द्विजेश्वरावतारः (The Manifestation of Shiva as Dvijeśvara)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु तात प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः । द्विजेश्वरावतारं च सशिवं सुखदं सताम्

नंदीश्वर म्हणाले—तात, ऐक. आता मी परमात्मा शिवांचा द्विजेश्वर-अवतार, शिवमय व शुभ असे चरित्र सांगतो; ते सत्पुरुषांना सुख देणारे आहे.

Verse 2

यः पूर्वं वर्णितस्तात भद्रायुर्नृपसत्तमः । यस्मिन्नृषभरूपेणानुग्रहं कृतवाञ्छिवः

तात, पूर्वी वर्णिलेला भद्रायु—राजांमध्ये श्रेष्ठ—तोच आहे, ज्याच्यावर शिवांनी कधी वृषभ-रूप धारण करून करुणामय अनुग्रह केला होता.

Verse 3

तद्धर्मस्य परीक्षार्थं पुनराविर्बभूव सः । द्विजेश्वरस्वरूपेण तदेव कथयाम्यहम्

त्या धर्माची परीक्षा करण्यासाठी तो पुन्हा प्रकट झाला; द्विजेश्वर-स्वरूप धारण करून तोच वृत्तांत मी आता सांगतो.

Verse 4

ऋषभस्य प्रभावेण शत्रूञ्जित्वा रणे प्रभुः । प्राप्तसिंहासनस्तात भद्रायुः संबभूव ह

ऋषभाच्या प्रभावाने त्या प्रभूने रणात शत्रूंना जिंकले; आणि तात, सिंहासन प्राप्त करून तो भद्रायु म्हणून प्रसिद्ध झाला.

Verse 5

चन्द्रांगदस्य तनया सीमन्तिन्याः शुभांगजा । पत्नी तस्याभवद्ब्रह्मन्सुसाध्वी कीर्तिमालिनी

हे ब्राह्मण, चंद्रांगदाची कन्या, सीमंतिनीपासून जन्मलेली शुभांगजा त्याची पत्नी झाली; ती परम साध्वी, पतिव्रता ‘कीर्तिमालिनी’ नावाची होती.

Verse 6

स भद्रायुः कदाचित्स्वप्रियया गहनं वनम् । प्राविशत्संविहारार्थं वसन्तसमये मुने

हे मुने, एकदा भद्रायु आपल्या प्रियेसह वसंतऋतूमध्ये विहारासाठी घनदाट वनात प्रविष्ट झाला.

Verse 7

अथ तस्मिन्वने रम्ये विजहार स भूपतिः । शरणागतपालिन्या तमास्यप्रियया सह

मग त्या रम्य वनात तो राजा सुखाने विहार करू लागला; शरणागतांचे पालन करणाऱ्या आपल्या प्रिया तमास्यप्रियेसह।

Verse 8

अथ तद्धर्मदृढतां प्रतीक्षन्परमेश्वरः । लीलां चकार तत्रैव शिवया सह शङ्करः

मग त्या धर्माची दृढ स्थापना होईपर्यंत प्रतीक्षा करीत परमेश्वर शंकराने तेथेच शिवेसह दिव्य लीला केली।

Verse 9

शिवा शिवश्च भूत्वोभौ तद्वने द्विजदम्पती । व्याघ्रं मायामयं कृत्वाविर्भूतौ निजलीलया

शिवा आणि शिव त्या वनात द्विज दाम्पत्यरूपाने होऊन, मायामय वाघ निर्माण करून, आपल्या लीलेंने प्रकट झाले।

Verse 10

अथाविदूरे तस्यैव द्रवन्तौ भयविह्वलौ । अन्वीयमानौ व्याघ्रेण रुदन्तौ तौ बभूवतुः

मग त्याच ठिकाणापासून थोड्याच अंतरावर, ते दोघे भयाने व्याकुळ होऊन धावत होते। वाघ पाठलाग करत असल्याने पळताना ते रडू लागले।

Verse 11

अथ विद्धौ च तौ तात भद्रायुः स महीपतिः । ददर्श क्रन्दमानौ हि शरण्यः क्षत्रियर्षभः

मग, हे प्रिय, क्षत्रियांतील श्रेष्ठ व शरण देणारा राजा भद्रायु याने त्या दोघांना जखमी अवस्थेत खरोखर आक्रोश करताना पाहिले।

Verse 12

अथ तौ मुनिशार्दूलः स्वमायाद्विजदम्पती । भद्रायुषं महाराजमूचतुर्भयविह्वलौ

तेव्हा मुनिशार्दूल तो ऋषी, आपल्या मायाशक्तीने त्या द्विजदम्पतीसह, भयाने व्याकुळ होऊन महाराज भद्रायुषास म्हणाला।

Verse 13

द्विजदम्पती ऊचतुः । पाहि पाहि महाराज नावुभौ धर्मवित्तम । एष आयाति शार्दूलो जग्धुमावां महाप्रभो

द्विजदम्पती म्हणाले—“वाचवा, वाचवा, हे महाराज! हे धर्मवित्तम! आमचे रक्षण करा। हे महाप्रभो, हा वाघ आम्हाला भक्ष करण्यास येत आहे।”

Verse 14

एष हिंस्रः कालसमः सर्वप्राणिभयङ्करः । यावन्न खादति प्राप्य तावन्नौ रक्ष धर्मवित्

हा हिंस्र आहे, काळासमान, सर्व प्राण्यांना भयकारक। तो आम्हाला गाठून भक्ष करण्यापूर्वी, हे धर्मज्ञ, आमचे रक्षण करा।

Verse 15

नन्दीश्वर उवाच । इत्थमाक्रन्दितं श्रुत्वा तयोश्च नृपतीश्वरः । अति शीघ्रं महावीरः स यावद्धनुराददे

नन्दीश्वर म्हणाले—त्यांचा असा आक्रोश ऐकून राजाधिराज तो महावीर अतिशीघ्र धनुष्य उचलू लागला.

Verse 16

तावदभ्येत्य शार्दूलस्त्वरमाणोतिमायिकः । स तस्य द्विजवर्य्यस्य मध्ये जग्राह तां वधूम्

तेवढ्यातच अतिवेगवान् व परम मायावी वाघ धावून आला आणि त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाच्या मध्यातूनच वधूला पकडून घेतले।

Verse 17

हे नाथनाथ हे कान्त हा शम्भो हा जगद्गुरो । इति रोरूयमाणां तां व्याघ्रो जग्रास भीषणः

ती “हे नाथनाथ! हे कान्ता! हा शम्भो! हा जगद्गुरो!” असे आर्तपणे रडत होती; तेवढ्यात भयानक वाघाने तिला पकडून गिळून टाकले।

Verse 18

तावत्स राजा निशितैर्भल्लैर्व्याघ्रमताडयत् । न स तैर्विव्यथे किंचिद्गिरीन्द्र इव वृष्टिभिः

मग राजाने तीक्ष्ण बाणांनी वाघावर प्रहार केला; पण तो त्याने किंचितही व्यथित झाला नाही—जसा पर्वतराज पावसाच्या सरींनी अचल राहतो।

Verse 19

स शार्दूलो महासत्त्वो राज्ञः स्वैरकृतव्यथः । बलादाकृष्य तां नारीमपाक्रमत सत्वरः

तो महाबली व उग्र वाघ, राजाला स्वेच्छेने व्यथा देऊन, त्या स्त्रीला बलाने ओढून घेऊन त्वरेने पळून गेला।

Verse 20

व्याघ्रेणापहृतां नारीं वीक्ष्य विप्रोतिविस्मितः । लौकिकीं गतिमाश्रित्य रुरोदाति मुहुर्मुहुः

वाघाने पळवून नेलेली स्त्री पाहून तो विप्र अत्यंत विस्मित झाला. लौकिक भावनेत पडून तो पुन्हा पुन्हा रडू लागला.

Verse 21

रुदित्वा चिरकालं च स विप्रो माययेश्वरः । भद्रायुषं महीपालं प्रोवाच मदहारकः

दीर्घकाळ रडून तो ब्राह्मण—दिव्य मायेमुळे जो स्वतः ईश्वरच होता व मदहरण करणारा—मग पृथ्वीपाल राजा भद्रायुषास बोलला।

Verse 22

द्विजेश्वर उवाच । राजन्क ते महास्त्राणि क्व ते त्राणं महद्धनुः । क्व ते द्वादशसाहस्रमहानागायुतम्बलम्

श्रेष्ठ द्विज म्हणाला—हे राजन्, तुझे महास्त्र कुठे आहेत? तुझे रक्षणकवच व महान धनुष्य कुठे आहे? आणि बारा हजार महागज व असंख्य सैन्यांचे ते प्रचंड बळ कुठे गेले?

Verse 23

किन्ते खड्गेन शङ्खेन किं ते मंत्रास्त्रविद्यया । किं सत्त्वेन महास्त्राणां किं प्रभावेण भूयसा

तुला खड्ग व शंख यांचा काय उपयोग? मंत्रास्त्रविद्येचा काय? महास्त्रांच्या पराक्रमाचा काय, आणि अती प्रभावाचाही काय—जेव्हा शिवतत्त्व बलाने नव्हे, भक्ति व सत्यज्ञानानेच प्राप्त होते?

Verse 24

तत्सर्वं विफलं जातं यच्चान्यत्त्वयि तिष्ठति । यस्त्वं वनौकसां घातं न निवारयितुं क्षमः

ते सर्व निष्फळ झाले—आणि तुझ्यात जे काही आहे तेही—कारण तू वनवासींचा घात थांबवू शकत नाहीस। रक्षणशक्ती नसता राजाधिकार पोकळ ठरतो।

Verse 25

क्षत्रस्यायं परो धर्मो क्षताच्च परिरक्षणम् । तस्मिन्कुलोचिते धर्मे नष्टे त्वज्जीवितेन किम्

क्षत्रियाचा हा सर्वोच्च धर्म—इजा होऊ न देणे व राज्याचे रक्षण करणे। कुलोचित हा धर्म नष्ट झाला तर तुझ्या जीवनाचा काय उपयोग?

Verse 26

आर्तानां शरणाप्तानां त्राणं कुर्वन्ति पार्थिवाः । प्राणैरर्थैश्च धर्मज्ञास्तद्विना च मृतोपमा

धर्म जाणणारे राजे शरण आलेल्या आर्तांचे रक्षण करतात—प्राण व धन खर्च करूनही; या रक्षणधर्माविना ते मृततुल्य होत।

Verse 27

आर्तत्राणविहीनानां जीवितान्मरणं वरम् । धनिनान्पानहीनानां गार्हस्थ्याद्भिक्षुता वरम्

आर्तत्राण नसलेल्यांसाठी जीवनापेक्षा मरण श्रेष्ठ; आणि धनवान असूनही योग्य निर्वाह नसलेल्यांसाठी गृहस्थाश्रमापेक्षा भिक्षुकजीवन श्रेष्ठ।

Verse 28

वरं विषाशनं प्राज्ञैर्वरमग्निप्रवेशनम् । कृपणानामनाथानां दीनानामपरक्षणात्

प्राज्ञ म्हणतात—कृपण, अनाथ व दीन जनांचे रक्षण न करण्यापेक्षा विष पिणे श्रेष्ठ, अग्नीत प्रवेश करणेही श्रेष्ठ।

Verse 29

नन्दीश्वर उवाच । इत्थं विलपितं तस्य स्ववीर्य्यस्य च गर्हणम् । निशम्य नृपतिः शोकादात्मन्येवमचिन्तयत्

नंदीश्वर म्हणाले—त्याचा असा विलाप व स्वतःच्या पराक्रमाची निंदा ऐकून राजा शोकाने व्याकुळ होऊन अंतःकरणात असे विचार करू लागला।

Verse 30

अहो मे पौरुषं नष्टमद्य देवविपर्ययात् । अद्य कीर्तिश्च मे नष्टा पातकम्प्राप्तमुत्कटम्

अहो! देव प्रतिकूल झाल्याने आज माझे पौरुष नष्ट झाले. आज माझी कीर्तीही नष्ट झाली; मी घोर, उत्कट पातकास प्राप्त झालो आहे।

Verse 31

धर्मः कुलोचितो नष्टो मन्दभाग्यस्य दुर्मतेः । नूनं मे सम्पदो राज्यमायुष्यं क्षयमेष्यति

माझ्या दुर्मती व मंदभाग्यामुळे कुलोचित धर्म नष्ट झाला; निश्चयच आता माझी संपत्ती, राज्य आणि आयुष्यही क्षयाला जाईल।

Verse 32

अद्य चैनं द्विजन्मानं हतदारं शुचार्दितम् । हतशोकं करिष्यामि दत्त्वा प्राणानतिप्रियान्

आज मी या पत्नीहरित, शोकाने पीडित द्विजाला—माझे अतिप्रिय प्राण देऊनसुद्धा—त्याच्या शोकातून मुक्त करीन।

Verse 33

इति निश्चित्य मनसा स भद्रायुर्नृपोत्तमः । पतित्वा पादयोस्तस्य बभाषे परिसान्त्वयन्

असा निश्चय करून तो श्रेष्ठ राजा भद्रायु त्याच्या पायांवर पडला आणि त्याला शांत करत सांत्वनपर शब्द बोलला।

Verse 34

भद्रायुरुवाच । कृपां कृत्वा मयि ब्रह्मन् क्षत्रबन्धौ हतौजसि । शोकन्त्यज महाप्राज्ञ दास्याम्यद्य तु वाञ्छितम्

भद्रायु म्हणाला—हे ब्राह्मण, माझ्यावर कृपा करा. या क्षत्रबंधूची शक्ती नष्ट झाली आहे; हे महाप्राज्ञ, शोक सोडा. आज मी तुम्हाला इच्छित वर देईन.

Verse 35

इदं राज्यमियं राज्ञी ममेदञ्च कलेवरम् । त्वदधीनमिदं सर्वं किन्तेऽभिलषितं वरम्

हे राज्य, ही राणी आणि माझे हे शरीरही—हे सर्व तुमच्या अधीन आहे. सांगा, तुम्हाला कोणता वर अभिलषित आहे?

Verse 36

ब्राह्मण उवाच । किमादर्शेन चान्धस्य किं गृहेर्भैक्ष्यजीविनः । किम्पुस्तकेन मूढस्य निस्त्रीकस्य धनेन किम्

ब्राह्मण म्हणाला—आंधळ्याला आरशाचा काय उपयोग? भिक्षेवर जगणाऱ्याला घराचे काय? मूर्खाला पुस्तकाचा काय लाभ? आणि ज्याला स्त्री नाही त्याला धनाचे काय?

Verse 37

अतोऽहं हतपत्नीको भुक्तभोगो न कर्हिचित् । इमान्तवाग्रमहिषीं कामये दीयतामिति

म्हणून मी पत्नीहरित आहे; भोगांचे फळ मी कधीच खरेपणाने भोगले नाही. मला ही अग्रगण्य राणी हवी आहे—ती मला द्यावी, असे तो म्हणाला।

Verse 38

दाता रसान्तवित्तस्य राज्यस्य गजवाजिनाम् । आत्मदेहस्य यस्यापि कलत्रस्य न कर्हिचित्

तो परिष्कृत धन-रत्ने, राज्य, हत्ती व घोडे यांचेही दान करील; पण स्वतःचा आत्मदेह, तसेच स्वतःची पत्नी, कधीही खरेच देत नाही।

Verse 39

परदारोपभोगेन यत्पापं समुपार्जितम् । न तत्क्षालयितुं शक्यं प्रायश्चित्तशतैरपि

परस्त्रीभोगाने जे पाप साठते, ते शेकडो प्रायश्चित्तांनीही कधी धुतले जाऊ शकत नाही।

Verse 40

ब्राह्मण उवाच । आस्तां ब्रह्मवधं घोरमपि मद्यनिषेवणम् । तपसा विधमिष्यामि किं पुनः पारदारिकम्

ब्राह्मण म्हणाला: ‘भयंकर ब्रह्महत्येचे पाप आणि मद्यपानाचा दोषही असो; मी तपस्येने ते नष्ट करीन—मग परस्त्रीगमनाचे पाप तर किती अधिक (नष्ट होईल)!’

Verse 41

तस्मात्प्रयच्छ भार्यां स्वामियां कामो न मेऽपरः । अरक्षणाद्भयार्तानां गन्तासि निरयन्ध्रुवम्

म्हणून पत्नीला तिच्या योग्य स्वामीकडे सुपूर्द कर; मला दुसरी इच्छा नाही. भयग्रस्त शरणागतांचे रक्षण न केल्यामुळे त्यांना हानी झाली तर तू निश्चयच नरकात जाशील.

Verse 42

नन्दीश्वर उवाच । इति विप्रगिरा भीतश्चिन्तयामास पार्थिवः । अरक्षणान्महापापं पत्नीदानन्ततो वरम्

नंदीश्वर म्हणाला—ब्राह्मणाच्या वचनाने भयभीत झालेला राजा विचार करू लागला: शरणागताचे रक्षण न करणे हे महापाप; म्हणून पत्नीदान करणेच त्यापेक्षा श्रेष्ठ.

Verse 43

अतः पत्नीं द्विजाग्र्याय दत्त्वा निर्मुक्तकिल्विषः । सद्यो वह्निं प्रवेक्ष्यामि कीर्तिश्च विदिता भवेत्

म्हणून त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला पत्नी देऊन मी पापमुक्त होईन. मी त्वरित अग्नीत प्रवेश करीन, आणि माझी कीर्ती सर्वत्र प्रसिद्ध होईल.

Verse 44

इति निश्चित्य मनसा समुज्ज्वाल्य हुताशनम् । तमाहूय द्विजं चक्रे पत्नीदानं सहोदकम्

असे मनाशी निश्चय करून त्याने पवित्र अग्नी प्रज्वलित केली. मग द्विज पुरोहिताला बोलावून, विधिपूर्वक उदकासहित कन्यादानाचा संस्कार केला.

Verse 45

स्वयं स्नातः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य विबुधेश्वरान् । तमग्निं त्रिः परिक्रम्य शिवं दध्यौ समाहितः

स्वतः स्नान करून शुद्ध झाला व देवाधिदेवांना नमस्कार केला. मग त्या पवित्र अग्नीची तीनदा प्रदक्षिणा घालून, एकाग्र मनाने भगवान् शिवांचे ध्यान केले.

Verse 46

तमथाग्निं पतिष्यन्तं स्वपदासक्तचेतसम् । प्रत्यषेधत विश्वेशः प्रादुर्भूतो द्विजेश्वरः

तो आपल्या संकल्पात मन गुंतवून अग्नीत पडू लागला; तेव्हा विश्वेश्वर शिव श्रेष्ठ ब्राह्मणरूपाने प्रकट होऊन त्याला रोखू लागला।

Verse 47

तमीश्वरं पञ्चमुखं त्रिनेत्रं पिनाकिनं चन्द्रकलावतंसम् । प्रलम्बपिंगासुजटाकलापं मध्याह्नसद्भास्करकोटितेजसम्

मी त्या परमेश्वराला पाहिले—पंचमुख, त्रिनेत्र, पिनाकधारी, चंद्रकलेने अलंकृत; लांब पिंगट जटाकलापयुक्त, आणि मध्यान्हीच्या कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी।

Verse 48

मृणालगौरं गजचर्मवाससं गंगातरङ्गोक्षितमौलिदेशकम् । नागेन्द्रहारावलिकण्ठभूषणं किरीटकाच्यंगदकंकणोज्ज्वलम्

तो मृणालासारखा गौर, गजचर्म परिधान करणारा, आणि जटामुकुटाचा प्रदेश गंगेच्या तरंगांनी सिंचित होता। कंठी नागेंद्राची हारमाळ शोभत होती, आणि किरीट, अंगद व कंकणांनी तो उज्ज्वल दिसत होता।

Verse 49

शूलासिखट्वांगकुठारचर्ममृगाभयाष्टांगपिनाकहस्तम् । वृषोपरिस्थं शितिकण्ठभूषणं प्रोद्भूतमग्रे स नृपो ददर्श

तेव्हा राजाने आपल्या समोर सहसा प्रकट झालेले महेश्वर पाहिले—वृषभावर आरूढ, नीलकंठाच्या लक्षणांनी विभूषित, आणि हातांत त्रिशूल, खड्ग, खट्वांग, कुठार, चर्म, मृग, अभयमुद्रा व पिनाक धनुष्य धारण केलेले।

Verse 50

ततोम्बराद्द्रुतं पेतुर्द्दिव्याः कुसुमवृष्टयः । प्रणेदुर्देवतूर्य्याणि देव्यश्च ननृतुर्जगुः

त्यानंतर आकाशातून वेगाने दिव्य पुष्पवृष्टी झाली। देवतांचे तूर्यनाद घुमू लागले आणि देव्या नृत्य करून मंगलगान गाऊ लागल्या।

Verse 51

तत्राजग्मुः स्तूयमाना हरिर्ब्रह्मा तथासुराः । इन्द्रादयो नारदाद्या मुनयश्चापरेऽपि च

तेथे स्तुतीने गौरविले जात असताना हरि (विष्णु) व ब्रह्मा असुरांसह आले. इंद्रादी देवही आले आणि नारदादी मुनी व इतर ऋषीही तेथे येऊन पोहोचले.

Verse 52

तदोत्सवो महानासीत्तत्र भक्तिप्रवर्धनः । सति पश्यति भूपाले भक्तिनम्रीकृताञ्जलौ

तेथील उत्सव अत्यंत महान झाला आणि भक्ती वाढविणारा ठरला. सती पाहत असताना, राजा भक्तीने नम्र होऊन हात जोडून श्रद्धेने उभा राहिला.

Verse 53

तद्दर्शनानन्दविजृम्भिताशयः प्रवृद्धवाष्पाम्बुविलिप्तगात्रः । प्रहृष्टरोमा स हि गद्गदाक्षरस्तुष्टाव गीर्भिर्मुकुलीकृतांजलिः

त्यांच्या दर्शनाच्या आनंदाने त्याचे अंतःकरण फुलून आले; वाहणाऱ्या अश्रूंनी देह ओलाचिंब झाला. अंगावर रोमांच उभे राहिले; गद्गद वाणीने, हात जोडून त्याने स्तोत्रवचने करून प्रभूची स्तुती केली.

Verse 54

ततस्स भगवान्राज्ञा संस्तुतः परमेश्वरः । प्रसन्नः सह पार्वत्या तमुवाच दयानिधिः

त्यानंतर राजाने स्तुती केल्याने भगवान परमेश्वर प्रसन्न झाले. करुणासागर ते पार्वतीसह त्याला उद्देशून बोलले.

Verse 55

राजंस्ते परितुष्टोहं भक्त्या त्वद्धर्मतोऽधिकम् । वरं ब्रूहि सपत्नीकम्प्रयच्छामि न संशयः

हे राजन्, मी तुझ्यावर पूर्ण प्रसन्न आहे—केवळ कर्तव्यपालनामुळे नव्हे, त्याहून अधिक तुझ्या भक्तीमुळे. जो वर हवा तो सांग; राणीसमवेत मी तो तुला निःसंशय देईन.

Verse 56

तव भावपरीक्षार्थं द्विजो भूत्वाहमागतः । व्याघ्रेण या परिग्रस्ता साक्षाद्देवी शिवा हि सा

तुझ्या अंतःकरणातील भावाची परीक्षा पाहण्यासाठी मी द्विजरूपाने येथे आलो आहे। आणि जिच्यावर वाघाने झडप घातली आहे, ती साक्षात् देवी शिवाच आहे—असे जाण।

Verse 57

व्याघ्रो मायामयो यस्ते शरैरक्षत विग्रहः । धीरतान्द्रष्टुकामस्ते पत्नी याचितवानहम्

तो व्याघ्र तुझ्या मायेमधूनच प्रकट झाला होता; बाणांनी विद्ध झाला तरी त्याचा देह अक्षत राहिला। तुझ्या पत्नीची धीरता पाहण्याची इच्छा करून मी तिला मागितले होते।

Verse 58

नन्दीश्वर उवाच । इत्याकर्ण्य प्रभोर्वाक्यं स भद्रायुर्महीपतिः । पुन प्रणम्य संस्तूय स्वामिनं नतकोऽब्रवीत्

नंदीश्वर म्हणाले—प्रभूचे वचन ऐकून राजा भद्रायुने पुन्हा प्रणाम केला, स्वामीची स्तुती केली आणि नम्रपणे उभा राहून बोलला।

Verse 59

भद्रायुरुवाच एक एव वरो नाथ यद्भवान्परमेश्वरः । भवतापप्रतप्तस्य मम प्रत्यक्षतां गतः

भद्रायु म्हणाला—हे नाथ, एकच वर: संसारतापाने होरपळलेल्या मला आपण परमेश्वर स्वतः प्रत्यक्ष दर्शनास आला आहात।

Verse 60

यद्ददासि पुनर्नाथ वरं स्वकृपया प्रभो । वृणेहं परमं त्यक्तो वरं हि वरदर्षभात्

हे नाथ प्रभो, आपल्या स्वकृपेने आपण जो वर पुन्हा द्याल, तोच परम वर मी वरीन; इतर सर्व वर त्यागून, वरद-ऋषभ आपल्याकडूनच श्रेष्ठ दान मागावे।

Verse 61

वज्रबाहुः पिता मे हि सप त्नीको महेश्वर । सपत्नीकस्त्वहं नाथ सदा त्वत्पादसेवकः

हे महेश्वर! वज्रबाहु हेच माझे पिता असून ते पत्नीसमवेत आहेत. हे नाथ! मीही पत्नीसमवेत असून सदैव तुमच्या चरणांचा सेवक आहे.

Verse 62

वैश्यः पद्माकरो नाम तत्पुत्रस्सनयाभिधः । सर्वानेतान्महेशान सदा त्वं पार्श्वगान्कुरु

पद्माकर नावाचा एक वैश्य होता आणि त्याचा पुत्र सनय नावाचा होता. हे महेशान! या सर्वांना सदैव तुमच्या पार्श्वचारी सेवक करा.

Verse 63

नन्दीश्वर उवाच । अथ राज्ञी च तत्पत्नी प्रमत्ता कीर्तिमालिनी । भक्त्या प्रसाद्य गिरिशं ययाचे वरमुत्तमम्

नन्दीश्वर म्हणाले—त्यानंतर राजाची पत्नी राणी प्रमत्ता कीर्तिमालिनी हिने भक्तीने गिरिश (शिव) यांना प्रसन्न करून एक उत्तम वर मागितला.

Verse 64

सत्युवाच । चन्द्रांगदो मम पिता माता सीमन्तिनी च मे । तयोर्याचे महादेव त्वत्पाश्वे सन्निधिं मुदा

सती म्हणाली— चंद्रांगद माझे पिता आणि सीमंतिनी माझी माता. हे महादेव, आनंदाने मी विनविते— त्यांना आपल्या पार्श्वाशी आपल्या सान्निध्याचे परम सौभाग्य द्या।

Verse 65

नन्दीश्वर उवाच । एवमस्त्विति गौरीशः प्रसन्नो भक्तवत्सलः । तयोः कामवरन्दत्त्वा क्षणादन्तर्हितोऽभवत्

नंदीश्वर म्हणाले— “एवमस्तु।” मग गौरीश प्रसन्न होऊन, भक्तवत्सल प्रभूने त्या दांपत्याला इच्छित वर देऊन क्षणात अंतर्धान पावले।

Verse 66

भद्रायुरपि सुप्रीत्या प्रसादम्प्राप्य शूलिनः । सहितः कीर्तिमालिन्या बुभुजे विषयान्बहून्

भद्रायूनेही अतिशय प्रीती-भक्तीने शूलधारी भगवान शिवांचा प्रसाद मिळविला; आणि कीर्तिमालिनीसमवेत राहून, शिवकृपेने समर्थ होऊन, अनेक धर्म्य विषयांचा उपभोग घेतला।

Verse 67

कृत्वा वर्षायुतराज्यमव्याहतपराक्रमः । राज्यं विक्षिप्य तनये जगाम शिवसन्निधिम्

दहा हजार वर्षे अव्याहत पराक्रमाने राज्य करून, त्याने राज्य पुत्रास अर्पण केले आणि मग शिवसन्निधीस प्रस्थान केले।

Verse 68

चन्द्रांगदोपि राजेन्द्रो राज्ञी सीमन्तिनी च सा । भक्त्या संपूज्य गिरिशं जग्मतुः शाम्भवं पदम्

राजेंद्र चंद्रांगद व त्याची राणी सीमंतिनी यांनी भक्तिभावाने गिरिश (शिव) यांची सम्यक् पूजा केली आणि दोघेही शांभव पद, शिवाचे परम धाम, प्राप्त झाले।

Verse 69

द्विजेश्वरावतारस्ते वर्णितः परमो मया । महेश्वरस्य भद्रायुपरमानन्ददः प्रभो

हे प्रभो! मी तुमच्यासाठी द्विजेश्वराचा तो परम अवतार वर्णिला आहे; तो महेश्वरास प्रिय असून कल्याणकारी दीर्घायुष्य व परमानंद देणारा आहे।

Verse 70

इदं चरित्रं परमं पवित्रं शिवावतारस्य पवित्रकीर्त्तेः । द्विजेशसंज्ञस्य महाद्भुतं हि शृण्वन्पठञ्शम्भुपदम्प्रयाति

हे चरित्र परम पवित्र आहे—पवित्र कीर्ती असलेल्या शिवावतार ‘द्विजेश’ याचे अत्यंत अद्भुत वृत्तांत। जो हे ऐकतो किंवा पठण करतो, तो शंभुपद (शिवधाम) प्राप्त करतो।

Verse 71

य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः । न श्चोतति स्वधर्मात्स परत्र लभते गतिम्

जो हा पवित्र उपदेश नित्य श्रद्धेने ऐकतो, किंवा एकाग्रचित्त होऊन इतरांना ऐकवितो—तो स्वधर्मापासून ढळत नाही आणि परलोकात शुभ गती, म्हणजे मोक्षमार्ग, प्राप्त करतो.