः । विप्रपत्न्याः प्रसन्नात्मा प्रोवाच विहसंश्च ताम्

नंदीश्वर म्हणाले—तिचे वचन ऐकून तो भिक्षु, जो स्वयं परमेश्वर होता, ब्राह्मणपत्नीवर प्रसन्न झाला आणि हसत तिच्याशी बोलला।

Verse 46

भिक्षुवर्य्य उवाच । विप्रपत्नि विशेषेण सर्वप्रश्नान्वदामि ते । शृणु त्वं सावधानेन चरित्रमिदमुत्तमम्

श्रेष्ठ भिक्षु म्हणाला—हे विप्रपत्नी, मी तुझे सर्व प्रश्न विशेष रीतीने सांगतो. तू सावधान होऊन हे उत्तम पावन चरित्र ऐक.

Verse 47

अमुष्य बालस्य पिता स विदर्भमहीपतिः । पूर्वजन्मनि पाण्ड्योऽसौ बभूव नृपसत्तमः

त्या बालकाचा पिता विदर्भाचा अधिपती राजा होता. पूर्वजन्मी तोच पांड्यदेशाचा नृपश्रेष्ठ राजा होता.

Verse 48

स शैवनृपतिर्धर्मात्पालयन्निखिला महीम् । स्वप्रजां रंजयामास सर्वोपद्रवनाशनः

तो शैव नृप धर्माने अखिल पृथ्वीचे पालन करीत असे. सर्व उपद्रवांचा नाश करणारा तो आपल्या प्रजेला संतुष्ट व समृद्ध करी.

Verse 49

कदाचित्स हि सर्वेशं प्रदोषे पर्यपूजयत् । त्रयोदश्यां निराहारो दिवानक्तव्रती शिवम्

एकदा प्रदोषकाळी त्याने सर्वेश्वर भगवान शिवाची विधिपूर्वक पूजा केली. त्रयोदशीला तो निराहार राहून, दिवस-रात्र व्रत पाळून, संयमित भक्तीने शिवाचे सम्यक अर्चन करीत राहिला.

Verse 50

तस्य पूजयतः शम्भुं प्रदोषे गिरिशं रते । महाञ्छब्दो बभूवाथ विकटस्सर्वथा पुरे

तो प्रदोषकाळी रतिभक्तीने गिरिश शंभूची पूजा करीत असता, नगरात सर्व बाजूंनी अचानक एक महान् व विकट असा कोलाहल उठला।

Verse 51

तमाकर्ण्य रवं सोऽथ राजा त्यक्तशिवार्चनः । रिप्वागमनशंकातो निर्ययौ भवनाद्बहिः

तो गोंगाट ऐकून राजा तत्क्षणी शिवपूजन सोडून दिले; शत्रू येण्याच्या भीतीने तो राजवाड्याबाहेर निघून गेला।

Verse 52

एतस्मिन्नेव काले तु तस्यामात्यो महाबली । गृहीतशस्त्रसामन्तो राजान्तिकमुपाययौ

त्याच वेळी त्याचा महाबली मंत्री, शस्त्र घेतलेल्या सामंतांसह, राजाच्या सान्निध्यात आला।

Verse 53

तन्दृष्ट्वा शत्रुसामन्तं महाक्रोधेन विह्वलः । अविचार्य वृषन्तस्य शिरश्छेदमकारयत्

त्या शत्रु सामंत-नृपाला पाहून तो महाक्रोधाने व्याकुळ झाला। विचार न करता त्याने वृषंताचा शिरच्छेद करविला।

Verse 54

असमाप्ये शपूजान्तामशुचिर्नष्टधीर्नृपः । रात्रौ चकार सुप्रीत्या भोजनन्नष्टमंगलः

शिवपूजा अजून पूर्ण न होताच अशुचि व भ्रमितबुद्धी राजा रात्री आनंदाने भोजन करू लागला; त्यामुळे त्याचे मंगल नष्ट झाले.

Verse 56

तत्पुत्रो यः पूर्वभवे सोऽस्मिञ्जन्मनि तत्सुतः । अहमेव हतैश्वर्य्यः शिवपूजा व्यतिक्रमात्

जो पूर्वजन्मी त्याचा पुत्र होता, तोच या जन्मीही त्याचा पुत्र झाला. आणि मीच शिवपूजेचा अतिक्रम केल्यामुळे ऐश्वर्यहरित झालो.

Verse 57

अस्य माता पूर्वभवे सपत्नीं छद्मनाहरत् । भक्षिता तेन पापेन ग्राहेणाऽस्मिन्भवे हि सा

याच्या मातेनं पूर्वजन्मी कपटाने सौतिणीचं अपहरण केलं होतं. त्या पापाच्या फळानेच या जन्मी ती मगराने भक्षिली गेली.

Verse 59

एष ते तनयः पूर्वजन्मनि ब्राह्मणोत्तमः । प्रतिग्रहैर्वयो निन्ये न यज्ञाद्यैस्सुकर्मभिः

हा तुझा पुत्र पूर्वजन्मी उत्तम ब्राह्मण होता. पण यज्ञादी पुण्यकर्मांनी नव्हे, केवळ प्रतिग्रहाने (दान स्वीकारून) त्याने आयुष्य घालवले.

Verse 60

अतो दारिद्र्यमापन्नः पुत्रस्ते द्विजभामिनि । तद्दोषपरिहारार्थं शरणं शंकरं व्रज

म्हणून, हे द्विजकुलभामिनि, तुझा पुत्र दारिद्र्याला प्राप्त झाला आहे. त्या दोषाचा व त्याच्या परिणामाचा परिहार करण्यासाठी शंकराचे शरण जा।

Verse 61

एताभ्यां खलु बालाभ्यां शिवपूजाविधीयताम् । उपवीतानन्तरं हि शिवः श्रेयः करिष्यति

खरोखरच या दोन्ही बालकांसाठी शिवपूजेचे विधान करावे. उपवीत धारणानंतर शिव निश्चयच त्यांचे परम श्रेय करील।

Verse 62

नन्दीश्वर उवाच । इति तामुपदिश्याथ भिक्षुवर्ण्यतनुः शिवः । स्वरूपं दर्शयामास परमं भक्तवत्सलः

नन्दीश्वर म्हणाले—अशा रीतीने तिला उपदेश करून, भिक्षुरूप धारण केलेल्या शिवाने, भक्तवत्सल होऊन, आपले परम स्वरूप प्रकट केले.

Verse 63

अथ सा विप्रवनिता ज्ञात्वा तं शंकरम्प्रभुम् । सुप्रणम्य हि तुष्टाव प्रेम्णा गद्गदया गिरा

मग त्या ब्राह्मण स्त्रीने त्यांना शंकर परम प्रभू म्हणून ओळखून, उत्तम प्रकारे प्रणाम केला आणि प्रेमाने गद्गद वाणीने स्तुती केली.

Verse 64

ततस्स भगवाञ्च्छम्भुर्धृतभिक्षुतनुर्द्रुतम् । पश्यन्त्या विप्रपन्त्यास्तु तत्रैवान्तरधीयत

त्यानंतर भगवान् शंभू भिक्षुकाचे रूप धारण करून, ब्राह्मणपत्नी पाहत असतानाच तेथेच त्वरेने अंतर्धान पावले।

Verse 65

अथ तस्मिन् गते भिक्षौ विश्रब्धा ब्राह्मणी च सा । तमर्भकं समादाय सस्वपुत्रा गृहं ययौ

तो भिक्षुक निघून गेल्यावर ब्राह्मणी निर्धास्त झाली; त्या बालकाला उचलून, आपल्या पुत्रासह ती घरी परतली।

Verse 66

एकचक्राह्वये रम्ये ग्राम्ये कृत निकेतना । स्वपुत्रं राजपुत्रं च वरान्नैश्च व्यवर्द्धयत्

एकचक्र नावाच्या रम्य गावात निवास करून, तिने आपल्या पुत्रास व राजपुत्रास उत्तम अन्नपान देऊन वाढविले।

Verse 67

ब्राह्मणै कृतसंस्कारौ कृतोपनयनौ च तौ । ववृधाते स्वगेहे च शिवपूजनतत्परौ

ब्राह्मणांकडून संस्कार करून व विधिपूर्वक उपनयन करून, ते दोघे आपल्या घरी वाढले—सदैव शिवपूजेत तत्पर।

Verse 68

तौ शाण्डिल्यमुनेस्तात निदेशान्नियम स्थितौ । प्रदोषे चक्रतुः शम्भोः पूजां कृत्वा व्रतं शुभम्

हे प्रिय, शाण्डिल्य मुनींच्या आदेशानुसार नियमपालनात स्थित राहून, त्या दोघांनी प्रदोषकाळी शंभूची पूजा केली; आणि पूजा करून शुभ व्रत धारण केले।

Verse 69

कदाचिद्द्विजपुत्रेण विनाऽसौ राजनन्दनः । नद्यां स्नातुं गतः प्राप निधानकलशं वरम्

एकदा तो राजपुत्र ब्राह्मणपुत्राशिवायच नदीत स्नानास गेला आणि तेथे त्याला लपविलेल्या धनाचा उत्तम कलश मिळाला।

Verse 70

एवं पूजयतोः शम्भुं राजद्विजकुमारयोः । सुखेनैव व्यतीयाय तयोर्मासचतुष्टयम्

अशा रीतीने राजकुमार व ब्राह्मणकुमार शंभूची अखंड पूजा करीत राहिले; आणि त्यांचे चार महिने सुखाने व्यतीत झाले।

Verse 71

एवमर्चयतोः शम्भुं भूयोपि परया मुदा । सम्वत्सरो व्यतीयाय तस्मिन्नेव तयोर्गृहे

अशाच प्रकारे ते दोघे परम आनंदाने पुन्हा पुन्हा शंभूचे अर्चन करीत राहिले; आणि त्याच त्यांच्या घरी एक पूर्ण वर्ष व्यतीत झाले।

Verse 72

सम्वत्सरे व्यतिक्रान्ते स राजतनयो मुने । गत्वा वनान्ते विप्रेण शिवस्यानुग्रहाद्विभोः

हे मुने, एक वर्ष लोटल्यावर तो राजपुत्र सर्वव्यापी प्रभु शिवाच्या कृपेने एका ब्राह्मणासह वनाच्या अंतर्भागात गेला।

Verse 73

अकस्मादागतां तत्र दत्तां तज्जनकेन ह । विवाह्य गन्धर्वसुतां चक्रे राज्यमकण्टकम्

तेथे अकस्मात आलेली गंधर्वकन्या तिच्या पित्याने त्याला दिली. त्या गंधर्वसुताशी विवाह करून त्याने आपले राज्य निष्कंटक—निर्विघ्न—केले।

Verse 74

या विप्रवनिता पूर्वंतमपुष्णात्स्वपुत्रवत् । सैव माताभवत्तस्य स भ्राता द्विजनन्दनः

जी ब्राह्मणस्त्री पूर्वी त्याला आपल्या पुत्राप्रमाणे पोसत होती, तीच त्याची माता झाली; आणि तो द्विजनंदन त्याचा भाऊ झाला, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ।

Verse 76

भिक्षुवर्य्यावतारस्ते वर्णितश्च मयाधुना । शिवस्य धर्मगुप्ताह्व नृपबालसुखप्रदः

आता मी तुला शिवाच्या त्या श्रेष्ठ भिक्षु-अवताराचे वर्णन केले आहे—धर्मगुप्त नावाचा, जो राजपुत्राला सुख देणारा आहे।

Verse 77

एतदाख्यानमनघं पवित्रं पावनं महत् । धर्मार्थकाममोक्षाणां साधनं सर्वकामदम्

हे निष्कलंक आख्यान पवित्र, अत्यंत पावन व महान आहे. ते धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष यांची सिद्धी देणारे साधन असून सर्व योग्य कामना पूर्ण करते.

Verse 78

य एतच्छ्रृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः । स भुक्त्वेहाखिलान्कामान्सोन्ते शिवपुरम्व्रजेत्

जो नित्य हे आख्यान ऐकतो, किंवा एकाग्र मनाने इतरांना ऐकवतो—तो येथे सर्व काम्य फल भोगून शेवटी शिवपुरास जातो.

Verse 95

विदर्भे सोभवद्राजा जन्मनीह शिवव्रती । शिवार्चनान्तरायेण परैर्भोगांन्तरे हतः

विदर्भदेशी तो राजा म्हणून जन्मला, शिवव्रताला दृढ होता। परंतु परक्यांनी शिवार्चनेत विघ्न घातल्याने तो भोगांच्या मध्यातच मारला गेला।