त्रिपुरमोहनम् (Tripuramohana — “The Delusion/Enchanting of Tripura”)

Verse 1

व्यास उवाच । दैत्यराजे दीक्षिते च मायिना तेन मोहिते । किमुवाच तदा मायी किं चकार स दैत्यपः

व्यास म्हणाले—दैत्यराज दीक्षित झाला आणि त्या मायावीने त्याला मोहित केले; तेव्हा तो मायी काय बोलला आणि तो दैत्यपती काय करू लागला?

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । दीक्षां दत्त्वा यतिस्तस्मा अरिहन्नारदादिभिः । शिष्यैस्सेवितपादाब्जो दैत्यराजानमब्रवीत्

सनत्कुमार म्हणाले—त्याला दीक्षा देऊन तो यती, ज्याच्या चरणकमलांची अरिहन् व नारद आदि शिष्य सेवा करीत होते, मग दानवांच्या राजास उद्देशून बोलला।

Verse 3

अरिहन्नुवाच । शृणु दैत्यपते वाक्यं मम सञ्ज्ञानगर्भितम् । वेदान्तसारसर्वस्वं रहस्यं परमोत्तमम्

अरिहन् म्हणाला—हे दैत्यपते, माझे सच्च्या विवेकाने भरलेले वचन ऐक. हे वेदान्ताचे सार-सर्वस्व, परम उत्तम रहस्य आहे।

Verse 4

अनादिसिद्धस्संसारः कर्तृकर्मविवर्जितः । स्वयं प्रादुर्भवत्येव स्वयमेव विलीयते

हा संसारचक्र अनादिसिद्ध आहे, स्वतंत्र कर्ता व कर्मभावापासून रहित आहे; तो स्वतःच प्रकटतो आणि स्वतःच लय पावतो।

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखंडे त्रिपुरमोहनं नाम पञ्चमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीय ग्रंथ रुद्रसंहितेच्या पंचम युद्धखंडात ‘त्रिपुरमोहन’ नामक पाचवा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 6

यद्ब्रह्मविष्णुरुद्राख्यास्तदाख्या देहिनामिमाः । आख्यायथास्मदादीनामरिहन्नादिरुच्यते

‘ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र’ ही देहधारी जीवांनी धारण केलेली केवळ नावे आहेत; परंतु आमच्यासारख्या आदिप्राचीनांच्या संदर्भात तो अनादी ‘अरिहन्’—शत्रुनाशक—असा म्हटला जातो।

Verse 7

देहो यथास्मदादीनां स्वकालेन विलीयते । ब्रह्मादि मशकांतानां स्वकालाल्लीयते तथा

जसे आमच्यासारख्या जीवांचे देह ठरलेल्या काळाने लय पावतात, तसेच ब्रह्मापासून अगदी सूक्ष्म डासापर्यंत सर्वांचे देहही आपल्या-आपल्या काळाने विलीन होतात।

Verse 8

विचार्यमाणे देहेऽस्मिन्न किंचिदधिकं क्वचित् । आहारो मैथुनं निद्रा भयं सर्वत्र यत्समम्

या देहाचा विवेकाने विचार केला असता, यात कुठेही काही श्रेष्ठ आढळत नाही। आहार, मैथुन, निद्रा आणि भय—हे सर्वत्र समानच दिसते।

Verse 9

निराहारपरीमाणं प्राप्य सर्वो हि देहभृत् । सदृशीमेव संतृप्तिं प्राप्नुयान्नाधिकेतराम्

आहारत्यागातही योग्य परिमाण जाणून, प्रत्येक देहधारीने फक्त यथोचित तृप्तीच प्राप्त करावी—अतिशय नाही।

Verse 10

यथा वितृषिताः स्याम पीत्वा पेयं मुदा वयम् । तृषितास्तु तथान्येपि न विशेषोऽल्पकोधिकः

जसे आम्ही आनंदाने पेय पिऊन तृष्णामुक्त होतो, तसेच इतरही तृषित आहेत; या बाबतीत लहान-मोठा असा काही भेद नाही।

Verse 11

संतु नार्यः सहस्राणि रूपलावण्यभूमयः । परं निधुवने काले ह्यैकेवेहोपयुज्यते

हजारो स्त्रिया असोत, रूप-लावण्याने समृद्ध; पण रतिसंगमाच्या वेळी येथे खरेतर एकीच संगिनी ठरते।

Verse 12

अश्वाः परश्शतास्संतु संत्वेनेकैप्यनेकधा । अधिरोहे तथाप्येको न द्वितीयस्तथात्मनः

शेकडो घोडे असोत, अनेक प्रकारे कितीही असोत; पण आरोहणासाठी तरीही एकच निवडला जातो—तसेच आत्म्याला दुसरा नाही।

Verse 13

पर्यंकशायिनां स्वापे सुखं यदुपजायते । तदेव सौख्यं निद्राभिर्भूतभूशायिनामपि

पलंगावर झोपणाऱ्यांना झोपेत जे सुख मिळते, तेच सुख त्याच निद्रेने जमिनीवर झोपणाऱ्या प्राण्यांनाही मिळते।

Verse 14

यथैव मरणाद्भीतिरस्मदादिवपुष्मताम् । ब्रह्मादिकीटकांतानां तथा मरणतो भयम्

जसा आम्हांसारख्या देहधारी प्राण्यांना मरणाची भीती असते, तशीच ब्रह्मापासून कीटकापर्यंत सर्वांनाच मरणभय असते।

Verse 15

सर्वे तनुभृतस्तुल्या यदि बुद्ध्या विचार्य्यते । इदं निश्चित्य केनापि नो हिंस्यः कोऽपि कुत्रचित्

शुद्ध बुद्धीने विचार केला तर सर्व देहधारी मुळात समान आहेत। हे निश्चय करून कोणीही कुणालाही कुठेही हिंसा करू नये।

Verse 16

धर्मो जीवदयातुल्यो न क्वापि जगतीतले । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या जीवदया नृभिः

या जगात जीवांवरील दयेइतका दुसरा धर्म नाही. म्हणून मनुष्यांनी सर्व प्रयत्नांनी जीवदया करावी.

Verse 17

एकस्मिन्रक्षिते जीवे त्रैलोक्यं रक्षितं भवेत् । घातिते घातितं तद्वत्तस्माद्रक्षेन्न घातयेत्

एक जीव वाचला तर जणू त्रैलोक्य वाचते. आणि एक जीव मारला तर जणू त्रैलोक्यच मारले जाते; म्हणून रक्षण करावे, घात करू नये.

Verse 18

अहिंसा परमो धर्मः पापमात्मप्रपीडनम् । अपराधीनता मुक्तिस्स्वर्गोऽभिलषिताशनम्

अहिंसा हा परम धर्म; आत्म्याला पीडा देणे पाप म्हणतात। अपराधरहितता हीच मुक्ति, आणि स्वर्ग म्हणजे इच्छित भोग व आहाराचा आनंद।

Verse 19

पूर्वसूरिभिरित्युक्तं सत्प्रमाणतया ध्रुवम् । तस्मान्न हिंसा कर्त्तव्यो नरैर्नरकभीरुभिः

हे प्राचीन ऋषींनी सत्प्रमाणाने निश्चित सत्य म्हणून सांगितले आहे. म्हणून नरकाला भिणाऱ्या मनुष्यांनी कधीही हिंसा करू नये।

Verse 20

न हिंसासदृशं पापं त्रैलोक्ये सचराचरे । हिंसको नरकं गच्छेत्स्वर्गं गच्छेदहिंसकः

तीनही लोकांत—चराचर सर्व सृष्टीत—हिंसेसारखे पाप नाही. हिंसक नरकात जातो, आणि अहिंसक स्वर्ग प्राप्त करतो।

Verse 21

संति दानान्यनेकानि किं तैस्तुच्छफलप्रदैः । अभीतिसदृशं दानं परमेकमपीह न

दान अनेक आहेत; पण तुच्छ फल देणाऱ्या दानांचा उपयोग काय? येथे अभयदानासारखे परम दान एकही नाही।

Verse 22

इह चत्वारि दानानि प्रोक्तानि परमर्षिभिः । विचार्य नानाशास्त्राणि शर्मणेऽत्र परत्र च

येथे परमर्षींनी चार दान सांगितली आहेत; अनेक शास्त्रांचा विचार करून, ती इहलोक-परलोकात शांती व कल्याण देणारी साधने ठरविली आहेत।

Verse 23

भीतेभ्यश्चाभयं देयं व्याधितेभ्यस्तथोषधम् । देया विद्यार्थिनां विद्या देयमन्नं क्षुधातुरे

भयभीतांना अभय द्यावे, रोग्यांना औषध; विद्येची इच्छा असणाऱ्यांना विद्या द्यावी, आणि भुकेल्याला अन्न द्यावे।

Verse 24

यानि यानीह दानानि बहुमुन्युदितानि च । जीवाभयप्रदानस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

इथे अनेक मुनींनी सांगितलेली कितीही दाने असली, तरी जीवांना अभय व संरक्षण देण्याने मिळणाऱ्या पुण्याच्या सोळाव्या अंशालाही ती समकक्ष नाहीत।

Verse 26

अर्थानुपार्ज्य बहुशो द्वादशायतनानि वै । परितः परिपूज्यानि किमन्यैरिह पूजितैः

पुन्हा पुन्हा साधनसंपत्ती मिळवून शिवाच्या द्वादश पवित्र आयतनांची सर्व बाजूंनी पूर्ण श्रद्धेने पूजा करावी; ही योग्य रीतीने पूजिली गेली तर इथे इतर पूजांची काय गरज?

Verse 27

पंचकर्मेन्द्रियग्रामाः पंच बुद्धींद्रियाणि च । मनो बुद्धिरिह प्रोक्तं द्वादशायतनं शुभम्

पाच कर्मेंद्रियसमूह, पाच ज्ञानेंद्रिये, तसेच येथे मन व बुद्धी—हेच शुभ द्वादश आयतन सांगितले आहेत।

Verse 28

इहैव स्वर्गनरकौ प्राणिनां नान्यतः क्वचित् । सुखं स्वर्गः समाख्याता दुःखं नरकमेव हि

प्राण्यांसाठी स्वर्ग-नरक याच जीवनात इथेच अनुभवास येतात; अन्यत्र कधीच नाहीत. सुखाला ‘स्वर्ग’ म्हणतात आणि दुःखच खरे ‘नरक’ आहे.

Verse 29

सुखेषु भुज्यमानेषु यत्स्याद्देहविसर्जनम् । अयमेव परो मोक्षो विज्ञेयस्तत्त्वचिंतकैः

सुखभोग होत असतानाही जेव्हा देहाभिमानाचा त्याग होतो, तोच परम मोक्ष आहे—तत्त्वचिंतकांनी असे जाणावे।

Verse 30

वासनासहिते क्लेशसमुच्छेदे सति ध्रुवम् । अज्ञानो परमो मोक्षो विज्ञेयस्तत्त्वचिंतकैः

वासनांसह क्लेशसमूहाचा निश्चयाने उच्छेद झाला की—तत्त्वचिंतकांनी जाणावे: अज्ञानाचा निवृत्ती हाच परम मोक्ष आहे।

Verse 31

प्रामाणिकी श्रुतिरियं प्रोच्यते वेदवादिभिः । न हिंस्यात्सर्वभूतानि नान्या हिंसा प्रवर्तिका

ही श्रुतीची प्रामाणिक शिकवण वेदवाद्यांनी सांगितली आहे—सर्व प्राण्यांना हिंसा करू नये; हिंसेकडे नेणारी दुसरी कोणतीही प्रेरणा प्रवर्तित करू नये।

Verse 32

अग्निष्टोमीयमिति या भ्रामिका साऽसतामिह । न सा प्रमाणं ज्ञातॄणां पश्वालंभनकारिका

येथे “हा विधी अग्निष्टोमी आहे” अशी कल्पना असत्यबुद्धींचा भ्रम आहे. विवेकी जाणकारांसाठी ती प्रमाण नाही, तसेच पशुवधास अनुमती देणारीही नाही.

Verse 33

वृक्षांश्छित्वा पशून्हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम् । दग्ध्वा वह्नौ तिलाज्यादि चित्रं स्वर्गोऽभिलष्यते

वृक्ष तोडून, पशू मारून, रक्ताचा चिखल करून—मग अग्नीत तीळ, तूप इत्यादी अर्पण जाळून—तरीही विचित्रपणे स्वर्गाचीच आकांक्षा धरली जाते.

Verse 34

इत्येवं स्वमतं प्रोच्य यतिस्त्रिपुरनायकम् । श्रावयित्वाखिलान् पौरानुवाच पुनरादरात्

अशा रीतीने त्रिपुरनायक प्रभूस आपले मत सांगून, त्या यतीने सर्व नगरवासियांना ऐकविले आणि पुन्हा आदराने बोलला.

Verse 35

दृष्टार्थप्रत्ययकरान्देहसौख्यैकसाधकान् । बौद्धागम विनिर्दिष्टान्धर्मान्वेदपरांस्ततः

त्यांनी बौद्धागमात सांगितलेले असे धर्म प्रचारले, जे केवळ प्रत्यक्षावरच विश्वास निर्माण करतात आणि देहसुखालाच एकमेव साध्य मानतात; त्यामुळे ते परम प्रमाण वेदापासून परावृत्त झाले.

Verse 36

आनंदं ब्रह्मणो रूपं श्रुत्यैवं यन्निगद्यते । तत्तथैव ह मंतव्यं मिथ्या नानात्वकल्पना

श्रुती सांगते की ब्रह्माचे स्वरूपच आनंद आहे. ते तसेच यथार्थ मानावे; नानात्वाची कल्पना सर्वथा मिथ्या आहे.

Verse 37

यावत्स्वस्थमिदं वर्ष्म यावन्नेन्द्रियविक्लवः । यावज्जरा च दूरेऽस्ति तावत्सौख्यं प्रसाधयेत्

जोपर्यंत हे शरीर स्वस्थ आहे, जोपर्यंत इंद्रिये विकल नाहीत आणि जोपर्यंत जरा दूर आहे—तोपर्यंत धर्ममार्गाने खरे सौख्य साधावे.

Verse 38

अस्वास्थ्येन्द्रियवैकल्ये वार्द्धके तु कुतस्सुखम् । शरीरमपि दातव्यमर्थिभ्योऽतस्सुखेप्सुभिः

अस्वास्थ्य, इंद्रियांची विकलता आणि वार्धक्य यात सुख कुठे? म्हणून जे खरे कल्याण इच्छितात त्यांनी गरजूंच्या सेवेसाठी आपले शरीरही अर्पण करावे।

Verse 39

याचमानमनोवृत्तिप्रीणने यस्य नो जनिः । तेन भूर्भारवत्येषा समुद्रागद्रुमैर्न हि

ज्याच्या ठायी मनातील याचकासारखी लालसा तृप्त करण्याची प्रवृत्तीच उत्पन्न होत नाही, त्याच्यामुळेच ही पृथ्वी भारवती होते; समुद्र, पर्वत व वृक्षांमुळे नव्हे।

Verse 40

सत्वरं गत्वरो देहः संचयास्सपरिक्षयाः । इति विज्ञाय विज्ञाता देहसौख्यं प्रसाधयेत्

देह वेगाने क्षयाकडे धावतो आणि सर्व संचय नाशवान आहेत—हे जाणून ज्ञानी पुरुषाने देहसुख योग्य रीतीने साधावे, जेणेकरून ते धर्म व भगवान शिवपूजेचे साधन ठरेल।

Verse 41

श्ववाय सकृमीणां च प्रातर्भोज्यमिदं वपुः । भस्मांतं तच्छरीरं च वेदे सत्यं प्रपठ्यते

हे शरीर सकाळी कुत्र्यांचे व कृमींचे अन्न ठरते. हे देह शेवटी भस्मांत होतो—हे सत्य वेदांत सांगितले आहे.

Verse 42

मुधा जातिविकषोयं लोकेषु परिकल्प्यते । मानुष्ये सति सामान्ये कोऽधर्मः कोऽथ चोत्तमः

लोकांत ‘जातिभेद’ ही कल्पना व्यर्थच रचली जाते. जेव्हा मनुष्यत्वच समान आधार आहे, तेव्हा अधर्म कोणता आणि श्रेष्ठ कोण?

Verse 43

ब्रह्मादिसृष्टिरेषेति प्रोच्यते वृद्धपूरुषैः । तस्य जातौ सुतौ दक्षमरीची चेति विश्रुतौ

याला ‘ब्रह्मादि सृष्टी’ असे वृद्ध महापुरुषांनी सांगितले आहे। त्याच्यापासून दक्ष आणि मरीची असे प्रसिद्ध दोन पुत्र जन्मले।

Verse 44

मारीचेन कश्यपेन दक्षकन्यास्सुलोचनाः । धर्मेण किल मार्गेण परिणीतास्त्रयोदश

मारीचीपुत्र कश्यपाने धर्माच्या विधिमार्गानुसार दक्षाच्या सुलोचन तेराही कन्यांशी विधिवत् विवाह केला।

Verse 45

अपीदानींतनैर्मर्त्यैरल्पबुद्धिपराक्रमैः । अपि गम्यस्त्वगम्योऽयं विचारः क्रियते मुधा

आजच्या अल्पबुद्धी व अल्पपराक्रमी मर्त्यांकडूनही हा विषय व्यर्थच चर्चिला जातो—हा गम्य आहे की अगम्य; तत्त्वदृष्टीविना असा विचार निष्फळ ठरतो।

Verse 46

मुखबाहूरुसञ्जातं चातुर्वर्ण्य सहोदितम् । कल्पनेयं कृता पूर्वैर्न घटेत विचारतः

‘मुख, बाहू, ऊरू व पायांपासून एकत्र उत्पन्न झाले’ असे जे चातुर्वर्ण्य सांगितले जाते, ते पूर्वजांची कल्पनामात्र आहे; विचारपूर्वक पाहता ते खरे ठरत नाही।

Verse 47

एकस्यां च तनौ जाता एकस्माद्यदि वा क्वचित् । चत्वारस्तनयास्तत्किं भिन्नवर्णत्वमाप्नुयुः

जर एकाच देहातून आणि एकाच स्रोतापासून कुठे चार पुत्र जन्मले, तर मग ते भिन्न-भिन्न वर्ण (रूप-रंग) कसे प्राप्त करतील?

Verse 48

वर्णावर्णविभागोऽयं तस्मान्न प्रतिभासते । अतो भेदो न मंतव्यो मानुष्ये केनचित्क्वचित्

म्हणून ‘वर्ण’ व ‘अवर्ण’ असा हा विभाग खऱ्या अर्थाने दिसून येत नाही; म्हणून मनुष्यांमध्ये कुठेही, कोणाकडूनही, भेद मानू नये।

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । इत्थमाभाष्य दैत्येशं पौरांश्च स यतिर्मुने । सशिष्यो वेदधर्माश्च नाशयामास चादरात्

सनत्कुमार म्हणाले—हे मुने, दैत्यांचा अधिपती आणि नगरवासी यांना असे बोलून, तो यती शिष्यांसह आदराने वैदिक धर्मकर्मांचा नाश करू लागला।

Verse 50

स्त्रीधर्मं खंडयामास पातिव्रत्यपरं महत् । जितेन्द्रियत्वं सर्वेषां पुरुषाणां तथैव सः

त्याने पातिव्रत्यावर आधारलेला महान स्त्रीधर्म खंडित केला; तसेच सर्व पुरुषांचे इंद्रियनिग्रहही त्याने तसाच भंग केला।

Verse 51

देवधर्मान्विशेषेण श्राद्धधर्मांस्तथैव च । मखधर्मान्व्रतादींश्च तीर्थश्राद्धं विशेषतः

त्याने विशेषतः देवधर्म, तसेच श्राद्धधर्म; मख (यज्ञ) धर्म, व्रतादी आचरण—आणि विशेष करून तीर्थस्थानी श्राद्ध करण्याची विधी सांगितली।

Verse 52

शिवपूजां विशेषेण लिंगाराधनपूर्विकाम् । विष्णुसूर्यगणेशादिपूजनं विधिपूर्वकम्

विशेषतः शिवपूजा करावी—प्रथम भक्तिभावाने लिंगाराधना करून; आणि मग विधिपूर्वक क्रमाने विष्णू, सूर्य, गणेश इत्यादी देवतांचेही पूजन करावे।

Verse 53

स्नानदानादिकं सर्वं पर्वकालं विशेषतः । खंडयामास स यतिर्मायी मायाविनां वरः

मायायुक्त तो यति—मायाविनांमध्ये श्रेष्ठ—याने विशेषतः पर्वकाळातील स्नान, दान इत्यादी सर्व कर्मे खंडित केली।

Verse 54

किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र त्रिपुरे तेन मायिना । वेदधर्माश्च ये केचित्ते सर्वे दूरतः कृताः

अधिक काय सांगू, हे विप्रेंद्र! त्रिपुरात त्या मायाव्याने वेदधर्माचे जे काही विधिनियम होते ते सर्व दूर लोटून टाकले।

Verse 55

पतिधर्माश्रयाः सर्वा मोहितास्त्रिपुरांगनाः । भर्तृशुश्रूषणवतीं विजहुर्मतिमुत्तमाम्

पतिधर्मात निष्ठावंत असलेल्या त्रिपुरातील सर्व स्त्रिया मोहग्रस्त झाल्या आणि पतीची शुश्रूषा करणारी ती परम उत्तम वृत्ती त्यांनी सोडून दिली।

Verse 56

अभ्यस्याकर्षणीं विद्यां वशीकृत्यमयीमपि । पुरुषास्सफलीचक्रुः परदारेषु मोहिताः

आकर्षणविद्या व वशीकरणविद्येचा अभ्यास करून, परस्त्रीविषयीच्या काममोहाने ग्रस्त त्या पुरुषांनी ती विद्या लौकिक अर्थाने ‘सफल’ केली; पण त्यातून बंधनच वाढले।

Verse 57

अंतःपुरचरा नार्यस्तथा राजकुमारकाः । पौराः पुरांगनाश्चापि सर्वे तैश्च विमोहिताः

अंतःपुरात वावरणाऱ्या स्त्रिया, राजकुमार, तसेच नगरवासी व नगरातील स्त्रियाही—सर्वजण त्यांच्यामुळे मोहग्रस्त व भ्रमित झाले।

Verse 58

एवं पौरेषु सर्वेषु निजधर्मेषु सर्वथा । पराङ्मुखेषु जातेषु प्रोल्ललास वृषेतरः

अशा रीतीने जेव्हा सर्व नगरवासी सर्व प्रकारे आपल्या-आपल्या धर्मापासून पराङ्मुख झाले, तेव्हा वृषेतर अत्यंत आनंदाने उन्मत्त झाला.

Verse 59

माया च देवदेवस्य विष्णोस्तस्याज्ञया प्रभो । अलक्ष्मीश्च स्वयं तस्य नियोगात्त्रिपुरं गता

हे प्रभो, देवदेव विष्णूच्या आज्ञेने माया देखील त्रिपुरास गेली; आणि त्याच्याच नियोगाने अलक्ष्मी स्वतःही त्रिपुरात प्रविष्ट झाली.

Verse 60

या लक्ष्मीस्तपसा तेषां लब्धा देवेश्वरादरात् । बहिर्गता परित्यज्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः

हे प्रभो, देवेश्वराच्या कृपादृष्टीने तपस्येने जी लक्ष्मी त्यांना प्राप्त झाली होती, ती ब्रह्माच्या आदेशाने त्यांना सोडून बाहेर निघून गेली.

Verse 61

बुद्धिमोहं तथाभूतं विष्णो र्मायाविनिर्मितम् । तेषां दत्त्वा क्षणादेव कृतार्थोऽभूत्स नारदः

विष्णूच्या मायेतून निर्माण झालेला तोच बुद्धिमोह नारदांनी त्यांना क्षणातच दिला; आणि त्या क्षणी नारद आपला हेतू साधून कृतार्थ झाले।

Verse 62

नारदोपि तथारूपो यथा मायी तथैव सः । तथापि विकृतो नाभूत्परमेशादनुग्रहात्

नारदांनीही मायीप्रमाणे तेच रूप धारण केले; तरी परमेश्वराच्या अनुग्रहाने ते विकृत वा मोहित झाले नाहीत।

Verse 63

आसीत्कुंठितसामर्थ्यो दैत्यराजोऽपि भो मुने । भ्रातृभ्यां सहितस्तत्र मयेन च शिवेच्छया

हे मुने, शिवेच्छेने दैत्यराजाची शक्तीही कुंठित झाली; तो तेथे आपल्या भावांसह आणि मयासहही, शिवाच्या संकल्पानुसार, उभा राहिला।