देवस्तुतिः — Hymn of Praise by the Devas (Devastuti)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ ब्रह्मादयो देवा मुनयश्चाखिलास्तथा । तुष्टुवुर्देवदेवेशं वाग्भिरिष्टाभिरानताः

सनत्कुमार म्हणाले—मग ब्रह्मादि देव आणि सर्व मुनीही नतमस्तक होऊन, प्रिय व योग्य स्तुतीवचनांनी देवदेवेश्वराची स्तुती करू लागले।

Verse 2

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । साधुसौख्यप्रदस्त्वं हि सर्वदा भक्तदुःखहा

देव म्हणाले— हे देवदेव महादेव, शरणागतवत्सल! तूच सदैव साधूंना सुख देणारा आणि आपल्या भक्तांचे दुःख हरून नेणारा आहेस।

Verse 3

त्वं महाद्भुतसल्लीलो भक्तिगम्यो दुरासदः । दुराराध्योऽसतां नाथ प्रसन्नस्सर्वदा भव

तू अद्भुत व मंगलमय लीलेचा स्वामी आहेस; भक्तीने सुलभ, तरीही दुर्जेय आहेस। हे नाथ, असत् जनांस तू दु:साध्य आराध्य; म्हणून आमच्यावर सदैव प्रसन्न राहा।

Verse 4

वेदोऽपि महिमानं ते न जानाति हि तत्त्वतः । यथामति महात्मानस्सर्वे गायंति सद्यशः

हे महादेवा! वेदालाही तुझा महिमा तत्त्वतः पूर्णपणे कळत नाही. ज्याच्या जशी मती व सामर्थ्य, तसे सर्व महात्मे तुझी कीर्ती आपल्या रीतीने गातात.

Verse 5

माहात्म्यमतिगूढं ते सहस्रवदनादयः । सदा गायंति सुप्रीत्या पुनंति स्वगिरं हि ते

तुझे माहात्म्य अत्यंत गूढ आहे. सहस्रवदन (शेष) इत्यादी देवगण सदा परम प्रीतीने त्याचे गान करतात आणि आपल्या वाणीनेच आपली वाणी पवित्र करतात.

Verse 6

कृपया तव देवेश ब्रह्मज्ञानी भवेज्जडः । भक्तिगम्यस्सदा त्वं वा इति वेदा ब्रुवंति हि

हे देवेशा! तुझ्या कृपेने ब्रह्मज्ञानीही जडवत् होऊ शकतो; पण तू सदा केवळ भक्तीनेच प्राप्त होतो—असे वेद सांगतात.

Verse 7

त्वं वै दीनदयालुश्च सर्वत्र व्यापकस्सदा । आविर्भवसि सद्भक्त्या निर्विकारस्सतां गतिः

तूच दीनांवर दयाळू आणि सर्वत्र सदा व्यापक आहेस. सद्भक्तीने तू प्रकट होतोस; निर्विकार असूनही तू सत्पुरुषांची परम गती आहेस.

Verse 8

भक्त्यैव ते महेशान बहवस्सिद्धिमागताः । इह सर्वसुखं भुक्त्वा दुःखिता निर्विकारतः

हे महेशाना! केवळ भक्तीनेच अनेकांनी सिद्धी प्राप्त केली. इथे सर्व सुख भोगूनही ते दुःखाने अस्पर्श राहतात—स्थिर, निर्विकार.

Verse 9

पुरा यदुपतिर्भक्तो दाशार्हस्सिद्धिमागतः । कलावती च तत्पत्नी भक्त्यैव परमां प्रभो

हे प्रभो! पूर्वी यदुपती दाशार्ह हा तुझ्या भक्तीने सिद्धीला पोहोचला; आणि त्याची पत्नी कलावतीही केवळ भक्तीने परम पदास प्राप्त झाली.

Verse 10

तथा मित्रसहो राजा मदयंती च तत्प्रिया । भक्त्यैव तव देवेश कैवल्यं परमं ययौ

हे देवेश! तसेच राजा मित्रसह आणि त्याची प्रिया मदयंती—केवळ तुझ्या भक्तीने—परम कैवल्याला प्राप्त झाले.

Verse 11

सौमिनी नाम तनया कैकेयाग्रभुवस्तथा । तव भक्त्या सुखं प्राप परं सद्योगिदुर्लभम्

कैकेयांच्या श्रेष्ठ वंशात जन्मलेली सौमिनी नामक कन्या तुझ्या भक्तीने परम सुखास प्राप्त झाली; जे सिद्ध योगींनाही सदा दुर्लभ आहे.

Verse 12

विमर्षणो नृपवरस्सप्तजन्मावधि प्रभो । भुक्त्वा भोगांश्च विविधांस्त्वद्भक्त्या प्राप सद्गतिम्

हे प्रभो! श्रेष्ठ राजा विमर्षणाने सात जन्मांपर्यंत विविध भोग भोगले; तरीही तुझ्या भक्तीने त्याने सद्गती—शिवकृपेतील मोक्ष—प्राप्त केला.

Verse 13

चन्द्रसेनो नृपवरस्त्वद्भक्त्या सर्वभोगभुक् । दुःखमुक्तः सुखं प्राप परमत्र परत्र च

हे प्रभो! चन्द्रसेन हा श्रेष्ठ राजा तुझ्या भक्तीने सर्व भोगांचा भोक्ता झाला; दुःखमुक्त होऊन त्याने इहलोकी व परलोकी परम सुख प्राप्त केले.

Verse 14

गोपीपुत्रः श्रीकरस्ते भक्त्या भुक्त्वेह सद्गतिम् । परं सुखं महावीरशिष्यः प्राप परत्र वै

गोपीपुत्र श्रीकर, जो महावीराचा शिष्य होता, भक्तीने येथे सद्गतीचा अनुभव घेऊन, परलोकी खरोखर परम सुखास प्राप्त झाला.

Verse 15

त्वं सत्यरथभूजानेर्दुःखहर्ता गतिप्रदः । धर्मगुप्तं राजपुत्रमतार्षीस्सुखिनं त्विह

हे प्रभो! आपण सत्यरथ-भूजान यांचे दुःख हरता व सद्गती देणारे आहात. येथे धर्मरक्षण करून राजपुत्र धर्मगुप्तास तारून सुखी केलेत.

Verse 16

तथा शुचिव्रतं विप्रमदरिद्रं महाप्रभो । त्वद्भक्तिवर्तिनं मात्रा ज्ञानिनं कृपयाऽकरोः

तसेच, हे महाप्रभो! करुणेने आपण शुचिव्रती त्या ब्राह्मणास दारिद्र्यापासून मुक्त केले. आपल्या कृपेने त्याला आपल्या भक्तीत स्थिर व सत्यज्ञानयुक्त केले.

Verse 17

चित्रवर्मा नृपवरस्त्वद्भक्त्या प्राप सद्गतिम् । इह लोके सदा भुक्त्वा भोगानमरदुर्लभान्

हे प्रभो! श्रेष्ठ राजा चित्रवर्मा यांनी आपल्या भक्तीने सद्गती मिळवली. या लोकी प्रथम अमरांनाही दुर्लभ असे भोग भोगून, शेवटी शिवभक्तीने परम कल्याणकारी पद प्राप्त केले.

Verse 18

चन्द्रांगदो राजपुत्रस्सीमंतिन्या स्त्रिया सह । विहाय सकलं दुःखं सुखी प्राप महागतिम्

राजपुत्र चंद्रांगद आपल्या पतिव्रता पत्नीसमवेत सर्व दुःख सोडून सुखी झाला आणि महान् परम गतीस प्राप्त झाला.

Verse 19

द्विजो मंदरनामापि वेश्यागामी खलोऽधमः । त्वद्भक्तः शिव संपूज्य तया सह गतिं गतः

हे शिवा! मंदर नावाचा एक द्विज जरी वेश्यागामी, दुष्ट व अधम होता, तरी तुझा भक्त होऊन तुझी विधिवत् पूजा करून त्या स्त्रीसह परम गतीस पोहोचला।

Verse 20

भद्रायुस्ते नृपसुतस्सुखमाप गतव्यथः । त्वद्भक्तकृपया मात्रा गतिं च परमां प्रभो

हे प्रभो! तो राजपुत्र भद्रायु सुखास प्राप्त होऊन व्यथामुक्त झाला; तुझ्या भक्त असलेल्या मातृकृपेने त्यालाही परम गती (मोक्ष) मिळाली।

Verse 21

सर्वस्त्रीभोगनिरतो दुर्जनस्तव सेवया । विमुक्तोऽभूदपि सदा भक्ष्यभोजी महेश्वर

हे महेश्वर! सर्व स्त्रीभोगात आसक्त असा दुर्जनही तुझ्या सेवेमुळे मुक्त होतो; तरीही पूर्वसंस्कारामुळे तो सदा भक्ष्य—योग्य अन्न—खाणारा राहू शकतो।

Verse 22

शंबरश्शंकरे भक्तश्चिताभस्मधरस्सदा । नियमाद्भस्मनश्शंभो स्वस्त्रिया ते पुरं गतः

शंबर हा शंकराचा भक्त होता व सदा चिताभस्म धारण करी। हे शंभो! भस्मनियमाच्या प्रभावाने तो आपल्या पत्नीसह तुझ्या पुरात गेला।

Verse 23

भद्रसेनस्य तनयस्तथा मंत्रिसुतः प्रभो । सुधर्मशुभकर्माणौ सदा रुद्राक्षधारिणौ

हे प्रभो! भद्रसेनाचा पुत्र आणि मंत्र्याचा पुत्र—सुधर्म व शुभकर्मा—हे दोघेही सदा रुद्राक्ष धारण करणारे होते।

Verse 24

त्वत्कृपातश्च तौ मुक्तावास्तां भुक्तेह सत्सुखम् । पूर्वजन्मनि यौ कीशकुक्कुटौ रुद्रभूषणौ

तुमच्या कृपेने ते दोघे मुक्त झाले, आणि इथेही सत्सुखाचा उपभोग घेत आहेत. पूर्वजन्मी ते वानर व कोंबडा होते—रुद्रचिन्हांनी भूषित व त्याचे लाडके.

Verse 25

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने देवस्तुतिवर्णनं नाम पंचविंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीय रुद्रसंहितेच्या पंचम युद्धखंडात जलंधरवधोपाख्यानातील “देवस्तुतिवर्णन” नावाचा पंचविसावा अध्याय समाप्त झाला.

Verse 26

शारदा विप्रतनया बालवैधव्यमागता । तव भक्तेः प्रभावात्तु पुत्रसौभा ग्यवत्यभूत्

शारदा ही ब्राह्मणकन्या बालपणीच वैधव्याला प्राप्त झाली; पण तुझ्या शिवभक्तीच्या प्रभावाने ती पुत्रसौभाग्यवती झाली।

Verse 27

बिन्दुगो द्विजमात्रो हि वेश्याभोगी च तत्प्रिया । वंचुका त्वद्यशः श्रुत्वा परमां गतिमाययौ

बिंदुगो हा केवळ जन्माने ब्राह्मण होता, वेश्याभोगास आसक्त आणि तीच त्याची प्रिया; पण वंचुका तुझे यश ऐकून परम गतीस पोहोचली।

Verse 28

इत्यादि बहवस्सिद्धिं गता जीवास्तव प्रभो । भक्तिभावान्महेशान दीनबन्धो कृपालय

हे प्रभो, अशा रीतीने अनेक जीव तुझ्या भक्तिभावाने सिद्धीला पोहोचले. हे महेशान, दीनबंधु, कृपाधाम, कृपा करावी.

Verse 29

त्वं परः प्रकृतेर्ब्रह्म पुरुषात्परमेश्वर । निर्गुणस्त्रिगुणाधारो ब्रह्मविष्णुहरात्मकः

तू प्रकृतीच्या पलीकडील परम ब्रह्म आहेस; हे परमेश्वर, तू पुरुषापेक्षाही पर आहेस. तू निर्गुण असूनही त्रिगुणांचा आधार आहेस आणि ब्रह्मा-विष्णु-हर यांचा अंतर्यामी स्वरूप आहेस.

Verse 30

नानाकर्मकरो नित्यं निर्विकारोऽखिलेश्वरः । वयं ब्रह्मादयस्सर्वे तव दासा महेश्वर

हे अखिलेश्वर महेश्वर, तू नित्य नानाविध कर्मे करीत असूनही निर्विकार आहेस. आम्ही सर्व—ब्रह्मा आदि—खरेच तुझे दास आहोत.

Verse 31

प्रसन्नो भव देवेश रक्षास्मान्सर्वदा शिव । त्वत्प्रजाश्च वयं नाथ सदा त्वच्छरणं गताः

हे देवेश शिवा, प्रसन्न हो आणि सदैव आमचे रक्षण कर. हे नाथ, आम्ही तुझीच प्रजा आहोत; आम्ही सदैव तुझ्या शरणी आलो आहोत.

Verse 32

सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा च ते देवा ब्रह्माद्यास्समुनीश्वराः । तूष्णीं बभूवुर्हि तदा शिवांघ्रिद्वन्द्वचेतसः

सनत्कुमार म्हणाले: अशा प्रकारे स्तुती करून ते देव—ब्रह्मा आदि, मुनिश्रेष्ठ—तेव्हा मौन झाले; त्यांचे चित्त शिवाच्या चरणयुगुलात लीन झाले.

Verse 33

अथ शंभुर्महेशानः श्रुत्वा देवस्तुतिं शुभाम् । दत्त्वा वरान्वरान्सद्यस्तत्रैवांतर्दधे प्रभुः

तेव्हा महेशान शंभूंनी देवांची शुभ स्तुती ऐकून तत्क्षणी श्रेष्ठ वर दिले आणि त्याच ठिकाणी प्रभू अंतर्धान पावले।

Verse 34

देवास्सर्वेऽपि मुदिता ब्रह्माद्या हतशत्रवः । स्वं स्वं धाम ययुः प्रीता गायंतः शिवसद्यशः

सर्व देव आनंदित झाले; ब्रह्मा आदींचे शत्रू नष्ट झाल्याने ते प्रसन्न होऊन आपापल्या धामास गेले आणि तत्क्षणी शिवमहिमा गाऊ लागले।

Verse 35

इदं परममाख्यानं जलंधरविमर्दनम् । महेशचरितं पुण्यं महाघौघविनाशनम्

हे जलंधर-विमर्दनाचे परम आख्यान आहे—महेशाचे पुण्य चरित्र, जे महापापांच्या प्रचंड प्रवाहाचा नाश करणारे आहे।

Verse 36

देवस्तुतिरियं पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी । सर्वसौख्यप्रदा नित्यं महेशानंददायिनी

प्रभूची ही स्तुती पुण्यदायी व सर्व पापांचा नाश करणारी आहे. ती नित्य सर्व सुख देऊन महेशाचा आनंद प्रदान करते।

Verse 37

यः पठेत्पाठयेद्वापि समाख्यानमिदं द्वयम् । भुक्त्वेह परं सौख्यं गाणपत्यमवाप्नुयात्

जो या द्विविध पवित्र आख्यानाचे पठण करील किंवा करवील, तो इहलोकी परम सुख भोगून अखेरीस गणपतीच्या कृपेने गाणपत्य शुभ पद प्राप्त करील।