जलंधरयुद्धे मायाप्रयोगः — Jalandhara’s Māyā in the Battle with Śiva
अध्याय २४ मध्ये जलंधर–शिव युद्ध पुढे सरकते. व्यास सनत्कुमारांना विचारतात—पुढे काय घडले आणि दैत्याचा पराभव कसा होईल. युद्ध पुन्हा सुरू होताच गिरिजा दिसेनाशी होते; वृषध्वज त्र्यंबक हे मायाजन्य तिरोभाव ओळखून, सर्वशक्तिमान असूनही लीलार्थ ‘लौकिकी गती’ स्वीकारून क्रोध व विस्मय दर्शवितात. जलंधर बाणांचा वर्षाव करतो, पण शिव सहजपणे ते छेदून रुद्राचा अद्वितीय पराक्रम प्रकट करतात. मग जलंधर माया रचून गौरीला रथावर बांधलेली, रडणारी, शुंभ-निशुंभादी दैत्यांनी धरलेली असे भासवतो, शिवाचे चित्त विचलित करण्यासाठी. शिव क्षणभर मौन, मुख खाली, अंग शिथिल व स्वतःच्या सामर्थ्याचा विसर पडल्यासारखे दिसतात—ही मायाची परीक्षा व नाट्यरचना आहे. नंतर जलंधर शिर, वक्ष व उदरावर अनेक बाण मारतो आणि पुढील प्रसंगाची भूमिका तयार होते.
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । विधेः श्रेष्ठसुत प्राज्ञः कथेयं श्राविताद्भुता । ततश्च किमभूदाजौ कथं दैत्यो हतो वद
व्यास म्हणाले—हे विधात्याच्या (ब्रह्माच्या) श्रेष्ठ पुत्रा, हे प्राज्ञा! तू ही अद्भुत कथा सांगितलीस. आता सांग—युद्धात पुढे काय झाले आणि दैत्य कसा मारला गेला?
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । अदृश्य गिरिजां तत्र दैत्येन्द्रे रणमागते । गांधर्वे च विलीने हि चैतन्योऽभूद्वृषध्वजः
सनत्कुमार म्हणाले—तेथे गिरिजा (पार्वती) दिसेनाशी झाली, दैत्यांचा अधिपती रणात आला, आणि गंधर्वही विलीन झाला; तेव्हा वृषध्वज (शिव) पूर्णपणे सचेत व जागृत झाले.
Verse 3
अंतर्धानगतां मायां दृष्ट्वा बुद्धो हि शंकरः । चुक्रोधातीव संहारी लौकिकीं गतिमाश्रितः
माया अंतर्धान पावली हे पाहून शंकरांनी स्थिती ओळखली. तेव्हा संहारकर्ता प्रभू अत्यंत क्रुद्ध झाले आणि युद्धासाठी लौकिक गतीचा आश्रय घेतला.
Verse 4
ततश्शिवो विस्मितमानसः पुनर्जगाम युद्धाय जलंधरं रुषा । स चापि दैत्यः पुनरागतं शिवं दृष्ट्वा शरोघैस्समवाकिरद्रणे
मग शिव विस्मित मनाने क्रोधाने पुन्हा जलंधराशी युद्धास गेले. आणि तो दैत्यही शिव पुन्हा आला हे पाहून रणांगणात बाणांच्या प्रवाहांनी त्यांच्यावर वर्षाव करू लागला.
Verse 5
क्षिप्तं प्रभुस्तं शरजालमुग्रं जलंधरेणातिबलीयसा हरः । प्रचिच्छेद शरैर्वरैर्निजैर्नचित्रमत्र त्रिभवप्रहंतुः
अतिबलवान जलंधराने फेकलेले ते उग्र बाणजाळ प्रभू हरांनी आपल्या श्रेष्ठ बाणांनी तुकडे तुकडे केले. यात आश्चर्य नाही; कारण ते त्रिभुवनाचा संहारकर्ता आहेत.
Verse 6
ततो जलंधरो दृष्ट्वा रुद्र्मद्भुतविक्रमम् । चकार मायया गौरीं त्र्यम्बकं मोहयन्निव
तेव्हा जलंधराने रुद्राचा अद्भुत पराक्रम पाहून, मायेनें गौरीचे रूप निर्माण केले, जणू त्र्यंबक (शिव) यांनाच मोहवित आहे असे।
Verse 7
रथोपरि गतां बद्धां रुदंतीं पार्वतीं शिवः । निशुंभ शुंभदैत्यैश्च बध्यमानां ददर्श सः
रथावर बसलेली, बांधलेली व रडणारी पार्वती शिवांनी पाहिली—निशुंभ व शुंभ दैत्यांनी तिला पकडून बांधले होते।
Verse 8
गौरीं तथाविधां दृष्ट्वा लौकिकीं दर्शयन्गतिम् । बभूव प्राकृत इव शिवोप्युद्विग्नमानसः
गौरीला त्या अवस्थेत पाहून, जणू लौकिक वर्तन दाखवीत असताना, परम शिवही जणू सामान्य मनुष्याप्रमाणे व्याकुळचित्त झाले।
Verse 9
अवाङ्मुखस्थितस्तूष्णीं नानालीलाविशारदः । शिथिलांगो विषण्णात्मा विस्मृत्य स्वपराक्रमम्
अनेक लीला-कौशल्यात निपुण असूनही ते मुख खाली घालून मौन उभे राहिले; अंग शिथिल, अंतःकरण विषण्ण—जणू स्वतःचे पराक्रम विसरले।
Verse 10
ततो जलंधरो वेगात्त्रिभिर्विव्याध सायकैः । आपुंखमग्नैस्तं रुद्रं शिरस्युरसि चोदरे
मग जलंधर वेगाने पुढे धावून, पिसांपर्यंत घुसलेल्या तीन बाणांनी रुद्राला भेदू लागला—डोक्यात, छातीत आणि पोटात।
Verse 11
ततो रुद्रो महालीलो ज्ञानतत्त्वः क्षणात्प्रभुः । रौद्ररूपधरो जातो ज्वालामालातिभीषणः
तेव्हा महालीलामय, ज्ञानतत्त्वस्वरूप प्रभू रुद्र क्षणार्धात रौद्र रूप धारण करून प्रकट झाले; ज्वालांच्या माळांनी ते अत्यंत भयानक दिसत होते।
Verse 12
तस्यातीव महारौद्ररूपं दृष्ट्वा महासुराः । न शेकुः प्रमुखे स्थातुं भेजिरे ते दिशो दश
त्याचे अत्यंत भयानक, महा-रौद्र रूप पाहून महासुर समोर उभे राहू शकले नाहीत। ते पळून दहा दिशांना विखुरले।
Verse 13
निशुंभशुंभावपि यौ विख्यातौ वीरसत्तमौ । आपे तौ शेकतुर्नैव रणे स्थातुं मुनीश्वर
हे मुनीश्वर! वीरसत्तम म्हणून विख्यात निशुंभ व शुंभ हेही भयग्रस्त झाले; रणांगणात ते स्थिर उभे राहू शकले नाहीत।
Verse 14
जलंधरकृता मायांतर्हिताभूच्च तत्क्षणम् । हाहाकारो महानासीत्संग्रामे सर्वतोमुखे
त्याच क्षणी जलंधराने रचलेल्या मायेमुळे सर्व काही आड होऊन अदृश्य झाले। सर्व बाजूंनी तोंड असलेल्या त्या संग्रामात मोठा हाहाकार माजला।
Verse 15
ततश्शापं ददौ रुद्रस्तयोश्शुंभनिशुंभयोः । पलायमानौ तौ दृष्ट्वा धिक्कृत्य क्रोधसंयुतः
मग क्रोधाने युक्त रुद्राने पळणाऱ्या शुंभ-निशुंभांना पाहून धिक्कारले आणि त्या दोघांना शाप दिला।
Verse 16
रुद्र उवाच । युवां दुष्टावतिखलावपराधकरौ मम । पार्वतीदंडदातारौ रणादस्मात्पराङ्मुखौ
रुद्र म्हणाले—तुम्ही दोघे दुष्ट व अत्यंत खल, माझे अपराधी आहात. तुम्ही पार्वतीच्या दंडास पात्र आहात; म्हणून या रणातून तोंड फिरवून माघार घ्या।
Verse 17
पराङ्मुखो न हंतव्य इति वध्यौ न मे युवाम् । मम युद्धादतिक्रांतौ गौर्य्या वध्यौ भविष्यतः
“जो पराङ्मुख झाला त्यास मारू नये”—म्हणून तुम्ही दोघे माझ्याकडून वध्य नाही. पण माझ्या युद्धमर्यादेचे उल्लंघन केल्याने तुम्ही दोघे गौरीकडून वध्य ठराल.
Verse 18
एवं वदति गौरीशे सिन्धुपुत्रो जलंधरः । चुक्रोधातीव रुद्राय ज्वलज्ज्वलनसन्निभः
गौरीपतीशी असे बोलत असता समुद्रपुत्र जलंधर रुद्रावर अत्यंत क्रुद्ध झाला आणि प्रचंड ज्वाळांसारखा अग्निसम दाहू लागला।
Verse 19
रुद्रे रणे महावेगाद्ववर्ष निशिताञ्छरान् । बाणांधकारसंछन्नं तथा भूमितलं ह्यभूत्
रणात रुद्राने महावेगाने तीक्ष्ण बाणांची वर्षा केली; त्यामुळे भूमितळ बाणरूपी अंधकाराने जणू आच्छादित झाले।
Verse 20
यावद्रुद्रः प्रचिच्छेद तस्य बाणगणान्द्रुतम् । तावत्सपरिघेणाशु जघान वृषभं बली
रुद्र त्याचे बाणसमूह वेगाने छेदत असतानाच, तो बलवान योद्धा लोखंडी परिघ (गदा) घेऊन वृषभावर झटपट प्रहार करू लागला।
Verse 21
वृषस्तेन प्रहारेण परवृत्तो रणांगणात् । रुद्रेण कृश्यमाणोऽपि न तस्थौ रणभूमिषु
वृषभाच्या त्या प्रहाराने तो रणांगणातून मागे फिरला; आणि रुद्राने क्षीण केला जात असूनही तो रणभूमीवर कुठेही स्थिर राहू शकला नाही।
Verse 22
अथ लोके महारुद्रस्स्वीयं तेजोऽतिदुस्सहम् । दर्शयामास सर्वस्मै सत्यमेतन्मुनीश्वर
मग लोकांमध्ये महारुद्राने आपले अत्यंत असह्य तेज सर्वांना दाखविले. हे मुनीश्वर, हेच खरे सत्य आहे।
Verse 23
ततः परमसंक्रुद्धो रुद्रो रौद्रवपुर्धरः । प्रलयानलवद्धोरो बभूव सहसा प्रभुः
त्यानंतर परम क्रुद्ध होऊन प्रभू रुद्राने रौद्र वपु धारण केले; तो सहसा प्रलयाग्नीप्रमाणे भयंकर झाला।
Verse 24
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवर्णनं नाम चतुर्विशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीया रुद्रसंहितेच्या पाचव्या युद्धखण्डात ‘जलंधरवर्णन’ नावाचा चोवीसावा अध्याय समाप्त झाला।
Verse 25
ब्रह्मणो वचनं रक्षन्रक्षको जगतां प्रभुः । हृदानुग्रहमातन्वंस्तद्वधाय मनो दधत्
ब्रह्मदेवाचे वचन पाळून, जगताचा रक्षक प्रभू हृदयातून कृपा प्रसारित करून त्या शत्रूच्या वधाचा निर्धार करू लागला।
Verse 26
कोपं कृत्वा परं शूली पादांगुष्ठेन लीलया । महांभसि चकाराशु रथांगं रौद्रमद्भुतम्
तेव्हा शूलधारी प्रभूंनी परम कोप धारण करून, पायाच्या अंगठ्याने लीलया, महाजलात शीघ्रच अद्भुत व रौद्र असे रथचक्रासारखे अस्त्र निर्माण केले.
Verse 27
कृत्वार्णवांभसि शितं भगवान्रथांगं स्मृत्वा जगत्त्रयमनेन हतं पुरारिः । दक्षान्धकांतकपुरत्रययज्ञहंता लोकत्रयांतककरः प्रहसन्नुवाच
समुद्राच्या जलात रथांगचक्र धारदार करून भगवान् पुरारि शंकरांनी स्मरण केले की याच अस्त्राने पूर्वी त्रिलोकी जिंकली होती। दक्षयज्ञसंहारक, अंधकवधकर्ता, त्रिपुरविनाशक, त्रिलोकांतकर्ता—ते हसत म्हणाले।
Verse 28
महारुद्र उवाच । पादेन निर्मितं चक्रं जलंधर महाम्भसि । बलवान्यदि चोद्धर्त्तुं तिष्ठ योद्धुं न चान्यथा
महारुद्र म्हणाले—हे जलंधर, या महाजलांत मी पायाने हे चक्र निर्माण केले आहे। जर तू खरोखर ते उचलण्यास समर्थ असशील, तर उभा राहून युद्ध कर; अन्यथा मार्ग नाही।
Verse 29
सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधेनादीप्तलोचनः । प्रदहन्निव चक्षुर्भ्यां प्राहालोक्य स शंकरम्
सनत्कुमार म्हणाले—त्याचे ते वचन ऐकून तो क्रोधाने पेटला; त्याचे नेत्र ज्वालासारखे तेजस्वी झाले. जणू दृष्टीनेच जाळीत, शंकराकडे पाहून तो बोलला।
Verse 30
जलंधर उवाच । रेखामुद्धृत्य हत्वा च सगणं त्वां हि शंकर । हत्वा लोकान्सुरैस्सार्द्धं स्वभागं गरुडो यथा
जलंधर म्हणाला—हे शंकर, रेषा उचलून मी तुला तुझ्या गणांसह ठार करीन. मग देवांसह लोकांचा संहार करून माझा भाग मी गरुड जसा आपला अंश घेतो तसा घेईन।
Verse 32
हंतुं चराचरं सर्वं समर्थोऽहं सवासवम् । को महेश्वर मद्बाणैरभेद्यो भुवनत्रये । बालभावेन भगवांतपसैव विनिर्जितः । ब्रह्मा बलिष्ठः स्थाने मे मुनिभिस्सुरपुंगवैः
“मी इंद्रासह देवांसकट सर्व चराचर नष्ट करण्यास समर्थ आहे. हे महेश्वर! त्रिभुवनात माझ्या बाणांनी कोण अभेद्य आहे? बालक्रीडेप्रमाणे, केवळ तपस्येने मी भगवान ब्रह्मालाही जिंकले आहे. बलिष्ठ मानला जाणारा ब्रह्मा माझ्यामुळेच आपल्या स्थानी उभा आहे—मुनी आणि देवश्रेष्ठांच्या आधाराने.”
Verse 33
दग्धं क्षणेन सकलं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तपसा किं त्वया रुद्र निर्जितो भगवानपि
क्षणात चराचरसहित सर्व त्रैलोक्य दग्ध झाले. हे रुद्र, तू असे कोणते तप केलेस की भगवंतही जणू तुझ्यामुळे जिंकला गेला?
Verse 34
इन्द्राग्नियमवित्तेशवायुवारीश्वरादयः । न सेहिरे यथा नागा गंधं पक्षिपतेरिव
इंद्र, अग्नी, यम, कुबेर, वायू, वरुण, ईश्वर इत्यादी देव ते सहन करू शकले नाहीत—जसे नाग पक्षिराज गरुडाने टाकल्यासारखा गंध सहन करत नाहीत।
Verse 35
न लब्धं दिवि भूमौ च वाहनं मम शंकर । समस्तान्पर्वतान्प्राप्य धर्षिताश्च गणेश्वराः
हे शंकर, स्वर्गात वा पृथ्वीवर मला माझे वाहन मिळाले नाही. सर्व पर्वतांवर जाऊनही गणेश्वर अपमानित होऊन परतले.
Verse 36
गिरीन्द्रो मन्दरः श्रीमान्नीलो मेरुस्सुशोभनः । धर्षितो बाहुदण्डेन कण्डा उत्सर्पणाय मे
श्रीमान गिरिराज मंदर, नील आणि सुशोभित मेरूही माझ्या भुजदंडाच्या वेगाने आघातित झाले; म्हणून ही सूज (कंडा) माझ्यापासून दूर होवो.
Verse 37
गंगा निरुद्धा बाहुभ्यां लीलार्थं हिमवद्गिरौ । अरोणां मम भृत्यैश्च जयो लब्धो दिवौकसात्
हिमालयावर क्रीडेसाठी मी माझ्या भुजांनी गंगेला रोखले; आणि माझ्या भृत्यांनी अरुणाची सेना जिंकून देवांवर विजय मिळविला।
Verse 38
वडवाया मुखं बद्धं गृहीत्वा तां करेण तु । तत्क्षणादेव सकलमेकार्णवमभूत्तदा
हाताने तिला धरून वडवाच्या (घोडीमुखीच्या) तोंडास बांध घातला; आणि तत्क्षणी सर्व काही एकच महासागर झाले।
Verse 39
ऐरावतादयो नागाः क्षिप्ताः सिन्धुजलोपरि । सरथो भगवानिन्द्रः क्षिप्तश्च शतयोजनम्
ऐरावत इत्यादी गजराज समुद्राच्या पाण्यावर फेकले गेले; आणि रथासह भगवान इंद्रही शंभर योजन दूर उडवला गेला।
Verse 40
गरुडोऽपि मया बद्धो नागपाशेन विष्णुना । उर्वश्याद्या मयानीता नार्यः कारागृहांतरम्
विष्णूच्या संरक्षणात असूनही गरुडाला मी नागपाशाने बांधले; आणि उर्वशी आदी दिव्य स्त्रियांनाही मी माझ्या कारागृहाच्या अंतःकक्षांत आणले।
Verse 41
मां न जानासि रुद्र त्वं त्रैलोक्यजयकारिणाम् । जलंधरं महादैत्यं सिंधुपुत्रं महाबलम्
हे रुद्र, तू मला ओळखत नाहीस—मी त्रैलोक्यजय घडविणारा, सिंधुपुत्र, महाबली महादैत्य जलंधर आहे।
Verse 42
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वाथ महादेवं तदा वारिधिनन्दनः । न चचाल न सस्मार निहतान्दानवान्युधि
सनत्कुमार म्हणाले—महादेवांना असे सांगून समुद्रपुत्र तेव्हा पूर्णतः स्थिर झाला. रणात दानव मारले गेले तरी तो न हलला, न काही अन्य स्मरला।
Verse 43
दुर्मदेनाविनीतेन दोर्भ्यामास्फोट्य दोर्बलात् । तिरस्कृतो महादेवो वचनैः कटुकाक्षरैः
दुष्ट मदाने आंधळा व विनयहीन होऊन त्याने बळाच्या गर्वाने आपल्या भुजा आपटून दर्प दाखविला; आणि कटु, तीक्ष्ण शब्दांनी महादेवांचा तिरस्कार केला।
Verse 44
तच्छ्रुत्वा दैत्यवचनममंगलमतीरितम् । विजहास महादेवाः परमं क्रोधमादधे
दैत्याने अमंगल बुद्धीने उच्चारलेले ते वचन ऐकून महादेव हसले; पण त्याच क्षणी त्यांनी परम क्रोध धारण केला।
Verse 45
सुदर्शनाख्यं यच्चक्रं पदांगुष्ठविनिर्मितम् । जग्राह तत्करे रुद्रस्तेन हंतुं समुद्यतः
तेव्हा रुद्रांनी पायाच्या अंगठ्यापासून निर्मिलेले ‘सुदर्शन’ नामक चक्र आपल्या करात घेतले आणि शत्रूचा वध करण्यास उद्यत झाले।
Verse 46
सुदर्शनाख्यं तच्चक्रं चिक्षेप भगवान्हरः । कोटिसूर्यप्रतीकाशं प्रलयानलसन्निभम्
तेव्हा भगवान् हरांनी ‘सुदर्शन’ नावाचे ते चक्र फेकले—कोटी सूर्यांसारखे तेजस्वी आणि प्रलयाग्नीप्रमाणे प्रचंड।
Verse 47
प्रदहद्रोदसी वेगात्तदासाद्य जलंधरम् । जहार तच्छिरो वेगान्महदायतलोचनम्
प्रचंड वेगाने, जणू दोन्ही लोक जाळून टाकीत, तो जलंधरापाशी पोहोचला आणि त्याच वेगात मोठ्या, विस्तीर्ण नेत्रांच्या त्याचे शिर त्वरेने उडवून नेले।
Verse 48
रथात्कायः पपातोर्व्यां नादयन्वसुधातलम् । शिरश्चाप्यब्धिपुत्रस्य हाहाकारो महानभूत्
रथातून देह पृथ्वीवर पडला, ज्यामुळे धरणी दुमदुमली. समुद्रपुत्राचे शिरही पडले आणि मोठा हाहाकार माजला.
Verse 49
द्विधा पपात तद्देहो ह्यंजनाद्रिरिवाचलः । कुलिशेन यथा वारांनिधौ गिरिवरो द्विधा
तो देह अंजन पर्वतासारखा अचल होऊन दोन भागात पडला, जसा समुद्राच्या मध्यभागी इंद्राच्या वज्राने एखादा मोठा पर्वत दुभंगला जातो.
Verse 50
तस्य रौद्रेण रक्तेन सम्पूर्णमभवज्जगत् । ततस्समस्ता पृथिवी विकृताभून्मुनीश्वर
हे मुनीश्वर! त्याच्या त्या भयानक रक्ताने संपूर्ण जग भरून गेले. त्यानंतर संपूर्ण पृथ्वी विकृत आणि अस्वाभाविक अवस्थेत आली.
Verse 51
तद्रक्तमखिलं रुद्रनियोगान्मांसमेव च । महारौरवमासाद्य रक्तकुंडमभूदिह
रुद्राच्या आज्ञेने ते सर्व रक्त आणि मांस महारौरव नरकात पडले; आणि अशा प्रकारे, येथे ते भयानक 'रक्तकुंड' बनले.
Verse 52
तत्तेजो निर्गतं देहाद्रुद्रे च लयमागमत् । वृन्दादेहोद्भवं यद्वद्गौर्य्यां हि विलयं गतम्
ते तेज देहातून निघून रुद्रात प्रविष्ट झाले व त्याच्यातच लीन झाले; जसे वृंदेच्या देहातून उत्पन्न झालेले प्राकट्य अखेरीस गौरीत विलीन झाले।
Verse 53
जलंधरं हतं दृष्ट्वा देवगन्धर्वपन्नगाः । अभवन्सुप्रसन्नाश्च साधु देवेति चाब्रुवन्
जलंधराचा वध झालेला पाहून देव, गंधर्व व नाग अत्यंत प्रसन्न झाले आणि म्हणाले—“साधु! हे देव!”
Verse 54
सर्वे प्रसन्नतां याता देवसिद्धमुनीश्वराः । पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वाणास्तद्यशो जगुरुच्चकैः
सर्व देव, सिद्ध व महर्षी-ईश्वर आनंदाने भरून गेले. पुष्पवृष्टी करीत त्यांनी त्या प्रभूची व त्या विजयकर्माची कीर्ती मोठ्या स्वराने गायिली.
Verse 55
देवांगना महामोदान्ननृतुः प्रेमविह्वलाः । कलस्वराः कलपदं किन्नरैस्सह संजगुः
महान आनंदाने देवांगना प्रेमविह्वल होऊन नाचू लागल्या. मधुर स्वरांत व सुंदर ताल-लयीत त्यांनी किन्नरांसह गान केले.
Verse 56
दिशः प्रसेदुस्सर्वाश्च हते वृन्दापतौ मुने । ववुः पुण्यास्सुखस्पर्शा वायवस्त्रिविधा अपि
हे मुने! वृंदेच्या पतीचा वध झाल्यावर सर्व दिशा शांत झाल्या. तीन प्रकारचे वारेही पुण्य व सुखस्पर्शी होऊन वाहू लागले.
Verse 57
चन्द्रमाः शीततां यातो रविस्तेपे सुतेजसा । अग्नयो जज्वलुश्शांता बभूव विकृतं नभः
चंद्राने शीतलता गमावली, आणि सूर्य आपल्या प्रचंड तेजाने दाह करू लागला। शांत अग्नीही भडकले, आणि आकाशही विकृत झाले।
Verse 58
एवं त्रैलोक्यमखिलं स्वास्थ्यमापाधिकं मुने । हतेऽब्धितनये तस्मिन्हरेणानतमूर्तिना
अशा रीतीने, हे मुने, सर्वांनी नतमस्तक होऊन वंद्य अशा हरिने त्या समुद्रपुत्राचा वध केल्यावर, अखिल त्रैलोक्याला अधिक कल्याण व स्वास्थ्य प्राप्त झाले।
Frequently Asked Questions
The renewed Śiva–Jalaṃdhara battle, where Jalaṃdhara deploys māyā to create a deceptive vision of Gaurī/Pārvatī bound and distressed, aiming to unsettle Śiva during combat.
It signals līlā: the text portrays Śiva momentarily mirroring human affect (anger, shock, grief) to dramatize māyā’s reach and to teach that even overwhelming illusion functions within divine governance, not outside it.
Śiva is presented as Vṛṣadhvaja and Tryambaka, and as Rudra the world-destroyer (saṃhārī), emphasizing both royal-warrior iconography and cosmic authority within the battle narrative.