Bhairavaśāpavṛttāntaḥ (The Episode of Bhairava’s Curse and Consolation)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । अथ प्रीत्या शृणु मुनेऽवतारं परमं प्रभोः । शंकरस्यात्मभूपुत्र शृण्वतां सर्वकामदम्

नन्दीश्वर म्हणाले—हे मुने, आता प्रेमाने प्रभूचा परम अवतार ऐक. हे आत्मभूपुत्रा, शंकराची दिव्य विभूती श्रवण कर; तिचे श्रवण श्रोत्यांना सर्व कामना देणारे आहे।

Verse 2

एकदा मुनिशार्दूल गिरिजाशंकरावुभौ । विहर्तुकामौ संजातौ स्वेच्छया परमेश्वरौ

हे मुनिशार्दूल! एकदा गिरिजा व शंकर—ते दोघे परमेश्वर—स्वेच्छेने क्रीडा करण्याची इच्छा धरून झाले।

Verse 3

भैरवं द्वारपालं च कृत्वाभ्यन्तरमागतौ । नानासखिगणैः प्रीत्या सेवितौ नरशीलितौ

भैरवाला द्वारपाल करून ते दोघे आत आले. तेथे अनेक सखीगणांनी प्रेमाने त्यांची सेवा केली, जणू सुसंस्कृत आचरणाचे श्रेष्ठ जन असावेत।

Verse 4

चिरं विहृत्य तत्र द्वौ स्वतन्त्रौ परमेश्वरौ । बभूवतुः प्रसन्नो तौ नानालीलाकरौ मुने

हे मुने! तेथे दीर्घकाळ क्रीडा करून ते दोघे स्वतंत्र परमेश्वर प्रसन्न झाले आणि नानाविध लीला प्रकट करू लागले।

Verse 5

अथोन्मत्ताकृतिर्देवी स्वतन्त्रा लीलया शिवा । आगता द्वारि तद्रूपा प्रभोराज्ञामवाप सा

तेव्हा स्वातंत्र्यसंपन्न, लीलामयी देवी शिवा उन्मत्त स्त्रीचे रूप धारण करून त्याच रूपाने दाराशी आली आणि प्रभूची आज्ञा प्राप्त केली।

Verse 6

तां देवीं भैरवस्सोथ नारीदृष्ट्या विलोक्य च । निषिषेध बहिर्गन्तुं तद्रूपेण विमोहितः

मग भैरवाने त्या देवीकडे स्त्रीदृष्टीने पाहिले; तिच्या रूपाने मोहित होऊन तिला बाहेर जाण्यास मनाई केली।

Verse 7

नारीदृष्ट्या सुदृष्टा सा भैरवेण यदा मुने । कुद्धाऽभवच्छिवा देवी तं शशाप तदांबिका

हे मुने, भैरवाने जेव्हा तिच्याकडे नारीदृष्टीने—कामनायुक्त तन्मय दृष्टीने—पाहिले, तेव्हा देवी शिवा (अंबिका) क्रुद्ध झाली आणि तत्क्षणी त्याला शाप दिला.

Verse 8

शिवोवाच । नारीदृष्ट्या पश्यसि त्वं यतो मां पुरुषाधम । अतो भव धरायां हि मानुषस्त्वं च भैरव

शिव म्हणाले—“तू मला नारीदृष्टीने पाहतोस, हे पुरुषाधम! म्हणून तू पृथ्वीवर मनुष्य हो; आणि तूही, भैरवा.”

Verse 9

नन्दीश्वर उवाच । इत्थं यदाऽभवच्छप्तो भैरवश्शिवया मुने । हाहाकारो महानासीद्दुःखमाप स लीलया

नंदीश्वर म्हणाले—“हे मुने, अशा रीतीने शिवेने भैरवाला शाप दिला तेव्हा मोठा हाहाकार झाला; पण त्याने ते दुःखही लीलास्वरूप मानून स्वीकारले.”

Verse 10

ततश्च शंकरः शीघ्रं तमागत्य मुनीश्वर । अश्वासयद्भैरवं हि नानाऽनुनयकोविदः

मग शंकर त्वरित त्याच्याकडे आले, हे मुनीश्वर, आणि अनेक प्रकारच्या सान्त्वनायुक्त वचने देण्यात निपुण होऊन भैरवाला धीर दिला.

Verse 11

तच्छापाद्भैरवस्सोथ क्षिताववतरन्मुने । मनुष्ययोन्यां वैतालसंज्ञकश्शंकरेच्छया

हे मुने, त्या शापाच्या प्रभावाने भैरव पृथ्वीवर अवतरला; शंकराच्या इच्छेने तो मनुष्ययोनीत ‘वैताळ’ या नावाने जन्मला।

Verse 12

तत्स्नेहतः शिवः सोपि क्षिताववतरद्विभुः । शिवया सह सल्लीलो लौकिकीङ्गतिमाश्रितः

त्या प्रेमस्नेहामुळे सर्वव्यापी विभू श्रीशिवही पृथ्वीवर अवतरले. शिवा (पार्वती) हिच्यासह कृपामय व क्रीडाशील होऊन त्यांनी लोकव्यवहाराची गती स्वीकारून प्राणिहितार्थ आपली लीला प्रकट केली.

Verse 13

महेशाह्वः शिवश्चासीच्छारदा गिरिजा मुने । सुलीलां चक्रतुः प्रीत्या नाना लीला विशारदौ

हे मुने, शिव ‘महेश’ या नावाने प्रसिद्ध होते आणि गिरिजा ‘शारदा’ म्हणून पूज्य होती. दोघेही आनंदाने मधुर दिव्य लीला करीत होते, कारण ते नानाविध लीलांत अत्यंत निपुण होते.

Verse 14

इति ते कथितं तात महेशचरितं वरम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामफलप्रदम्

हे तात, अशा प्रकारे मी तुला महेशाचे उत्तम चरित्र सांगितले. हे धन्य करणारे, यश देणारे, आयुष्य वाढविणारे आणि सर्व शुभ कामनांचे फल देणारे आहे.

Verse 15

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । स भुक्त्वेहाखिलान्भोगानन्ते मोक्षमवाप्नुयात्

जो हे भक्तिभावाने ऐकतो, किंवा एकाग्रचित्ताने इतरांना ऐकवितो, तो या लोकी सर्व योग्य भोग भोगून शेवटी शिवकृपेने मोक्ष प्राप्त करतो.

Verse 21

इति श्रीशिव महापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां महेशावतारवर्णनं नामैकविंशोध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणाच्या तृतीय शतरुद्रसंहितेत ‘महेशावतारवर्णन’ नावाचा एकविसावा अध्याय समाप्त झाला.